Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

III SAB/GL 3/23

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III SAB/Gl 3/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Anna Apollo /sprawozdawca/
Barbara Orzepowska-Kyć /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1429
art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzeci, pkt 2 lit. f i pkt 5 lit a
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2023 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w L. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w D. w przedmiocie informacji publicznej 1) stwierdza bezczynność organu; 2) stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3) zobowiązuje organ do załatwienia wniosku w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem; 4) w pozostałym zakresie skargę oddala; 5) zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w D. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 ( słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 29 lipca 2019 r. Stowarzyszenie [...] w L. (dalej określane jako: wnioskodawca lub skarżący) wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w D. o udostępnienie informacji dotyczących A. J. - wpisanego na listę biegłych sądowych przy Sądach Okręgowych w C., B., G. oraz K.: kopii wszystkich postanowień Sądu o przyznaniu biegłemu A. J. wynagrodzenia lub innych należności w latach: 2015, 2016, 2017, 2018; alternatywnie kopie innych wiarygodnych dokumentów, z których będzie jasno wynikało w jakich sprawach w/w biegły opiniował oraz jakie wynagrodzenie, czy też inne należności otrzymał.
W odpowiedzi na wniosek, pismem z 14 sierpnia 2019 r. o nr [...] organ poinformował Stowarzyszenie, że wnioskowane dokumenty nie stanowią informacji publicznej. Jako podstawę prawną wskazał art. 1 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 poz. 1429) zwanej dalej "u.d.i.p." oraz art. 61 Konstytucji RP. Podkreślił, że zasady udostępniania akt sądowych lub dokumentów w nich się znajdujących regulowane są przez przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 roku Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 1141) zwany dalej "Regulaminem". Zgodnie z § 129 ust. 1 i § 123 - § 125 Regulaminu podmiotom, które nie posiadają uprawnień procesowych w danym postępowaniu, nie przyznano prawa do żądania informacji dostępu do poszczególnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy cywilnej i dokonywania z nich wypisów, kserokopii. Zasady te nie mogą zostać naruszone przez korzystanie z uprawnień wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W skardze na bezczynność Skarżący zarzucił:
1) obrazę przepisów prawa materialnego art. 10 ust. 1 EKPCz, art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione ograniczenie prawa do informacji gromadzonej przez władze państwowe;
2) obrazę przepisów art. 10 ust. 2 EKPCz w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z § 123-125 i § 129 ust. 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych poprzez ograniczenie dostępu do informacji publicznej poprzez akt rangi pod ustawowej, co stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności;
3) obrazę przepisów prawa materialnego art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p. poprzez odmowę wydania postanowień Sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia lub innych należności;
4) obrazę przepisów prawa materialnego art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez nieudostępnienie informacji publicznej bądź nie wydanie aktu w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku.
W konsekwencji wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku Skarżącego bądź wydania aktu w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; wymierzenie organowi grzywnę w wysokości 300 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący powołał się na zawarte w art. 31 ust. 3 i art. 61 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, akcentując że podobne wymogi stawia art. 10 ust. 2 EKPCz. Zatem za całkowicie nieuprawnione uznał powołanie się przez organ na przepisy Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, bowiem jest to akt rangi podustawowej, który nie może być źródłem ograniczenia wolności i praw. Oparł się na orzecznictwie sądów administracyjnych i wskazując na art. 5 ust. 2 u.d.i.p. podkreślił, że wynagrodzenie jest niewątpliwie jednym z warunków wykonywania funkcji publicznej, a poza tym wypłacane jest z funduszy publicznych; biegłego sądowego uważa się za osobę wykonującą funkcje publiczne - zatem informacje o wynagrodzenie za sporządzenie opinii powinno zostać ujawnione.
Skoro więc dla zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia okoliczności, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, to wniesienie skargi jest uzasadnione w świetle jednoznacznej i niebudzącej wątpliwości praktyki ujawniania przez sądy wydawanych przez siebie orzeczeń.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w D. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 5 listopada 2019r. sygn. akt III SAB/Gl 272/19, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., obecnie z 2023 r. poz. 259, dalej określanej skrótem P.p.s.a.) oddalił skargę skarżącego na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w D. w przedmiocie informacji publicznej.
