Pełny tekst orzeczenia III SAB/Gd 225/26

III SAB/Gd 225/26 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-07-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł
Maja Pietrasik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano do wydania aktu
Stwierdzono bezczynność postępowania
Stwierdzono, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a, art. 151, art. 200 i art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 12, art. 36 i art. 37
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2025 poz 1079
art. 112a ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Asesor sądowy WSA Maja Pietrasik (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2026 r. sprawy ze skargi S. K. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1.zobowiązuje Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego S. K. z dnia 24 stycznia 2025 r. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje skarżącemu S. K. od Wojewody Pomorskiego sumę pieniężną w wysokości 1000 (tysiąc) złotych; 4. oddala skargę w pozostałej części; 5. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego S. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 13 marca 2026 r. S. K. (obywatel Białorusi) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.
Skarżący wystąpił w skardze o:
1/ zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty doręczenia akt sprawy do Sądu;
2/ stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3/ zasądzenie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł;
4/ zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w kwocie 100 zł.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu 24 stycznia 2025 r. złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, a w dniu 17 czerwca 2025 r. dopełnił obowiązku złożenia odcisków linii papilarnych oraz uwierzytelnienia dokumentów. Skarżący podkreślił, że przed złożeniem skargi zapoznał się z aktami sprawy, stwierdzając całkowity brak czynności po stronie organu od czerwca 2025 r., pomimo dysponowania kompletem potrzebnych do rozpoznania sprawy dokumentów. Skarżący podkreślił, że wykazywał aktywność w sprawie, dosyłał bez wezwania dodatkowe dokumenty w trakcie 2025 r. oraz skierował następnie w styczniu 2026 r. ponaglenie w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm.; dalej: "k.p.a."). W styczniu 2026 r. skierował także do organu zapytanie o stan sprawy, które również pozostało bez odpowiedzi. Skarżący zaznaczył, że bezczynność organu w jego sprawie ma kluczowe znaczenia dla całej jego rodziny. Od rozstrzygnięcia wniosku skarżącego zależą losy postępowań o pobyt czasowy żony oraz syna, gdzie organ również nie podejmuje czynności. Postawa organu paraliżuje proces legalizacji pobytu całej rodziny, co generuje duży stres i niepewność, co do przyszłości rodziny w Polsce. Do skargi dołączono dokumenty, w tym m.in. złożone w dniu 21 stycznia 2026 r. ponaglenie, gdzie skarżący wskazywał, że jego dotychczasowe pozwolenie pobytowe kończy się dnia 19 lutego 2026 r. i zaznaczył, że brak wydania nowej decyzji w sprawie stawia jego rodzinę w trudnej sytuacji. Opisując swoją sytuację zawodową i finansową wyjaśnił w tym zakresie, że choć prawo pozwala mu kontynuować pracę u obecnego pracodawcy, brak fizycznego dokumentu w postaci karty pobytu uniemożliwia mu elastyczność na rynku pracy oraz powoduje paraliż finansowy. W tym zakresie skarżący wskazał m.in., że serwis płatniczy, z którego korzysta do opłacania zobowiązań poinformował o blokadzie konta z powodu braku nowej karty pobytu. Skarżący przedstawił także przy ponagleniu zaświadczenie o ciąży żony. Wskazał, że brak decyzji w krótkim terminie uniemożliwi rodzinie pełną realizację uprawnień związanych z opieką okołoporodową oraz spowoduje utratę poczucia bezpieczeństwa w tym kluczowym momencie. W nadesłanym odrębnie do Sądu piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2026 r. skarżący wskazał na dodatkowe trudności związane z brakiem rozpoznania jego wniosku pobytowego przez organ. Skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie o zdiagnozowanej u niego chorobie w postaci obustronnego niedosłuchu, wskazał na konieczność rozpoczęcia leczenia i używania aparatu słuchowego, aby nie doszło do dalszego pogorszenia stanu zdrowia, gdzie zakup aparatu słuchowego na raty wymaga przedstawienia w banku karty pobytu, której skarżący już nie posiada.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o: oddalenie skargi w związku z art. 100 d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.; dalej "ustawa o pomocy"), zgodnie z którymi przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się oraz zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawie o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie od 15 kwietnia 2022 roku do dnia 4 marca 2027 r. nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki,
Ewentualnie w przypadku uznania, że skarga jest zasadna:
1. zobowiązanie organu do zakończenia postepowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
2. stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.", że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organu nie miały charakteru rażącego:
a. z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100 d ust. 1 pkt 1 a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również ze wskazanymi przepisami ustawy pomocowej lub
b. z uwagi na okres ewentualnej bezczynności lub przewlekłe prowadzenie postępowania z uwagi na niezawinione przyczyny;
3. niewymierzanie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy grzywny ani sumy pieniężnej, bowiem zgodnie z powołanym przepisem w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
Odnosząc się do złożonej skargi, organ podniósł, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania.
Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy o pomocy, zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się. Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Z kolei przepis art. 100d ustawy pomocowej wyznaczył nowy okres spoczywania terminów do dnia 24 sierpnia 2023 r., a kolejne jego nowelizacje przedłużyły ten okres do dnia 4 marca 2027 roku.
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2024 r. w sprawie II OSK 2362/23 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "przepisy art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. specustawy ukraińskiej) stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców - niezależnie od ich narodowości, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy", jak również, iż: "Okres zawieszenia i nierozpoczęcia w ogóle biegu terminu do załatwienia sprawy wynikający z art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej powinien być jednakowo uwzględniany przez sąd administracyjny przy ustalaniu okresu bezczynności, jak i przy ocenie stanu przewlekłości. Skoro bowiem, zgodnie z art. 100c ust. 1 i identycznie art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej, czasowo termin na załatwienie sprawy był (jest) zawieszony lub nie rozpoczął biegu, to do przekroczenia tego terminu nie dochodzi, a więc oczywistym jest brak podstaw do stwierdzenia bezczynności organu. Podobnie brak jest podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania, ponieważ zawieszenie, jak i nierozpoczęcie w ogóle biegu terminu ustawowego do załatwienia sprawy pozbawia sąd punktu odniesienia przy ocenie, czy organ prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (w szczególności wobec dopuszczenia przez ustawodawcę "rozciągnięcia" czasu trwania postępowania, do którego dochodzić może wskutek zaprzestania czynności organu lub dokonywania ich z opóźnieniem - w aktualnym stanie prawnym bez wskazania momentu końcowego utrzymywania się tego stanu). Innymi słowy, stronie należy zapewnić możliwość wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, jednakże ewentualne uznanie, że w sprawie, z uwagi na datę złożenia wniosku, znajdują zastosowanie przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej, powoduje, że skarga nie może przynieść oczekiwanego rezultatu w postaci stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania".
Zgodnie z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zamieszczonym na oficjalnej stronie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (druk nr 1685 z 9 września 2025 r.), "Dodatkowo propozycja przedłużenia art. 100d ust. 1 ustawy specjalnej zmierza do wydłużenia okresu "spoczywania" terminów załatwiania przez wojewodów określonych spraw administracyjnych cudzoziemców do dnia 4 marca 2026 r. Dotyczy to postępowań w sprawach udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, udzielenia zezwolenia na pobyt stały, udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, cofnięcia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy, cofnięcia zezwolenia na pobyt stały oraz cofnięcia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Ustanowienie podstawy prawnej dla "spoczywania" terminów dla rozpatrzenia spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów uzasadnione było od początku kolejnymi wzrostami liczby wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych, stanowiącymi skutki pośrednie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r. oraz masowego napływu cudzoziemców, głównie obywateli Ukrainy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...). W ocenie projektodawcy powody dla ustanowienia czasowego "spoczywania" terminów trwają dalej i zasadne jest, aby okres tego "spoczywania" przedłużyć do dnia 4 marca 2026 r., tj. do dnia proponowanej w całokształcie perspektywy stosowania instytucji pomocowych wobec obywateli Ukrainy w związku z wojną trwającą na terytorium tego państwa. Podkreślenia wymaga fakt, że liczbę obywateli Ukrainy posiadających status "UKR" szacuje się w Polsce na ponad 992 tys. osób. Natomiast przez cały 2024 r. do wszystkich wojewodów wpłynęło, według aktualnych danych statystycznych, ponad 600 tysięcy wniosków o legalizację pobytu. Przy tak dużej liczbie wniosków rezygnacja z zawieszenia terminów na załatwienie spraw wiązałaby się ze składaniem ponagleń, skarg zwykłych, podań oraz skarg do sądów wojewódzkich na bezczynność wojewodów przez pośredników w sprawach cudzoziemców, które miałyby wymusić na organie procedowanie wniosków poza przyjętą organizacją pracy, tj. realizacją wniosków według kolejności wpływów. W związku z powyższym część pracowników, która obecnie prowadzi postępowania dotyczące legalizacji pobytu cudzoziemców musiałaby zostać przekierowana do obsługi tychże skarg i ponagleń, kosztem wydawania decyzji administracyjnych. Wszystkie powyższe czynności paraliżowałyby działania organów administracji zmuszając je do procedowania w pierwszej kolejności ponagleń, skarg zwykłych, podań oraz skarg do sądów wojewódzkich na bezczynność wojewodów, co wydłużałoby o kolejne tygodnie procedowanie wniosków pobytowych, jednocześnie należy podkreślić, że przepis ten w żaden sposób nie zwalnia wojewodów z obowiązku prowadzenia postępowań administracyjnych".
