III SAB/Wr 113/26

III SAB/Wr 113/26 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2026-07-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-02-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /sprawozdawca/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /przewodniczący/
Barbara Ciołek
Magdalena Jankowska-Szostak
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Stwierdzono bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 12
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, Sędziowie sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, , Protokolant specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 lipca 2026 r. sprawy ze skargi P. F. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o umorzenie zadłużenia i wstrzymanie czynności egzekucyjnych I. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku strony skarżącej; II. stwierdza, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do załatwienia wniosku; IV. dalej idącą skargę oddala.
Uzasadnienie
P. F. (dalej: strona skarżąca, skarżący) wniósł 26 stycznia 2026 r. (data wpływu) skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ), w zakresie wniosku o umorzenie zadłużenia i wstrzymania czynności egzekucyjnych. Strona skarżąca wniosła o stwierdzenie bezczynności i przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie do wydania decyzji w określonym terminie, wymierzenie organowi grzywny oraz zasądzenie sumy pieniężnej tytułem rekompensaty.
Strona skarżąca wskazała, że w dniu 29 września 2025 r. złożyła w ZUS wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek oraz wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Sprawa była wielokrotnie formalnie przedłużana i na dzień złożenia skargi nie zakończyła się wydaniem decyzji w sprawie.
W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że 29 września 2025 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek oraz wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia wniosku. Organ 1 października 2025 r. wezwał skarżącego do sprecyzowania wniosku. Skarżący 27 października 2025 r. i 3 listopada 2025 r. przesłał dokumenty. Organ 5 listopada 2025 r. zawiadomił skarżącego o treści art. 10 k.p.a. W dniu 14 listopada 2025 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy. Organ 20 listopada 2025 r. i 19 grudnia 2025 r. zawiadomił skarżącego o nowym terminie załatwienia sprawy dotyczącej umorzenia z uwagi na sprawdzenie stanu zadłużenia strony z tytułu składek ZUS. 28 listopada 2025 r. zawiadomił skarżącego o nowym terminie załatwienia sprawy dotyczącej wstrzymania czynności egzekucyjnych. Organ 19 grudnia 2025 r. wydał postanowienie o odmowie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych i postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący 15 stycznia 2026 r. złożył ponaglenie a 26 stycznia 2026 r. skargę do Sądu. Organ w tym samym dniu zawiadomił skarżącego o treści art. 10 k.p.a, a 9 lutego 2026 r. wydał decyzję dotyczącą odmowy umorzenia składek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Jak stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a), kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Na wstępie wskazać należy, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, co spowodowało prowadzenie postępowania administracyjnego regulowanego przepisami k.p.a.
Pojęcie bezczynności zawarte jest w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.) normującym instytucję ponaglenia. Zgodnie z ww. przepisem stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.).
Z kolei pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. ("postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy"). Nadto, należy sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a. do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub przyczyn niezależnych od organu. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w sposób niebudzący wątpliwości, wynika, że organ przekroczył określony w art. 35 k.p.a. termin do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Analiza akt postępowania administracyjnego daje podstawy do stwierdzenia, że organ otrzymał wniosek strony o umorzenie 29 września 2025 r., natomiast po uzupełnieniu braków formalnych wniosku w dniu 3 listopada 2025 r., decyzję dotyczącą składek wydał dopiero 9 lutego 2026 r.
W ocenie Sądu niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ administracji wydaje decyzję dopiero po upływie trzech miesięcy od uzupełnienia braków formalnych wniosku. Powyższe stanowi, że w niniejszej sprawie organ dopuścił się przewlekłości i bezczynności oraz naruszył zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 k.p.a. oraz w art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 12 k.p.a.
W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu, Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym – bez żadnej wątpliwości i wahań – można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli również terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Poza tym, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach winno być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W ocenie Sądu, sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Z akt sprawy administracyjnej wynika przy tym, że ZUS zastosował w prowadzonym postępowaniu art. 36 k.p.a. (dwukrotnie informował stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie i wskazał nowy termin załatwienia sprawy).
Sąd umorzył postępowanie w sprawie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (pkt III sentencji wyroku), bowiem dnia 9 lutego 2026 r. organ wydał decyzję w sprawie.
W tym miejscu należy wskazać, że w zakresie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych organ 19 grudnia 2025 r. wydał postanowienie o odmowie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych i postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związanym wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę w zakresie grzywny oraz wniosku o przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej (pkt IV sentencji wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że opisana wyżej postawa organu wobec strony postępowania administracyjnego nie uzasadnia nałożenia grzywny bądź przyznania w sprawie sumy pieniężnej.
Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a oraz art. 149 § 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w pkt I-III sentencji wyroku.