W uzasadnieniu wskazanego na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji uznał, że żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej. Sąd podzielił argumentację organu odnośnie do kwalifikacji danych dotyczących postanowień sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia lub innych należności za sporządzane opinie. Skoro dostęp stron i uczestników postępowań do dokumentów procesowych został określony przepisami stosownych procedur, to tym bardziej takiego samego, a nawet dalej idącego dostępu do takich dokumentów, nie mogą mieć osoby trzecie, bez względu na treść innych regulacji prawnych, w tym zawartych w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Dodał, że skoro celem powołania biegłego w postępowaniu sądowym jest sporządzenie opinii, która ma charakter materiału opiniodawczego, to powyższe nie uzasadnia oceny żądanych danych jako spełniających kategorię informacji publicznej.
Skargę kasacyjną złożyło Stowarzyszenie [...] w L., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 6 ust. 1 EKPCz w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie fundamentalnej zasady prawa do sądu oraz wywodzącej się z niego prawa do rzetelnego procesu sądowego, przez wydanie orzeczenia przez WSA w Gliwicach w sposób odmienny od ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych oraz podejmowanie odmiennych orzeczeń w tożsamych stanach faktycznych przez tenże sąd, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.,
2. art. 10 ust. 1 EKPC w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 w zw. z art 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) tiret trzeci u.d.i.p. przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że kopie postanowień sądu o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia bądź innych należności nie stanowią informacji publicznej, co stanowi naruszenie dyspozycji art 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.,
3. art. 10 ust. 2 EKPCz w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie i przyjęcie, że w sprawie dostęp do informacji publicznej mają zastosowanie przepisy § 123-125 i § 129 ust 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 marca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2019 poz. 1141), co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.,
4. art. 1 ust 2 u.d.i.p. w zw. z § 123-125 i § 129 ust. 1 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych przez niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że ww. rozporządzenie jest aktem, który reguluje odrębnie dostęp do informacji publicznej, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit a) P.p.s.a.,
5. art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 156 § 1 k.p.k. przez niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że dostęp do akt postępowania został uregulowany w przepisach procedury karnej, które na mocy art. 38 § 1 k.p.s.w. mają zastosowanie w sprawach o wykroczenia, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.,
6. art. 5 ust. 2 u.d.i.p. przez niewłaściwą ich wykładnię i przyjęcie, że biegły sądowy w zakresie opiniowania konkretnej sprawy nie jest osobą pełniącą funkcję publiczną w rozumieniu tego przepisu, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
Ponadto Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, tj.:
7. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 2 u.d.i.p., mających wpływ na wynik sprawy, w zakresie jakim uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jest wewnętrznie sprzeczne, tj. z jednej strony sąd dowodzi, że wnioskowana informacja nie jest informacją publiczną, a z drugiej strony uznaje, iż do udostępnienia wnioskowanej informacji mają zastosowanie przepisy innych ustaw, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.,
8. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p. mających wpływ na wynik sprawy, przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy sąd powinien był stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności, bowiem wniosek dotyczył udostępnienia informacji publicznej, co stanowi naruszenie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponadto wniosło o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Rejonowego w D. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów za sporządzenie i wniesienie przez pełnomocnika będącego adwokatem odpowiedzi na skargę kasacyjną według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 listopada 2022 r. sygn. akt III OSK 2852/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądził od Prezesa Sądu Rejonowego w D. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadniając swoje orzeczenie podkreślił, że prawo do informacji zostało zagwarantowane w art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś obejmuje ono między innymi dostęp do dokumentów. Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w odrębnych ustawach przesłanki dotyczące ochrony wolności i praw innych osób oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji). W myśl art. 61 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tryb udzielania informacji, o których mowa w tym artykule określają ustawy i realizację powyższego przepisu stanowi właśnie ustawa o dostępie do informacji publicznej. Pojęcie informacji publicznej określa ustawodawca w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. i art. 6 u.d.i.p. Zgodnie z art. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie, jednak przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Jest nią treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej i podmioty niebędące organami administracji publicznej, treść wystąpień i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Informację publiczną stanowi treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu wykonującego władzę publiczną lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Informacją publiczną będą nie tylko dokumenty bezpośrednio zredagowane i technicznie wytworzone przez taki podmiot, ale także te, których podmiot zobowiązany używa do zrealizowania powierzonych prawem zadań. Bez znaczenia jest również i to w jaki sposób znalazły się one w posiadaniu organu i jakiej sprawy dotyczą. Ważne natomiast jest to, by dokumenty takie służyły realizowaniu zadań publicznych przez dany podmiot i odnosiły się do niego bezpośrednio. Innymi słowy, dokumenty takie muszą wiązać się ze sferą faktów zaistniałych po stronie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej. Informacją publiczną są zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań (także te, które tylko w części ich dotyczą), nawet gdy nie pochodzą wprost od nich. Informacja publiczna odnosi się zatem do sfery faktów, które to pojęcie należy rozumieć szeroko. Analiza art. 6 u.d.i.p. wykazuje, że wnioskiem w świetle tej ustawy może być objęte pytanie o określone fakty lub o stan określonych zjawisk. Faktem jest każda czynność i każde zachowanie organu wykonującego zadania publiczne podjęte w zakresie wykonywania takiego zadania. Odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z 30 października 2002 r., sygn. akt II SA 1956/02, pub. w LEX nr 78062) i wyrażonego w nim poglądu, że informację publiczną stanowi każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne a także inne podmioty, które tę władzę realizują w zakresie tych kompetencji. Prawo do informacji publicznej jest więc zasadą, a wyjątki od niej powinny być interpretowane ściśle (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3572/02, pub. w LEX nr 144641).
Biorąc pod uwagę powyższe uznał, że żądane przez skarżącego dokumenty wytworzone przez Sąd Rejonowy dotyczące jego działalności orzeczniczej i gospodarowania środkami publicznymi są informacją publiczną.
Odnosząc się do argumentacji Sądu I instancji mającej przemawiać za tym, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej wyjaśnił, że okoliczność, iż stosowne procedury sądowe regulują dostęp stron i ich uczestników do dokumentów procesowych, nie ma wpływu na kwalifikację informacji jako informacji publicznej, bowiem wskazuje jedynie na odrębne niż przewidziane w ustawie o dostępie do informacji publicznej zasady i tryb udostępniania tych informacji publicznych. Ponadto, dostęp do orzeczeń sądowych dla stron postępowania jest całkowity, natomiast prawo dostępu do tych orzeczeń w trybie u.d.i.p. co do zasady podlega ograniczeniu ze względu na podstawy wskazane w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. (anonimizacja orzeczeń). Odnosząc się natomiast do wskazanego przez Sąd celu i przeznaczenia żądanego dokumentu, to należy zauważyć, że przedmiotem wniosku nie były opinie biegłego lecz orzeczenia sądowe, ewentualnie dokumenty finansowe sądu, które niewątpliwie dotyczą spraw publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Przy tym błędne jest stanowisko Sądu I instancji, że to strony ponoszą koszty wydania opinii przez biegłych sądowych. Biegli sądowi wykonują swoje obowiązki na zlecenie sądów i te sądy wypłacają im wynagrodzenie ze swoich środków, którymi tylko w niektórych przypadkach są obciążane strony postępowania. Ta ostatnia okoliczność nie świadczy jednak o tym, że wynagrodzenie za wykonane opinie są wypłacane przez strony.
Za niezasadne uznał zarzuty podniesione w pkt 1, 4-8 petitum skargi kasacyjnej.