Jako, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez skarżącego w okresie obowiązywania przepisu art. 100d ustawy o pomocy, termin na załatwienie przedmiotowej sprawy w ocenie organu w ogóle jeszcze nie rozpoczął biegu.
Organ stwierdził, że jego stanowisko w zakresie obowiązku stosowania przepisów art. 100d ustawy o pomocy oraz braku rażącego charakteru bezczynności organu z uwagi na zasadę praworządności nie pozostaje odosobnione, co w ocenie organu potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po 188/25, gdzie stwierdzając bezczynność, uznano, że bezczynność Wojewody Wielkopolskiego w sprawie z wniosku cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt z 2024 r. nie miała charakteru rażącego oraz nie przyznano sumy pieniężnej.
Jednocześnie organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie długi okres oczekiwania przez cudzoziemca na rozstrzygnięcie nie wynikał z zaprzestania czynności i zastosowania art. 100d ustawy o pomocy, ale z innych przyczyn, to jest trudności kadrowych i dużej liczby wniosków przekraczających organizacyjne możliwości organu. Zaznaczył, że aktualnie (odpowiedzi na skargę sporządzona w kwietniu 2026 r.) rozpatruje już jednak wnioski cudzoziemców z I kwartału 2024 r.
Organ podkreślił też, że w orzecznictwie wskazuje się, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące. Sąd administracyjny uwzględniając całość okoliczności indywidualnych sprawy powinien wziąć pod uwagę także występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność.
Organ zaznaczył jednocześnie, że z uwagi na braki kadrowe oraz znaczną ilość spraw jakie rozstrzyga, obiektywnie nie mógł procedować szybciej w sprawie skarżącej.
W tym zakresie powołano się na dane dotyczące liczby wniosków aktualne na dzień 25 lipca 2024 r.
Organ wskazał przy tym, że z uwagi na zmiany organizacyjne 2020-2023 i tak przyspieszył rozpoznawanie wniosków. Jednak tak duża ilość spraw i braki kadrowe to poważna przeszkoda, aby tak zorganizować pracę, aby rozpoznawanie spraw odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Organ zaznaczył, że problem jest w jego ocenie ogólnopolski i powołał się w tym zakresie na biuletyn informacyjny Rzecznika Praw Obywatelskich z listopada 2025 r. oraz raport Najwyższej Izby Kontroli z listopada 2023 r.
W odniesieniu do wniosku skarżącego o przyznanie sumie pienieżnej w ocenie organu skarżący wskazał na ogólne przesłanki jej zastosowania o charakterze kompensacyjnym, trudności w oczekiwaniu na decyzję oraz konieczność zdyscyplinowania organu. Zaznaczył, ze wskazana kwestia została wprost uregulowana w art. 100d ustawy o pomocy, wobec czego w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sumy pieniężnej w związku z niewydaniem rozstrzygnięcia w sprawie w terminie określonym przepisami prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wyczerpanie środków zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie skarżący wypełnił wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione w dniu 21 stycznia 2026 r. Fakt ten nie jest też kwestionowany przez organ.
W związku ze złożoną skargą na bezczynność, w której skarżący akcentuje brak wydania decyzji w sprawie wnioskowanego zezwolenia, należało następnie rozważyć kwestię zastosowania w sprawie przepisu art. 100d ustawy o pomocy.
Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:
1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;
3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.
Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.".
Następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.".
Następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r."
Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.".
Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że ustawa o pomocy dotyczy wszystkich cudzoziemców, w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.
Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".
