III SA/Wr 847/22

III SA/Wr 847/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /sprawozdawca/
Katarzyna Borońska
Magdalena Jankowska-Szostak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 80
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 3 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr 0201-IEE1.711.188.2022.2.KS w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Złotoryi z 6 czerwca 2022 r., nr 0232-SEE.711.15.2022.EM; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
R. L. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z 8 sierpnia 2022 r. nr 0201-IEE1.711.188.2022.2.KS, którym - na podstawie 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 18 i art. 54 § 1 pkt 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Złotoryi z dnia 6 czerwca 2022 r. nr 0232-SEE.711.15.2022.EM wydane w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym oraz w oparciu o poniższe przepisy.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Złotoryi prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr 0232-723.43258.2022.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 31 marca 2022 r., nr 0232-SEE.711.50388086.2022.1.EM zajął wierzytelność z rachunku bankowego. Zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 25 kwietnia 2022 r. natomiast Bank odebrał je 31 marca 2022 r. Bank Spółdzielczy w D. zawiadomił organ egzekucyjny, że nie może przystąpić do realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego bowiem nie prowadzi rachunku bankowego dla skarżącego.
Pismem z dnia 2 maja 2022 r. zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego skargę na czynność egzekucyjną, wskazując, że z emerytury organ dokonuje potrącenia 25% należności. Kwota, która pozostaje po potrąceniu nie pozwala ani na podstawową egzystencję ani na spłatę zadłużenia.
Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2022 r. organ egzekucyjny oddalił skargę. Wyjaśnił w uzasadnieniu, że skarga może być wnoszona jedynie na czynność o charakterze wykonawczym, a zatem tylko taką, która zmierza do zrealizowania lub zastosowania środka egzekucyjnego. Organ stwierdził, że zakwestionowana czynność egzekucyjna została dokonana w sposób zgodny z obowiązującą procedurą, a samo zawiadomienie o zajęciu spełnia wszystkie określone przepisami prawa wymogi formalne.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany, wskazał że zawiadomienie o zajęciu zawiera dane, które nie są mu znane. Nigdy nie był D. i nie posiada rachunku w Banku Spółdzielczym w D.
Utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy DIAS w pierwszej kolejności podniósł, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora może być wnoszona jedynie na czynności o charakterze wykonawczym, a zatem wszystkie te czynności które będą zmierzać do zrealizowania lub zastosowania środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny zastosował jeden z środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a. tj. egzekucję z rachunku bankowego, działając o przepis art. 80 § 1 u.p.e.a. Organ wskazał, że zawiadomienie o zajęciu zostało sporządzone na prawidłowym formularzu i zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zdaniem organu zakwestionowana przez skarżącego czynność egzekucyjna została zatem dokonana w sposób zgodny z procedurą. Przepisy ustawy o postepowaniu egzekucyjnym nie przewidują żadnych okoliczności zwalniających organ egzekucyjny z obowiązku zweryfikowania zgodność czynności egzekucyjnej z przepisami prawa. Organ ma zatem obowiązek sprawdzić, czy zawiadomienie o zajęciu zostało sporządzone na prawidłowym formularzu, zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. i czy zostało prawidłowo doręczone zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności jak i zobowiązanemu oraz czy dłużnik zajętej wierzytelności odpowiedział na zawiadomienie.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powołał się na trudna sytuacje materialna związaną z zajęciem części świadczenia emerytalnego.
W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał swe stanowisko i wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na złożenie jej po terminie ewentualnie o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje;
Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, mającym wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy wskazać, że skarga została wniesiona w terminie gdyż skarżący odebrał zaskarżone postanowienie w dniu 26 sierpnia 2022 r., termin upływał 25 września 2022 r. (niedziela), zaś skargę nadał za pośrednictwem Poczty Polskiej 26 września 2022 r. (poniedziałek).
Skarżący wniósł skargę na czynność egzekucyjną tj. zajęcie rachunku bankowego wskazując, że nie posiada rachunku w Banku Spółdzielczym w D.
Zdaniem organu egzekucyjnego, zakwestionowana czynność egzekucyjna została dokonana w sposób zgodny z obowiązująca procedurą, a samo zawiadomienie o zajęciu spełnia wszystkie określone przepisami prawa wymogi formalne.
Stanowisko organów, w świetle informacji o zastosowanym środku egzekucyjnym, zawartej w treści postanowienia organu egzekucyjnego, uznać trzeba za nieprawidłowe.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (pkt 1) lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (pkt 2). Po myśli § 4 organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala skargę na czynność egzekucyjną; 2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę. W przypadku uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny: 1) uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części; 2) usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej (§ 6).