Z uwagi na to, że Sąd I instancji błędnie uznał, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, przedwczesnym byłoby odnoszenie się do zarzutu nr 3, tj. naruszenia "art. 10 ust. 2 EKPCz" w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP, którego autor skargi kasacyjnej dopatruje w ich niezastosowaniu i przyjęciu, że w sprawie dostępu do informacji publicznej mają zastosowanie przepisy art. 123-125 i § 129 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 marca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych. Z podobnych względów przedwczesnym byłoby również odnoszenie się do zarzutu nr 8, tj. naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p., ponieważ ustalenie czy organ był w bezczynności uzależnione jest od zajęcia dodatkowego stanowiska przez Sąd I instancji w zakresie określonym poniżej.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, ze w świetle art. 190 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Jak przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, użyte w art. 190 P.p.s.a., pojęcie wykładni prawa należy rozumieć jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Związanie sądu administracyjnego pierwszej instancji wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny oznacza więc, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen.
Powyższe prowadzi do wniosku, że sąd, któremu została przekazana sprawa do ponownego rozpoznania nie ma całkowitej swobody przy wydaniu nowego orzeczenia. Odstąpienie od zawartej w orzeczeniu sądu kasacyjnego wykładni prawa jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, w której stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległby tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie miałyby zastosowania przepisy prawa stanowiące przedmiot wykładni sądu kasacyjnego, oraz, gdyby po wydaniu orzeczenia przez NSA zmieniłby się stan prawny.
W wyroku z 25 lutego 2021 r. sygn. akt II GSK 1217/20 NSA zaakcentował, że z uwagi na wyjątkowy charakter art. 190 P.p.s.a. wykładnię prawa trzeba rozumieć ściśle, jako wypowiedź odnoszącą się do sposobu interpretacji przepisów prawnych rozważanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie sądu, któremu sprawa została przekazana, wykładnią prawa obejmuje jedynie wykładnię tych przepisów prawa, które były rozpatrywane przez Naczelny Sąd Administracyjny w ramach oceny zarzutów kasacyjnych, w tym przede wszystkim zarzutów, które stanowiły podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie, musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana, nie może wykraczać poza zakres kontroli i orzekania, które zostają wyznaczone Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przez zasadę związania granicami skargi kasacyjnej (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 569; por. także B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz..., s. 480).
Wobec powyższego w rozpoznawanej sprawie Sąd jest związany wyrażonym w wyżej przytoczonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, że postanowienia sądu przyznające biegłemu wynagrodzenie za sporządzenie opinii są informacją publiczną związaną z działalnością sądu. Do której to informacji ma zastosowanie regulacja u.d.i.p.
Ponadto wiążące jest stanowisko NSA, że na kwalifikację informacji jako informacji publicznej co do zasady, jak stwierdził NSA, nie mają wpływu procedury sądowe regulujące dostęp stron i uczestników postępowania do dokumentów procesowych. Wskazuje one jedynie na odrębne niż przewidziane w ustawie o dostępie do informacji publicznej zasady i tryb udostępniania tych informacji publicznych. Ponadto, dostęp do orzeczeń sądowych dla stron postępowania jest całkowity, natomiast prawo dostępu do tych orzeczeń w trybie u.d.i.p. co do zasady podlega ograniczeniu ze względu na podstawy wskazane w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. (anonimizacja orzeczeń).
Przy czym konieczność ochrony prywatności osób fizycznych nie zwalnia organu z obowiązku udostępnienia informacji publicznej. Rzeczą organu jest jedynie zapobiec dostępowi do konkretnych informacji umożliwiających identyfikację osoby fizycznej, co w praktyce oznacza udostępnienie dokumentów odpowiednio zanonimizowanych ze względu na prywatność osoby fizycznej, o czym stanowi art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Dopiero w razie uznania i przekonującego wykazania, że istnieje potrzeba ochrony prywatności określonej osoby lub osób, a celu tego w dostateczny sposób nie spełni anonimizacja danych wrażliwych, organ, do którego skierowano wniosek o udostępnienie informacji publicznej, winien - w oparciu o art. 16 u.d.i.p. - wydać decyzję administracyjną odmawiającą udostępnienia konkretnej informacji publicznej, powołując się na ograniczenia zawarte w art. 5 ust. 2 u.d.i.p.