Analiza konstytucyjnych kompetencji TK (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji) oraz NSA (art. 184 Konstytucji) każe uznać, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 172/24). Uwagi te należy uznać za aktualne oczywiście w odniesieniu do wojewódzkich sądów administracyjnych, których kompetencje także określa art. 184 Konstytucji.
Zważywszy na precyzyjne określenie kompetencji TK i sądów administracyjnych w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24).
Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).
Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyżej powołanym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy zmieniającej z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponieważ na tamten moment, a więc po upływie przeszło 2 lat od wybuchu konfliktu nie istniały już nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przedłużenie, a tym bardziej okoliczności te nie istniały w okresie późniejszym. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd upłynęło już zaś blisko 4 i pół roku dnia rozpoczęcia działań wojennych na terenie Ukrainy.
Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji). W świetle art. 184 Konstytucji zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854), w świetle którego cudzoziemiec przez jeszcze kolejne okresy, nie mógłby skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu.
Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01, również jako "KPP") stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, który stanowi, że każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze).
W ocenie Sądu, wskazana argumentacja, jako adekwatna, ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do ww. piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i ww. szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Rozwiązania te trudno uznać za proporcjonalne, gdy zgodnie z przedstawionym wyżej utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (które Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie popiera i przyjmuje za własne) już wcześniejsze przedłużenie do dnia 30 września 2025 r. nie znajdowało uzasadnienia i nie było zgodne z zasadą proporcjonalności oraz w konsekwencji naruszało konstytucyjne prawo do sądu, gwarantowane także w KPP.
Skoro zatem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny już być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. (z uwagi na to, że kolejne przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinny być stosowane), to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie. Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżący złożył bowiem niewątpliwie po tej dacie, a konkretnie w dniu 24 stycznia 2025 r.
Przechodząc do meritum sprawy, odnotować należy, że pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
W myśl ogólnej reguły zawartej przez ustawodawcę w Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 35 § 1 i § 2 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Przepis art. 35 § 3 k.p.a. stanowi, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Zaznaczono ponadto w art. 35 § 4 k.p.a., że przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwienia sprawy niż wskazane w art. 35 § 3 k.p.a.
Z uwagi na przedmiot postępowania, w sprawie znajdowały zatem zastosowanie właśnie regulacje szczególne, zawarte w ustawie o cudzoziemcach (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.), która wprowadza odmienne uregulowania odnośnie terminów załatwiania spraw. Zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach:
1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.
2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:
1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.
W świetle poczynionych wyżej uwag, Sąd uznał za zasadny zarzut bezczynności Wojewody Pomorskiego w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Niewątpliwie zatem wniosek złożony w styczniu 2025 r. powinien być procedowany z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie.
Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że termin 60 dni na załatwienie sprawy wynikający z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, rozpoczął swój bieg w niniejszej sprawie licząc od dnia 17 czerwca 2025 r., kiedy skarżący osobiście złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który został jednocześnie oceniony jako pozbawiony braków formalnych i zakwalifikowany do procedowania. Wraz z wnioskiem złożono szereg dokumentów, a jednocześnie organ nigdy nie wzywał strony o uzupełnienie wniosku w jakimkolwiek zakresie.
Ustawowy termin 60 dni na rozpatrzenie wniosku upływał zatem w sierpniu 2025 r. Termin ten nie został dochowany przez organ, który w momencie wniesienia skargi pozostawał w bezczynności.
Jednocześnie zarzut bezczynności pozostaje aktualny - organ nie dotrzymał terminu załatwienia sprawy administracyjnej, a jego bezczynność trwa. Na dzień orzekania przez Sąd, brak jest informacji o wydaniu decyzji w sprawie. W piśmie z dnia 21 lipca 2026 r. pełnomocnik organu nadesłał informację, że w sprawie skarżącego nie zakończono postępowania.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.
Wyjaśnienia przy tym wymaga, że pomimo nazwania przez skarżącego w tytule wniesionej skargi że jest to skarga na "bezczynność i przewlekłość postępowania" w istocie z treści skargi wynika, że skarżący zarzuca organowi tego rodzaju zaniechanie czynności, jakie odpowiada pojęciu "typowej" bezczynności. Wskazuje bowiem, że od czasu osobistego złożenia wniosku w sprawie (kiedy od skarżącego odebrano odciski linii papilarnych w czerwcu 2025 r.) nie były przez organ podjęte żadne czynności. Z tych względów Sąd zakwalifikował skargę cudzoziemca jako wniesioną faktycznie w przedmiocie bezczynności organu, a nie bezczynności i przewlekłości.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy Sąd ocenił, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.