W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1324/18; wyrok NSA z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 583/21; wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (wyroki NSA: z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1370/17; z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13; CBOSA).
Również w piśmiennictwie akcentuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, wydanie VII, komentarz do art. 54). Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. NSA w przywołanym wyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; por. też wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 2966/17, wyrok NSA z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1098/18; CBOSA).
Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2972/17; z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13; CBOSA).
W postępowaniu skargowym prowadzonym w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Należy również podkreślić, że w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego.
Nie budzi wątpliwości, że jak wynika z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Egzekucja z rachunków bankowych jest jednym ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a, stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych.
Z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego organ wysłał do banku, w którym skarżący nie prowadzi rachunku bankowego.
Natomiast zasadniczą wątpliwość budzi, czy organ zastosował prawnie skuteczne środki egzekucyjne. Trzeba bowiem podkreślić, że w ocenie Sądu czym innym jest nieskuteczność faktyczna środka egzekucyjnego, a więc niemożność uzyskania środków pieniężnych z uwagi na ich brak, mimo prawidłowego zastosowania środka egzekucyjnego (np. zajęcia rachunku bankowego, zajęcia wierzytelności), a czym innym prawna nieskuteczność środka egzekucyjnego, wynikająca z jego bezprzedmiotowości.
Stanowisko co do oceny prawidłowości zastosowania środków egzekucyjnych wynika z treści przepisów u.p.e.a., które regulują poszczególne środki egzekucji należności pieniężnych, zastosowane w tym postępowaniu.
I tak zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:
1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.
Powyższe unormowania przesądzają o tym, że zajęcie może obejmować tylko istniejący w dacie jego dokonania rachunek bankowy zobowiązanego. Przeszkodę w dokonaniu wpłaty, o której mowa w art. 80 § 1 in fine należy zatem interpretować jako niemożność przekazania środków pieniężnych z istniejącego konta bankowego, ale z powodu np. braku tych środków w danej chwili a nie – nieprowadzenie takiego rachunku bankowego zobowiązanego w tym banku.
W niniejszej sprawie, jak wynika z zaskarżonego postanowienia, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego doręczono skarżącemu 25 kwietnia 2022 r. a bankowi 31 marca 2022 r.
W zaskarżonym postanowieniu nie wyjaśniono w oparciu o jakie ustalenia zastosowano środek w postaci zajęcia rachunku bankowego. Rachunek bankowy nie istniał przecież w dacie dokonania zajęcia.
Można zatem z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że zajęcie rachunku bankowego nastąpiło niejako "na wyrost", a z całą pewnością nie dotyczyło żadnego, rzeczywiście istniejącego w tym czasie rachunku bankowego.
Takiego działania organu nie sposób zaaprobować i uznać za zgodne z prawem. Stwarza ono bowiem jedynie pozór legalnego działania.
Jeśli zatem organ nie wykaże, że w dacie zajęcia wskazanego wyżej rachunku bankowego dysponował danymi co do istnienia tego rachunku, to zastosowanie omówionego wyżej środka egzekucyjnego ocenić trzeba jako nie wywołującego skutków prawnych, nie zaś jako środek egzekucyjny prawidłowy, a jedynie - nieskuteczny.
Kierowanie zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego "w ciemno", w sytuacji gdy taki rachunek bankowy w ogóle nie istnieje, nie może być uznane za zastosowanie środka egzekucyjnego, który przerywa bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 O.p. Takie działanie organu egzekucyjnego nosi bowiem raczej cechu poszukiwania majątku zobowiązanego, ale dla tego celu ustawa przewiduje inne środki prawne, a mianowicie prawo do zasięgania informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 36 u.p.e.a. czy wynikająca z art. 71 § 1 u.p.e.a. instytucja wyjawienia majątku ( wyrok WSA w Gliwicach z 2 marca 2016 r. sygn.. akt I SA/Gl 1079/15 CBOSA).
Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające narusza przepisy art. 54 § 1 pkt 1, § 4 i art. 80 u.p.e.a., co uzasadnia ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wezmą pod uwagę powyższą interpretację przepisów i w tym kontekście odniosą się do zasadniczej kwestii skargi na tę konkretną czynność egzekucyjną.
Na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzono na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postepowania, na które składa się uiszczony wpis sądowy (100 zł).