Z uwagi na przedmiot zaskarżenia należy w tym miejscu podkreślić, że celem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania lub bezczynność jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań. Wniesienie tej skargi jest zatem czasowo ograniczone jedynie trwaniem niepożądanego stanu przewlekłości lub bezczynności, a więc np. do czasu wydania decyzji, postanowienia czy załatwienia wniosku strony. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze i w piśmiennictwie – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r. o sygn. akt II OSK 52/06, ONSAiWSA 2006, nr 4, poz. 100; postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2009 r. o sygn. akt II FSK 2020/08; z dnia 19 lipca 2013 r. o sygn. akt I FSK 1325/13 oraz T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2005, s. 243; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 143.
Ponadto zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem kontroli sądowej nie jest objęty określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie, w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu nie mają znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również, czy bezczynność lub przewlekłość organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu czy też spowodowana była jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinien zostać wydany.
Generalnie z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął postępowania w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 P.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma zatem na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Bezczynność organu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej zgodnie z przepisami o dostępie do informacji publicznej polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem, niejasnej, czy niewiarygodnej oraz gdy odmawia jej udzielenia w nieprzewidzianej do tej czynności formie, ponadto nie informuje strony o tym, że nie posiada wnioskowanej informacji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 grudnia 2016 r. II SAB/Łd 259/16).
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 września 2012 r. (I OSK 1177/12): " Z bezczynnością organu na gruncie powołanej ustawy mamy do czynienia tylko wtedy, gdy organ posiadając określoną informację nie udostępnienia jej, nie wydaje też decyzji o odmowie udostępnienia’’. Ponadto okoliczności zwalniające organ z zarzutu bezczynności zawsze muszą mieć charakter prawny, proceduralny, a nie faktyczny.
Natomiast w przypadku, gdy żądana informacja nie nosi cech informacji publicznej, albo podlega ona udostępnieniu w oparciu o inne podstawy prawne (art. 1 ust. 2 powołanej ustawy) lub w sytuacji nieposiadania przez organ żądanej informacji, wystarczające jest przekazanie wnioskodawcy wyjaśnienia o przyczynie nieudzielania informacji. W takich sytuacjach działanie organu powinno przybrać formę pisma (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2571/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Sz 73/13, CBOSA). Brak któregokolwiek ze wskazanych działań musi prowadzić do przyjęcia, że organ dopuszcza się bezczynności w sprawach z zakresu dostępu do informacji publicznej.
Ponieważ, jak to już wyżej wskazano, orzeczenia sądu powszechnego przyznające biegłemu wynagrodzenie za sporządzenie opinii są informacją publiczna o działalności sądu, to Prezes Sądu nie udzielając skarżącemu tej informacji – nie przesyłając odpisów żądanych orzeczeń dopuścił się bezczynności, bowiem w terminie 14 dni prawidłowo nie załatwił wniosku. Dlatego w świetle art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku w terminie 14 dni liczonym od dnia otrzymania przez niego zwracanych akt wraz z odpisem prawomocnego wyroku.
Stwierdzenie stanu bezczynności rodzi po stronie Sądu rozpoznającego sprawie także obowiązek stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy też nie – art. 149 § 1a P.p.s.a.
W orzecznictwie akcentuje się, iż rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Nadto w judykaturze (wskazanej poniżej) wskazuje się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie to, co wymaga wyeksponowania, musi być znaczne i niezaprzeczalne.
Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Wr 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SAB/Sz 34/13). Rażącym naruszeniem prawa, co wymaga powtórzenia, jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa, co także wymaga powtórzenia, nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.
Biorąc pod uwagę wyżej opisany stan faktyczny sprawy należy uznać, że bezczynność Prezesa Sądu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Opóźnienie w załatwieniu wniosku nie było próbą bezprawnego uchylenia się od wypełnienia ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej. Wynikało z innej oceny prawnej żądanej informacji, pierwotnie podzielonej przez sąd administracyjny pierwszej instancji.