W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym. W przypadku bezczynności ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego niepodejmowania przez organ żadnych czynności.
Okres procedowania wniosku i postawa organu względem strony postępowania to okoliczności, które jak najbardziej podlegają badaniu przy ocenie, czy bezczynność organu ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Uwzględniając powyższe, Sąd ocenił, że w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które uzasadniały stwierdzenie rażącego naruszenia prawa.
Po pierwsze, na dzień wyrokowania w sprawie przez Sąd, zastrzeżony przepisami termin 60 dni zdążył już upłynąć wielokrotnie (licząc od dnia 17 czerwca 2025 r., kiedy skarżący osobiście złożył wniosek). Jednocześnie stan bezczynności organu trwa i termin załatwienia sprawy w dalszym ciągu nie jest respektowany przez organ, pomimo ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organowi - w związku z wyrokami zapadłymi w sprawach innych cudzoziemców i złożonymi skargami kasacyjnymi - musiało być znane przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy – tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. - zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu i nie powinna być ona stosowana. W dacie orzekania przez Sąd upłynęło już blisko 4 i pół roku od rozpoczęcia
agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która spowodowała napływ licznej grupy obywateli tego kraju do Polski. Trudno jest obecnie dopatrywać się szczególnych okoliczności, które w praworządnym państwie nadal uzasadniałyby pozbawienie cudzoziemców, instrumentów ochrony sądowej przed bezczynnością organów administracji i przewlekłością prowadzonego przez nie postępowania. Jeżeli przedłużanie stosowania art. 100d ustawy o pomocy po dniu 30 czerwca 2024 r. uznajemy za sprzeczne z Konstytucją i za nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa, sposób działania organu sprzeczny z tymi zasadami trudno uznać za niemający charakteru rażącego naruszenia prawa. W tej sprawie, na dzień orzekania przez Sąd, organ nie podjął zaś żadnych czynności w sprawie przez ponad rok. Strona nie miała też żadnej informacji ze strony organu, również po tym gdy wnosiła dodatkowe dokumenty, a w końcu ponaglenie, kiedy jej sprawa zostanie załatwiona. Wobec przedstawionego wyżej ugruntowanego stanowiska NSA, organ nie miał już podstaw aby przyjmować, że termin na rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącego w ogóle nie rozpoczął jeszcze swojego biegu. Jeżeli zaś istniały przeszkody dla zachowania tego terminu, organ realizując zasadę zaufania winien poinformować o tym stronę i wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy. Takie czynności nie zostały podjęte, co trudno uznać za postawę organu, która nie wskazywałaby na lekceważenie wniosku strony. W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił stronie z jakich przyczyn nie podjął od ponad roku czynności w jej sprawie. Wskazywanie na obecnym etapie, że to nie okoliczność obowiązywania i stosowanie art. 100d ustawy o pomocy spowodowało opóźnienie, ma charakter instrumentalny. W odpowiedzi na skargę wskazuje się bowiem nie tylko, że organ w swojej ocenie nie mógł z uwagi na ogólną ilość zadań do wykonania procedować szybciej w sprawie skarżącego, ale że przede wszystkim uznaje, że termin na załatwienie sprawy w ogóle dla organu ciągle nie rozpoczął swojego biegu
W tym kontekście Sąd zaznacza, że to postawa organu, w tym zignorowanie wniosku strony przez pierwsze miesiące bezpośrednio doprowadziły do przesunięcia początku biegu terminu. Wezwanie o osobiste stawienie się skarżącego w urzędzie nastąpiło po upływie 4 miesięcy od złożenia wniosku. Dodatkowo wskazać też trzeba, że organ dokonał formalnej analizy kompletności wniosku dopiero w czerwcu 2025 r., kiedy skarżący stawił się osobiście w urzędzie pomimo, że komplet dokumentacji został przez skarżącego złożony w istocie wraz z wnioskiem. Odwlekanie tego rodzaju czynności, które nie mają charakteru skomplikowanego, ani nie wymagają przeprowadzenia żadnych merytorycznych analiz o kilka miesięcy niewątpliwie nie jest działaniem zgodnym z zasadą szybkości postępowania. Działania organu powinny być zawsze nakierowane na rozpoznanie sprawy, a nie na sztuczne wydłużanie badania warunków formalnych wniosku. Pomimo braku zastrzeżeń co do kompletności wniosku, organ od wielu miesięcy nie wydał decyzji w sprawie.
