Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

III SAB/Gd 262/26

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III SAB/Gd 262/26 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-07-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Alina Dominiak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano do wydania aktu
Stwierdzono, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 337
art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 12, art. 35, art. 36, art. 37
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2025 poz 1079
art. 112a ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 149 § 1 pkt 1, § 1a, § 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Asesor sądowy WSA Adam Osik (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2026 r. sprawy ze skargi A. M. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 1. zobowiązuje Wojewodę Pomorskiego do załatwienia wniosku A. M. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Wojewody Pomorskiego na rzecz A. M. sumę pieniężną w kwocie 500 (pięćset) złotych; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz A. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 20 marca 2026 r. A. M. – obywatelka B. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu wykonywania działalności gospodarczej zarzucają organowi naruszenie następujących przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 35 § 1-3 w zw. z art. 36 § 1 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2025 r. poz. 169 ze zm.) - dalej jako "k.p.a." poprzez zawinione po stronie organu doprowadzenie do powstania zwłoki w rozpatrzeniu sprawy, niepodejmowanie adekwatnych działań czy kontaktu ze skarżącym od dnia złożenia wniosku, oraz brak informowania o przyczynach opóźnienia i nowym terminie do rozpatrzenia sprawy;
- 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.) w związku z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.) - dalej: "ustawa o pomocy" poprzez nierozpatrzenie sprawy najpóźniej w terminie do dnia 60 dni od dnia złożenia wniosku
W oparciu o art. 149 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." skarżąca wniosła o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości w postępowaniu oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zaś na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od organu sumy pieniężnej, ustalonej zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony w dniu 2 stycznia 2025 r., potwierdzając to złożeniem odcisków palców tego samego dnia. Organ dopuścił się bezczynności, rażąco wpływając negatywnie na sytuację pobytową, życiową, rodzinną, a także zawodową skarżącej. Skarżąca podała, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie programowania i obsługi systemów informatycznych Wszelka wymagana dokumentacja dotycząca pobytu skarżącej oraz prowadzonej działalności, została załączona wraz ze złożonym wnioskiem. W toku postępowanie z własnej inicjatywy na bieżące przedkłada dokumenty dotyczące aktualnej sytuacji prowadzonej działalności, w tym m.in. deklaracje podatkowe, czy dokumenty z ZUS. Ze strony organu skarżąca nie otrzymała żadnego wezwania, czy też informacji w przedmiocie ewentualnych braków formalnych. Pomimo kierowania do Wojewody pism z prośbą o przyspieszenie postępowania, w tym przedstawiając wpływ braku wydania decyzji pobytowej na niemożliwość należytego prowadzenia działalności ze względu na niemożność odbywania spotkań biznesowych u kontrahentów mających siedziby za granicą, co przekłada się na utracie możliwych dochodów i klientów, do chwili obecnej w sprawie nie została wydana żadna decyzja, chociaż wniosek o udzielenie zezwolenia złożyłam jeszcze przed upływem 6 miesięcy od terminu ważności dotychczasowej, celem zachowania ciągłości decyzji pobytowych. Dodatkowo, wobec urodzenia się córki już na terenie RP, brak ważnej karty pobytu uniemożliwia skarżącej odbycie podróży na , celem wyrobienia dla córki paszportu (na podstawie dekretu Prezydenta B. dokumenty podróży mogą być wyrabiane wyłącznie w czasie osobistego stawiennictwa w urzędzie w kraju). W Polsce przebywa wraz z mężem już od 10 marca 2021 r., tu znajduje się centrum ich interesów życiowych, tu prowadzą działalności gospodarcze, tu przyszła na świat nasza córka. Pomimo licznych próśb o przyspieszenie postępowania, a także skierowanego ponaglenia, do chwili wniesienia skargi skarżąca nie otrzymała wyjaśnień ze strony organu co do przyczyny tak długotrwałego prowadzenia postępowania. W ocenie skarżącej postępowanie nie powinno wiązać się z ewentualną koniecznością szczególnie skomplikowanej i pogłębionej analizy sprawy, mogącej mieć wpływ na przedłużenie postępowania, w tym mając na uwadze przedkładanie przez skarżącą na bieżąco wszelkiej dokumentacji potwierdzającej prowadzoną działalność gospodarczą i uzyskiwane dochody.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, ewentualnie zaś o zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość postępowania organu nie miały charakteru rażącego z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również ze wskazanymi przepisami ustawy pomocowej oraz z uwagi na niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków i ograniczonych możliwości kadrowych organu, a także o niewymierzanie grzywny ani sumy pieniężnej, bowiem zgodnie z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy, w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa, a także z uwagi na wyżej wymienione niezawinione przez organ przyczyny.
