III SZ 13/01

Postanowienie z dnia 7 maja 2002 r. III SZ 13/01 Niedopuszczalne jest wszczęcie z urzędu przez sąd dyscyplinarny po- stępowania dyscyplinarnego w stosunku do radcy prawnego, także w wyniku rozpoznania odwołania od postanowienia o umorzeniu postępowania wyja- śniającego. Przewodniczący SSN Wiesław Kozielewicz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Rad- ców Prawnych Andrzeja Winnickiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2002 r. sprawy obwinionego Edwarda C. o naruszenie art. 4 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 Zasad Etyki Radcy Prawnego na skutek kasacji obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z dnia 20 czerwca 2001 r. [...], utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie z dnia 28 listopada 2000 r. [...] 1) u c h y l i ł zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego i na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 KPK dotychcza- sowe postępowanie przed tymi sądami umorzył; 2) sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Dyscyplinarnemu Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie w celu rozpoznania odwołania Jerzego B. od posta- nowienia Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia 7 czerwca 2000 r. [...] o umorzeniu postępowania wyjaśniającego. U z a s a d n i e n i e Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. w dniu 7 czerwca 2000 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśnia- jącego prowadzonego przeciwko radcy prawnemu Edwardowi C., obwinionemu o 2 naruszenie art. 30 ust. 1 zasad etyki radcy prawnego. Z uzasadnienia tego postano- wienia wynika, iż według oceny Rzecznika Dyscyplinarnego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw do twierdzenia, iż Edward C. dopuścił się przewinienia. Od powyższego postanowienia wniósł odwołanie Jerzy B., który doniósł o na- ruszeniu przez radcę Edwarda C. art. 30 ust. 1 zasad etyki radcy prawnego. Skarżą- cy wnosił o uchylenie postanowienia i ponowne rozpoznanie sprawy. W postępowaniu przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie, wynikającym z odwołania od umorzenia postępowa- nia wyjaśniającego, Rzecznik Dyscyplinarny podtrzymał stanowisko wyrażone w po- stanowieniu. Pomimo to Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie, orzeczeniem z dnia 28 listopada 2000 r., postanowił wymie- rzyć Edwardowi C. karę upomnienia za przewinienie polegające na niezwróceniu do- kumentów sześciu spraw sądowych Jerzemu B., będące naruszeniem art. 4 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 zasad etyki zawodowej radcy prawnego. W odwołaniu od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego radca prawny Edward C. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie. Taki sam wniosek przedstawił Główny Rzecznik Dyscyplinarny na rozprawie przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym. Wyższy Sąd Dyscyplinarny w Warszawie, orzeczeniem z dnia 20 czerwca 2001 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarne- go i obciążył obwinionego kosztami postępowania. Kasację od powyższego orzeczenia wniósł do Sądu Najwyższego obwiniony, który zarzucając sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem dowodowym oraz na- ruszenie art. 4 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 zasad etyki radcy prawnego, wniósł o uchyle- nie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego i uniewinnienie obwinionego. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym skarżący popierał kasację; jej wnio- sek popierał także Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych. Nato- miast występujący w charakterze pokrzywdzonego Jerzy B. wniósł o oddalenie kasa- cji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Z przedstawionego wyżej postępowania w sprawie wynika, że orzeczenia Są- dów Dyscyplinarnych pierwszej i drugiej instancji w przedmiocie ukarania radcy prawnego Edwarda C. zostały wydane pomimo braku wniosku uprawnionego rzecz- nika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Rzecznik dyscy- plinarny umorzył bowiem postępowanie wyjaśniające w przewidzianym do tego trybie § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1984 r. w spra- wie zasad i trybu postępowania w stosunku do radców prawnych i aplikantów rad- cowskich (Dz.U. Nr 27, poz. 138 ze zm.); nie wystąpił natomiast z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (por. § 26 ust. 2 powołanego wyżej rozpo- rządzenia). Stosownie do art. 681 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) postępowanie dyscyplinarne wszczyna się na wniosek uprawnionego do tego rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscypli- narnego. Zasadę tę uwzględniono również w regulacjach powołanego wyżej rozpo- rządzenia (por. § 27). Jest ona odpowiednikiem, określonej na gruncie postępowania karnego w art. 14 § 1 KPK, zasady dopuszczalności wszczęcia postępowania sądo- wego wyłącznie na żądanie uprawnionego oskarżyciela (lub innego uprawnionego podmiotu). W ramach kontroli postanowienia o umorzeniu postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w § 2 ust. 4 i 5 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedli- wości, w razie uznania przez sąd dyscyplinarny wadliwości umorzenia postępowania - sąd dyscyplinarny nie może - bo nie ma do tego podstawy - wszcząć postępowania dyscyplinarnego z urzędu. Jest to niedopuszczalne przejęcie przez sąd dyscyplinar- ny kompetencji należącej do strony postępowania uprawnionej do zainicjowania - przez sporządzenie odpowiedniego wniosku - postępowania dyscyplinarnego. Jeżeli chodzi o skutki przedstawionego wyżej naruszenia prawa, to wynikają one - wobec braku odpowiedniej regulacji w ustawie o radcach prawnych i w rozpo- rządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości (por. § 1 ust. 3 tego rozporządze- nia) - z odpowiedniego zastosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Stosownie do art. 17 § 1 pkt 9 KPK, brak skargi uprawnionego oskarżyciela (w tym wypadku brak wniosku uprawnionego rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postę- powania dyscyplinarnego) stanowi okoliczność wyłączającą postępowanie, która oznaczała zakaz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia już takiego postępowania nakaz jego umorzenia. Z kolei w odniesieniu do postępowania 4 przed Sądem drugiej instancji, odpowiedniemu zastosowaniu podlegał art. 439 § 1 pkt 5 KPK nakazujący uchylenie zaskarżonego orzeczenia i to niezależnie od pod- niesionych zarzutów, jeżeli - jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie - zacho- dziła okoliczność wyłączająca postępowanie. Wreszcie w zakresie postępowania przed Sądem Najwyższym wynikającym z kasacji (por. art. 626 ustawy o radcach prawnych) odpowiedniemu zastosowaniu podlegał w szczególności art. 536 KPK określający rozpoznanie kasacji niezależnie od podniesionych w niej zarzutów między innymi w wypadku takim, jaki zachodzi w rozpatrywanej sprawie, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane pomimo okolicz- ności wyłączającej postępowanie dyscyplinarne. Z przedstawionych wyżej przyczyn należało - po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia Sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji - umorzyć postę- powanie dyscyplinarne, które dotychczas, wobec braku odpowiedniego wniosku, jest niedopuszczalne i przekazać Okręgowemu Sądowi Dyscyplinarnemu do rozpoznania odwołanie od postanowienia o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. ========================================