Dostrzec przy tym należy, że wniosek skarżącego był już kolejnym wnioskiem złożonym w tym samym przedmiocie, gdzie skarżący od 2021 r. przebywa i pracuje w Polsce u tego samego pracodawcy. Skarżący podjął też stosowne działania, aby zachować ciągłość potrzebnych mu pozwoleń na pobyt czasowy i pracę, składając analizowany wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem, zanim dobiegnie do końca, w lutym 2026 r., termin wcześniej udzielonego mu pozwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP. Z uwagi na brak rozpoznania nowego wniosku przez organ, ciągłość w tym zakresie nie mogła być zachowana. Instrumentalne traktowanie wniosków złożonych przez cudzoziemców w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy bez wzywania do osobistego stawiennictwa i bez dokonywania przez kilka miesięcy faktycznej analizy, czy przedłożona wraz z wnioskiem dokumentacja nie jest już być może wystarczająca do rozpoczęcia merytorycznej analizy, w oczywisty sposób wydłuża postępowanie w sprawie. Nie świadczy również o takim zorganizowaniu pracy, które pozwoliłoby zmniejszać zaległości, zamiast je w dalszym ciągu piętrzyć. Tak więc w ocenie Sądu w tych indywidulanie przytoczonych przez Sąd okolicznościach, organ mógł niewątpliwie procedować szybciej w sprawie skarżącego.
Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka długo (licząc od dnia złożenia wniosku ponad półtorej roku) na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w postępowaniu w którym sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu 60 dni, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Art. 100d ustawy o pomocy nigdy nie stanowił zakazu dla prowadzenia postępowań w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt cudzoziemców. Nie zwalniał także organów w żadnej mierze od obowiązku sprawnego prowadzenia postępowania oraz przestrzegania zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 k.p.a. Stanowisko NSA, kwestionujące konstytucyjność kolejnych przedłużeń obowiązywania tej regulacji po 1 lipca 2024 r. podkreślało ten obowiązek i dostosowanie działania organu do tego stanowiska nie wymagało bynajmniej od organu działania wbrew zasadom legalizmu i praworządności. Mimo to organ nadal pozostaje w bezczynności i nie wydał decyzji w niniejszej sprawie.
Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, gdzie wskazano na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w którym orzeczono, że bezczynność nie miała charakteru rażącego, wyrok ten zapadł na tle innego stanu faktycznego. W sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu organ m.in. wydał już bowiem stronie decyzję dotyczącą zezwolenia pobytowego. Już z tego względu sytuacja ta niewątpliwie może być oceniona inaczej, niż sytuacja mająca miejsce w przedmiotowej sprawie.
W zakresie zgłoszonego w skardze żądania dotyczącego przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, wskazać należy, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna jest (oprócz grzywny) dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, stanowiącym dla organu swoistą sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Jednocześnie suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi formę rekompensaty dla strony skarżącej za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma pieniężna, chociaż ma charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych ani nie ma waloru odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Stanowi ona natomiast swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania (por. wyroki NSA: z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1442/20 oraz z dnia 24 września 2020 r., sygn. akt I GSK 1172/20). Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu.
Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji i nie będąc związany wnioskami skargi, Sąd uznał, że przyznana skarżącemu suma pieniężna w wysokości 1000 zł - o czym orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku - jest właściwą kwotą dla zrekompensowania skarżącemu niedogodności związanych z dotychczasowym okresem oczekiwania na rozpoznanie wniosku przez Wojewodę Pomorskiego, gdzie ustawowy termin na rozpoznanie sprawy rozpoczął dla organu swój bieg w czerwcu 2025 r., a więc ponad rok temu i nie został zachowany, a bezczynność organu trwa na dzień orzekania w sprawie przez Sąd.
W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a, Sąd w punkcie 4. sentencji wyroku oddalił skargę w pozostałej części, dotyczącej żądania przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości, to jest ponad zasądzoną przez Sąd sumę. W okolicznościach tej sprawy przyznana suma pieniężna ma bowiem przede wszystkim stanowić rekompensatę za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy i postawę konkretnego organu wobec strony skarżącej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 5. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, na które składa się wysokość uiszczonego od skargi wpisu (100 zł).
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).