W uzasadnieniu organ podniósł, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania. Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy o pomocy, zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2026 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się. Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Organ przywołał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w wyroku z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23, konkludując, że ewentualne uznanie, iż w sprawie, z uwagi na datę złożenia wniosku, znajdują zastosowanie przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, powoduje, że skarga nie może przynieść oczekiwanego rezultatu w postaci stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Przytaczając fragmenty uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa - zamieszczonym na oficjalnej stronie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (druk nr 1685 z 9 września 2025 r.), jak również uzasadnienia projektu ustawy z dnia 213 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 2172) organ wyjaśnił, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez cudzoziemca w okresie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, w związku z czym termin na załatwienie przedmiotowej sprawy nie rozpoczął biegu, a organowi nie można zarzucić bezczynności czy przewlekłego prowadzenia sprawy.
Organ zaznaczył, że stanowisko organu w zakresie obowiązku stosowania przepisów art. 100d ustawy pomocowej oraz braku rażącego charakteru bezczynności z uwagi na zasadę praworządności potwierdza stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 27 listopada 2025 r., sygn. akt IV SAB/Po 188/25.
Podniesiono nadto, że długi okres oczekiwania przez cudzoziemca na rozstrzygnięcie organu nie wynika z zaprzestania przez organ czynności wobec obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, a – co wiadomo sądowi z urzędu – z opóźnień organu spowodowanych trudnościami kadrowymi i dużą liczbą składanych wniosków, znacznie przekraczającą organizacyjne możliwości organu.
W kwestii dochodzonej przez skarżącego sumy pieniężnej organ wskazał na bezpośrednie uregulowanie tej kwestii w art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej, zgodnie z którym w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W związku ze złożoną skargą na bezczynność, w której skarżący akcentuje brak wydania decyzji w sprawie wnioskowanego zezwolenia oraz mając na uwadze argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, należało w pierwszej kolejności rozważyć kwestię zastosowania w sprawie przepisu art. 100d ustawy o pomocy. w brzmieniu obowiązującym w toku postępowania przez Wojewodą Pomorskim.
Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowił, że:
1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.
Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej tę ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.", następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.", następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r.". Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.". Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).
W tym miejscu należy wskazać, że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku znane jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane między innymi w wyroku z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23, na który powoływał się organ w odpowiedzi na skargę, jednak należy zauważyć, że w późniejszym wyroku z 19 maja 2025 r., II OSK 2926/24 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopiero po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.
Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (...). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".
W ocenie Sądu, wskazana argumentacja jako adekwatna ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do ww. piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i ww. szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.), które należy także ocenić jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinny one być stosowane.
Skoro zatem przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. z uwagi na to, że art. 100d ustawy o pomocy, jako sprzeczny z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinien być stosowany, to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie, bowiem wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżąca złożyła po tym dniu, a konkretnie w dniu 2 stycznia 2025 r.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Przechodząc do meritum sprawy odnotować należy, że pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Z kolei przewlekłość zdefiniowano w przepisie art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość i bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji. Wynika to z tego, że prawne konsekwencje stwierdzenia bezczynności i przewlekłości postępowania są takie same, zaś w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (zob. w tej materii wyroki NSA z dnia 7 września 2022 r.; sygn. akt II OSK 871/22, z dnia 17 marca 2020 r.; sygn. akt II OSK 3990/19 oraz postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r.; sygn. akt II OSK 2317/19). Istota sprawy dotyczącej zarówno bezczynności organu jak i przewlekłości prowadzonego przez ten organ postępowania sprowadza się do naruszenia zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 § 1 i 2 k.p.a. zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia zaś sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie.
Rzeczą sądu administracyjnego rozpoznającego sprawę ze skargi na bezczynność organu lub przewlekłość prowadzonego przez ten organ postępowania jest natomiast zakwalifikowanie występującej w niej formy naruszenia wymienionej wyżej zasady do kategorii bezczynności (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) lub przewlekłości postępowania (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Skarga na bezczynność stanowi środek prawny, którego celem jest zapewnienie realizacji zasady szybkości postępowania (art. 12 § 1 i § 2 k.p.a.). Zasada szybkości postępowania wynikająca z art. 12 § 1 k.p.a. wymaga bowiem, by organ administracji publicznej prowadził postępowanie w sposób sprawny, bez nieuzasadnionego wstrzymywania i przewlekania czynności procesowych, tak by zakończenie postępowania nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie. W myśl ogólnej reguły zawartej przez ustawodawcę w Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 35 § 1 § 2 k.p.a., stanowiącej rozwinięcie powyższej zasady, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Przepis art. 35 § 3 k.p.a. stanowi, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
W sprawie znajdowały zastosowanie regulacje szczególne, zawarte w ustawie o cudzoziemcach, która wprowadza odmienne od przewidzianych w k.p.a. uregulowania dotyczące terminów załatwiania spraw. Zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 tej ustawy:
1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.