W tej sytuacji, w ocenie Sądu, brak podstaw do zastosowania wobec Prezesa Sądu środka z art. 149 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może orzec z urzędu albo na wniosek o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., a więc do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela stanowisko reprezentowane w orzecznictwie przez Naczelny Sad Administracyjny, zgodnie z którym środki wskazane w art. 149 § 2 P.p.s.a. są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki NSA z dnia: 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1842/17; 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17; 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 642/15). Stwierdzenie, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny, nie podważa jednak stanowiska, iż może być ona przyznana w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na bezczynność, tj. zwalczenia bezczynności organu oraz jego zdyscyplinowania (por. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2285/19; 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 1189/17; 19 grudnia 2017 r., sygn. II OSK 490/17; 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/165). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy cel złożonej skargi – zwalczenie bezczynność organu - mógł zostać i został osiągnięty konieczności wymierzenia organowi, na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a grzywny w wysokości 300 zł.
Należy także zaznaczyć, że zgodnie z art. 14 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Celem podmiotu zobowiązanego powinno być udzielenie odpowiedzi w formie i na zasadach, jakie wybrał wnioskodawca. W tym też zakresie, co do zasady, decydująca jest wola wnioskodawcy.
Stosownie do treści art. 3 ust. 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji publicznej, wglądu do dokumentów urzędowych i dostępu do posiedzeń Kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji publicznej następuje w drodze:
1) ogłaszania informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych w Biuletynie Informacji Publicznej, o którym mowa w art. 8;
2) udostępnienie o którym mowa w art. 10 i 11;
3) wstępu na posiedzenia organów, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3, i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia;
4) udostępnienia w centralnym repozytorium.
Z art. 10 ust. 1 wynika, że informacja publiczna, która nie została udostępniona w BIP lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Przepis art. 7 ust. 1 tejże ustawy stanowi podstawę prawną realizacji prawa do informacji publicznej sformułowanego w powołanym już powyżej art. 3 u.d.i.p. i porządkuje środki umożliwiające dotarcie do informacji publicznej poprzez określenie sposobów jej udostępniania.
W rozpatrywanej sprawie, biorąc pod uwagę treść wniosku, organ winien udzielić informacji na wniosek skarżącego. Przy czym rozpatrując wniosek musi także rozważyć, czy ma do czynienia z informacją prostą, czy przetworzoną. Dalsze działania organu będą zależne od rozważenia tej okoliczności. Bowiem w przypadku informacji złożonej skarżący musiałby wykazać, że żądanej informacji przetworzonej będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego. To wnioskujący o informację zobowiązany jest do wskazania okoliczności potwierdzających to, że uzyskanie żądanej informacji przetworzonej będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego.
Odnosząc się do zarzutu z pkt. 2 petitum skargi kasacyjnej racje należy przyznać skarżącemu, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 18 marca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych, w szczególności zaś § 123-125 - § 129 ust. 1 nie wykluczają możliwości udzielenia informacji publicznej o działalności sądu, w tym orzeczeń sądu. Przepisy Regulaminu, a ścisłej Oddziału 2 zatytułowanego udostępnianie informacji o sprawach regulują kwestie ujawniania informacji o sprawach. W świetle § 123 każdy może uzyskać informację o sprawie w granicach ujawnianych na wokandzie oraz o terminie i sposobie załatwienia sprawy. Zatem nie każda informacja jest w tym trybie ujawniana.
W szerszym zakresie dostęp do informacji o sprawie, w świetle § 124 Regulaminu mają już tylko osoby będące stroną, innym uczestnikiem postępowania, ich przedstawicielem, pełnomocnikiem albo obrońcą. Przytoczone regulacje nie wykluczają możliwości otrzymania w trybie dostępu do informacji publicznej zanonimizowanego orzeczenia sądowego. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z 18 listopada 2022 r.
Wobec powyższego na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a P.p.s.a orzeczono jak w pkt 1-3 sentencji wyroku. W pozostałym zakresie |(wymierzenia organowi grzywny) Sad na podstawie art. 151 P.p.s.a skargę oddalił. O kosztach postępowania – zwrocie wpisu od skargi - orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a
Na koniec należy wskazać, że na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bowiem przedmiotem skargi była bezczynność organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.