III SAB/GD 367/24

III SAB/Gd 367/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono, że bezczynność nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1598
art. 4 ust. 1, art. 20 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 35 § 1-3, art. 37 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi N. K. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie unieważnienia Karty Polaka 1. stwierdza, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej N. K. kwotę 100 zł (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
N. K. (dalej także jako "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie wydania decyzji w postępowaniu o unieważnienie Karty Polaka, w której domagała się zobowiązania organu do wydania decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. (nr SO-XII.6159.657.2023.EF) Wojewoda Pomorski przyznał jej Kartę Polaka. Do dnia sporządzenia niniejszej skargi, tj. do 19 września 2024 r., organ nie wydał jej Karty Polaka. Natomiast pismem z dnia 11 kwietnia 2024 r. organ poinformował ją o wszczęciu z urzędu postępowania o unieważnieniu przyznanej jej decyzją Karty Polaka. W dniu 7 maja 2024 r. dostała wiadomość elektroniczną od pracownika Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku o terminie przesłuchania - w dniu 23 maja 2024 r. w postępowaniu w sprawie unieważnienia jej Karty Polaka. Z uwagi na to, że przebywała poza granicami Polski i obiektywnie nie mogła stawić się w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku w wyznaczonym terminie, ponieważ nie posiadała dokumentu, który by pozwalał jej na przekroczenie Polskiej granicy, jej pełnomocnik wniósł o zmianę terminu przesłuchania, powołując się na ww. okoliczność. W odpowiedzi na prośbę o zmianę terminu przesłuchania dostała wiadomość elektroniczną od pracownika Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku, zawierającą informację o braku możliwości zmiany terminu przesłuchania. Pracownik w jednoznaczny sposób dał jej do zrozumienia, że organ zamierza wydać decyzję w przedmiotowej sprawie w ustawowym terminie. Z uwagi na to, że nie mogła stawić się na przesłuchanie w wyznaczonym terminie, w dniu 23 maja 2024 r. stawił się jej pełnomocnik A. V., który złożył w jej imieniu oświadczenia i wyjaśnienia. Następnie, wniósł o umorzenie przedmiotowego postępowania, powołując się na jego bezprzedmiotowość, ponieważ nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do wszczęcia z urzędu postępowania o unieważnienie Karty Polaka. W szczególności nie wydano jej Karty Polaka, co jest jedną z ustawowych przesłanek do wszczęcia takiego postępowania. Organ nie odniósł się do wniosku jej pełnomocnika o umorzenie postępowania. Do dnia wniesienia skargi nie otrzymała informacji o terminie załatwienia sprawy, ani żadnej innej informacji o przedmiotowej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie.
Uzasadniając wniosek o oddalenie skargi organ w pierwszej kolejności przedstawił przebieg sprawy, wskazując w tym zakresie, że decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. przyznano skarżącej Kartę Polaka. Stosownie do zaleceń Rady ds. Polaków, decyzję i dokument wręcza się stronie zamieszkałej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej łącznie, podczas osobistej wizyty w urzędzie. Dlatego fakt wydania decyzji został odnotowany w systemie "Cudzoziemcy", a skarżąca otrzymała powiadomienie na telefon o zmianie statusu sprawy o treści "dokument gotowy do wydania". Po otrzymaniu wiadomości tekstowej, skarżąca zwróciła się do organu, w formie wiadomości e-mail, o przesłanie jej na wskazany adres treści decyzji o przyznaniu Karty Polaka. W treści e-mail (z dnia 20 marca 2024 r.) znalazło się obelżywe sformułowanie odnośnie dokumentu. W związku z tym, organ wszczął postępowanie [...] w przedmiocie unieważnienia Karty Polaka cudzoziemce na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka. Organ ustalił termin przesłuchania skarżącej w celu złożenia wyjaśnień dotyczących znieważenia przez nią polskiego dokumentu na dzień 23 maja 2024 r. Pismem z dnia 9 maja 2024 r. skarżąca wystąpiła o przeniesienie terminu przesłuchania na termin po 23 czerwca 2024 r. W dniu 23 maja 2024 r., w dniu planowanego przesłuchania, stawił się A. V., złożył do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone mu przez skarżącą i złożył w imieniu skarżącej oświadczenia. Skarżąca nie była obecna na spotkaniu. W dniu 12 czerwca 2024 r. wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącej o umorzenie postępowania prowadzonego w sprawie unieważnienia Karty Polaka. W dniu 18 lipca 2024 r. wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącej z prośbą o przyspieszenie wydania jej decyzji o umorzeniu postępowania. W dniu 18 września 2024 r. wpłynęło ponaglenie, a w dniu 27 września 2024 r. skarga skarżącej na bezczynność w sprawie przyznania Karty Polaka. W dniu 7 października 2024 r. organ wysłał decyzję o przyznaniu skarżącej Karty Polaka do jej pełnomocnikowi, a w dniu 4 listopada 2024 r. skarżąca odebrała dokument osobiście.
Mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg sprawy, organ wskazał, że na otrzymanie przez skarżącą decyzji i Karty Polaka w niniejszej sprawie wpływ miały dwie okoliczności. Mianowicie, w pierwszej kolejności znaczenie miał fakt zamieszkiwania skarżącej za granicą w chwili wydania decyzji i zalecenia Rady Polaków, zgodnie z którymi doręczanie decyzji osobom, którym przyznano kartę z uwagi na zaginięcia dokumentów doręczanych korespondencyjnie, jak również potencjalne szykany, na które mogą być narażone obywatele Federacji Rosyjskiej z uwagi na polskie pochodzenie i ubieganie się o dokument potwierdzający polskie więzi z naszym krajem, doręczane są osobiście w urzędzie. Strona ustanowiła pełnomocnika przebywającego na terytorium RP dopiero w piśmie z dnia 9 maja 2024 r. Drugą okolicznością, która miała wpływ na doręczenie i wydanie Karty Polaka w terminie późniejszym była znieważająca treść korespondencji elektronicznej (e-mail) z dnia 20 marca 2024 r., skierowanej do organu po otrzymaniu informacji o przyznaniu Karty, która skutkowała koniecznością wszczęcia i przeprowadzenia przez organ postępowania w sprawie o unieważnienie dokumentu. Postępowanie wymagało prowadzenia korespondencji ze skarżącą. Skarżąca z własnej inicjatywy występowała, w jego toku, o wyznaczenie późniejszego terminu złożenia dodatkowych wyjaśnień.
Organ podkreślił, iż zachowanie skarżącej (korespondencja elektroniczna, e-mail z dnia 20 marca 2024 r.) wymagało jego reakcji oraz zainicjowania przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zasięgnięcia opinii prawnej z uwagi na nieprecyzyjną wykładnię art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka, a także zapewnienia skarżącej aktywnego udziału w postępowaniu.
W dniu 25 listopada 2024 r. Wojewoda Pomorski przesłał do tut. Sądu decyzję z dnia 23 listopada 2024 r. (nr SO-XII.6159.195.2024.EF) umarzającą postępowanie w sprawie unieważnienia Kart Polaka skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art.149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei art. 149 § 1b p.p.s.a. stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Stosownie zaś do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one stronie skarżącej w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca niewątpliwie wypełniła wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione w dniu 18 września 2024 r.
Odnosząc się do meritum sprawy odnotować należy, że pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie, czy organ administracji w terminie - zakreślonym przepisami prawa procesowego - załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu.
Podstawę prawną wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia przyznanej skarżącej Karty Polaka stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 192). Przepisy tej ustawy nie określają terminu załatwienia sprawy w przedmiocie unieważnienia Karty Polaka, skutkiem czego należy odwołać się w tym zakresie do przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Art. 4 ust. 1 ustawy o Karcie Polaka, wprost stanowi, że do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej.
Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Zgodnie z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 11 kwietnia 2024 r. organ zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w przedmiocie unieważnienia Karty Polaka, które zakończyło się umorzeniem tego postępowania decyzją z dnia 23 listopada 2024 r. Ewidentnie, postępowanie w sprawie unieważnienia Karty Polaka nie zostało zakończone w przewidzianym przez prawo terminie, nawet przy przyjęciu terminu dwumiesięcznego - wydłużonego na podstawie art. 35 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że skarga na bezczynność organu w sprawie unieważnienia Karty Polaka okazała się uzasadniona. Wojewoda pozostawał bezczynny do dnia 23 listopada 2024 r., naruszając terminy określone w art. 35 § 1-3 k.p.a.
Z uwagi na fakt, że organ zakończył postępowanie przed rozprawą - w dniu 23 listopada 2024 r. - poprzez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, Sąd ograniczył się do stwierdzenia, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności (art.149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego. Sąd w tym zakresie miał na względzie wyjaśnienia organu, w tym akcentowaną potrzebę zapewnienia skarżącej aktywnego udziału w postępowaniu. Jakkolwiek ostatecznie postępowanie w sprawie unieważnienia Karty Polaka zostało (jak wynika z treści decyzji z dnia 23 listopada
2024 r.) umorzone z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, to - analizując treść art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka - organ mógł dojść do błędnego wniosku, iż wszczęcie postępowania może nastąpić przed doręczeniem decyzji przyznającej Kartę Polaka.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażącego, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest więc naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, to naruszenie niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, gdyż przekroczenie to musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 652/15, wyroki: WSA w Białymstoku z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SAB/Bk 38/17, WSA w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SAB/Łd 13/17, WSA w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 35/17). Rażące naruszenie prawa oznacza zatem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa.
O zwrocie na rzecz skarżącej kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).