2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.
Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ustawy o cudzoziemcach.
Skoro zatem organ w niniejszej sprawie nie załatwił sprawy w ustawowym terminie, to należy stwierdzić, że rzeczywista postać opieszałości organu administracji polega na jego bezczynności.
Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane.
Zdaniem Sądu, działania organu administracji powinny być nacechowane aktywnością, nakierowaną na sprawne i odpowiednie załatwienie konkretnej sprawy. Z akt administracyjnych nie wynikają żadne obiektywne okoliczności usprawiedliwiające zwłokę w rozstrzygnięciu sprawy. Należy również zwrócić uwagę, że organ nie skorzystał z art. 36 k.p.a. i nie zawiadomił skarżącej o tym, że nie załatwi sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Takie postępowanie organu niewątpliwe godzi w sformułowaną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
Podsumowując, organ nie dotrzymał terminu załatwienia sprawy, czym naruszył zasadę określoną art. 12 § 1 k.p.a. i dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego. W świetle poczynionych wyżej uwag oraz realiów przedmiotowej sprawy, Sąd uznał zatem za zasadny zarzut bezczynności Wojewody Pomorskiego w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Niewątpliwie zatem wniosek złożony styczniu 2025 r. powinien być procedowany z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie. Jednocześnie w okolicznościach tej sprawy skarżąca w dniu złożenia wniosku dopełniła wymogu osobistego złożenia wniosku. W tej dacie zostało też przez pracownika organu potwierdzone w stosownym formularzu, że ocenił złożony wniosek jako kompletny.
Z tych względów sąd stoi na stanowisku, że w tej sprawie termin 60 dni, o którym mowa w art. 112a ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach rozpoczął swój bieg wraz z datą osobistego wniesienia wniosku, który nie był dotknięty brakami formalnymi, co stwierdził organ w formularzu z tego samego dnia (k. 65 akt administracyjnych). Ustawowy termin na rozpatrzenie wniosku upływał zatem w dniu 2 marca 2025 r. Termin ten nie został dochowany przez organ, który w momencie wniesienia skargi nadal pozostawał w bezczynności. Zarzut bezczynności pozostaje aktualny - organ nie dotrzymał terminu załatwienia sprawy administracyjnej, a jego bezczynność trwa. Na dzień orzekania przez sąd, brak jest bowiem informacji o wydaniu decyzji w sprawie. Z treści odpowiedzi na skargę, wynika zaś, że organ błędnie nadal przyjmuje, że termin na załatwienie przedmiotowej sprawy w ogóle nie rozpoczął jeszcze swojego biegu i że brak podejmowania działań wobec wniosku strony złożonego w 2025 r., który został uznany za kompletny, jest z punktu widzenia organu prawidłowe i usprawiedliwione.
Z tych względów sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku, uznając, że będzie to czas adekwatny do możliwości organu i uwzględniający prawa strony.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy sąd ocenił jednocześnie, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzekając w zakresie uregulowanym tym przepisem Sąd uznał, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. W ocenie Sądu, należy uznać, że w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które uzasadniały stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Czas trwania postępowania w sprawie przekroczył 18 miesięcy. W tym czasie organ na nieskomplikowane czynności zmierzające do załatwienia sprawy poświęcił jedynie dwa dni: w dniu 2 stycznia 2025 r. przyjmując wniosek wraz z odebraniem odcisków linii papilarnych i sprawdzeniem wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, zaś w dniu 13 lutego 2025 r. zwracając się o opinię do organów wymienionych w art. 109 ust. 1 u.o.c. Po tej dacie organ nie podejmował żadnego działania w sprawie. Tak długiego toku postępowania nie uzasadniał stopień skomplikowania sprawy.
Ponadto na dzień wyrokowania w sprawie przez Sąd zastrzeżony przepisami termin 60 dni (licząc od osobistego złożenia wniosku) zdążył już upłynąć wielokrotnie. Na dzień wydania wyroku stan bezczynności organu trwa i termin załatwienia sprawy w dalszym ciągu nie jest respektowany przez organ, pomimo ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organowi - w związku z wyrokami zapadłymi w sprawach innych cudzoziemców i złożonymi skargami kasacyjnymi - musiało być także znane przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy – tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. - zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu i nie powinna być ona stosowana. W dacie orzekania przez Sąd upłynęły już ponad 4 lata od rozpoczęcia agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która spowodowała napływ licznej grupy obywateli tego kraju do Polski. Trudno jest obecnie dopatrywać się szczególnych okoliczności, które w praworządnym państwie nadal uzasadniałyby pozbawienie cudzoziemców, instrumentów ochrony sądowej przed bezczynnością organów administracji i przewlekłością prowadzonego przez nie postępowania. Dodać należy, że art. 100d ustawy o pomocy nigdy też nie stanowił zakazu dla prowadzenia postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Ponadto organ w istocie od samego początku, to jest od otrzymania wniosku w 2025 r. podejmował czynności nieefektywnie i z dużym opóźnieniem. Po otrzymaniu wniosku organ ponad miesiąc miesięcy w ogóle nie procedował, zwlekając z wystosowaniem zapytania do organów o których mowa w art. 109 ust. 1 u.o.c. Wskazane czynności nie są skomplikowane, nie wymagają rozstrzygnięć merytorycznych i znacznego nakładu pracy. Brak ich podjęcia w istotny sposób wpłynął natomiast na sprawny bieg postępowania przesuwając możliwość procedowania, które to działanie organu stanowi o rażącym naruszeniu prawa.
Z kolei z punktu widzenia strony postępowania wskazać należy, że skarżąca wykazywała się inicjatywą dowodową w sprawie, składając regularnie dodatkowe, aktualne dokumenty, pozostając w uzasadnionym przekonaniu, że pozwoli to na szybsze rozpatrzenie wniosku, co jednak nie nastąpiło. Skarżąca nie została również powiadomiona o przyczynach wydłużenia postępowania, ani o nowym przewidywanym terminie załatwienia sprawy. Jak zaś wynika z art. 36 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1); ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Obowiązków wynikających z zacytowanego przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego organ nie dopełnił.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, w której powołano się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w którym orzeczono, że bezczynność nie miała charakteru rażącego, należy zauważyć, że wyrok ten zapadł na tle innego stanu faktycznego, bowiem organ m.in. wydał już decyzję dotyczącą zezwolenia na pobyt.
W związku z powyższym – wobec braku wystarczającej aktywności po stronie organu, a jednocześnie upływu znacznego okresu czasu od złożenia przez skarżącą wniosku – należało przyjąć, że opisana bezczynność organu była znaczna a jednocześnie niczym nieuzasadniona, co musiało skutkować uznaniem przez Sąd kwalifikowalności stwierdzonej bezczynności na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt. 2. sentencji wyroku.
Odnosząc się natomiast do żądania skargi dotyczącego przyznania skarżącej sumy pieniężnej wskazać należy, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna jest (oprócz grzywny) dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, stanowiącym dla organu swoistą sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Jednocześnie suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi formę rekompensaty dla strony skarżącej za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma pieniężna, chociaż ma charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych ani nie ma waloru odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Stanowi ona natomiast swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania (por. wyroki NSA: z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1442/20 oraz z dnia 24 września 2020 r., sygn. akt I GSK 1172/20). Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu, w szczególności, że skarżąca wskazywała na realne utrudnienia wynikające w jej ocenie z długiego okresu spoczywania postępowania przed organem, a związane z jej aktywnością zawodową oraz sprawami rodzinnymi.
Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji i nie będąc związany wnioskami skargi, Sąd uznał, że przyznana skarżącej suma pieniężna w wysokości 500 zł jest właściwą kwotą dla zrekompensowania skarżącej dotychczasowego okresu oczekiwania przez obecnie ponad półtora roku na rozpoznanie złożonego w niniejszej sprawie w styczniu 2025 r. wniosku i związane z tym niedogodności, o czym orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku.
W ocenie sądu zasadne było przyznanie skarżącej od organu sumy pieniężnej, jednak nie w wysokości wskazanej przez skarżącą, bowiem ta – określona przez skarżącą jako maksymalna - była nadmierna. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a, sąd w punkcie 4. sentencji wyroku oddalił skargę w pozostałej części, dotyczącej przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości, to jest ponad zasądzoną przez sąd sumę pieniężną. W okolicznościach tej sprawy przyznana suma pieniężna ma bowiem przede wszystkim stanowić rekompensatę za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy i postawę organu wobec strony skarżącej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 5. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w wysokości 100 zł uiszczonego wpisu od skargi.