III SA/WR 511/06

III SA/Wr 511/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2007-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Moskała
Józef Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Guziński
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II OSK 1143/07 - Wyrok NSA z 2007-12-04
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
par. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Adam Sak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 marca 2007 r. sprawy ze skargi T. S.-K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 31 lipca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. – powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, zwanego dalej w skrócie "rozp. RM") i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie "k.p.a.") – utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Środzie Śląskiej z dnia 27 marca 2006 r. (Nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia u T. S.-K. choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM).
W uzasadnieniu wskazano, że T. S.-K. rozpoczęła pracę w dniu 1 lutego 1967 r. jako lekarz stomatolog w ZOZ we W. i wykonywała ten zawód (w Spółdzielni Pracy Lekarzy Specjalistów i Stomatologów A we W., we własnym gabinecie stomatologicznym, w ZOZ W.-F. i w ZOZ w Ś. Ś. do dnia 31 sierpnia 2004 r.) do dnia 30 kwietnia 1995 r. W 1991 r. została rencistką III grupy, a od maja 1996 r. jest na rencie II grupy i nie pracuje.
Na postawie badań przeprowadzonych w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. – Oddział w W. wydano w dniu 28 stycznia 2005 r. orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM). Medyczna jednostka orzecznicza podkreśliła, że badania EMG przeprowadzone w dniu 11 marca 2004 r. w Szpitalu Specjalistycznym im. T. M. we W. wykazały zmiany korzeniowe z poziomu C5-C7 prawostronne, spowodowane dyskopatią szyjną, co wyklucza zespół cieśni nadgarstka. Również dokonane w dniu 14 grudnia 2004 r. badanie EMG nerwu pośrodkowego kończyny górnej prawej nie potwierdziło zespołu cieśni nadgarstka. Zaburzenia czucia w prawej dłoni są wywołane zmianami dyskopatycznymi kręgosłupa oraz przebytym zapaleniem stawu barkowego. Wprawdzie skarżąca przedstawiła wyniki badań EMG z 2002 r. z opisanym zespołem cieśni nadgarstka, jednakże nie znalazły one potwierdzenia w dwukrotnych badaniach EMG w 2004 r., przeprowadzonych w Szpitalu im. T. M. i DWOMP.
T. S.-K. została poddana badaniom w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który – na podstawie obserwacji w klinice w dniach od 13 do 16 września 2005 r. – wydał w dniu 7 listopada 2005 r. orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u badanej choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM). Medyczna jednostka orzecznicza podkreśliła, że po zakończeniu pracy pacjentka była badana w WOMP we W. oraz w IMP w Ł. i otrzymała orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu. W dniach 21-28 maja 2002 r. przeprowadzono obserwację kliniczną w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., lecz także nie stwierdzono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu i zespołu wibracyjnego. Po zakończonej hospitalizacji w czerwcu 2002 r. pacjentka miała wykonane badanie EMG, w którym opisano zaburzenia przewodnictwa nerwowego w zakresie nerwu środkowego prawego. Strona skarżąca przedstawiła podobny wynik z kwietnia 2005 r. Takich zmian nie stwierdzono natomiast podczas badań w DWOMP we W. w 2004 r., ujawniły się bowiem jedynie zmiany korzeniowe z poziomu C5-C7. Powtórzone w Instytucie badania neurologiczne w zakresie nerwów obwodowych kończyn górnych nie wykazały zaburzeń przewodzenia ruchowego i czuciowego zarówno nerwów pośrodkowych, jak i łokciowych obu kończyn. Wynik tego badania wraz z oceną neurologiczną nie daje – zdaniem medycznej jednostki orzeczniczej drugiego stopnia – podstaw do rozpoznania u badanej zespołu cieśni w obrębie nadgarstka i tym samym do rozważania zawodowej etiologii schorzenia. W orzeczeniu Instytutu podkreślono ponadto, że uznanie zawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstka jest prawnie dopuszczalne, jeżeli objawy choroby zostały obiektywnie potwierdzone przed upływem roku od zakończenia pracy narażającej na jej powstanie. Tymczasem w pierwszym, wykonanym w maju 1992 r. badaniu EMG, przewodnictwo w zakresie nerwu pośrodkowego prawego było prawidłowe, zaś rozpoznanie po raz pierwszy zespołu cieśni nadgarstka prawego nastąpiło dopiero w 2002 r., tj. ponad dziesięć lat od zaprzestania wykonywania pracy zawodowej w pełnym wymiarze godzin.
Podstaw do rozpoznania u strony skarżącej choroby zawodowej nie znalazł Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. (orzeczenie z dnia 9 grudnia 2005 r., Nr [...]), stwierdzając "zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcejące kręgosłupa, dyskopatię C4/C5, C5/C6, C6/C7 i L5/S1, nawracające objawowe zespołowo korzeniowe, zmiany zwyrodnieniowe stawu łokciowego oraz barkowego po prawej stronie, stan po strumektonii." Jednostka medyczna podkreśliła, że pacjentka była badana trzykrotnie w DWOMP we W. w latach 1991-2004 oraz dwukrotnie w Instytutach w Ł. i w S. w latach 1991 i 2002, które potwierdziły brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy oraz wibracji miejscowej.
W trybie odwoławczym strona była badana w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia w Ł., który w dniu 8 lutego 2006 r. wydał orzeczenie lekarskie [Nr [...]] o braku podstaw do rozpoznania u pacjentki choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanego sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Wprawdzie analiza czynności zawodowych T. S.-K. pozwoliły przyjąć, że badana była narażona na wykonywanie czynności obciążających kończyny górne w okolicy nadgarstka (ruchy prostowania i zginania) oraz wymuszoną pozycję ciała w zakresie kończyn górnych, jednakże badania neurologiczne oraz neurograficzne nie potwierdziły objawów klinicznych zespołu cieśni nadgarstka prawego, a dolegliwości zgłaszane przez badaną są skutkiem objawowego zespołu korzeniowego z cechami rwy ramiennej prawostronnej. W przypadku T. S.-K. nie został ponadto spełniony jeden z niezbędnych prawnie warunków, gdyż choroba określona w pozycji 20 pkt 1 załącznika do rozp. RM nie ujawniła się u skarżącej ani w okresie zatrudnienia pracownika, ani w ciągu roku od ustania narażenia zawodowego.
Na podstawie opisanych orzeczeń lekarskich i po ocenie narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś. Ś.wydał w dniu 27 marca 2006 r. decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u T. S.-K. choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Rozpatrując odwołanie T. S.-K. od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. nie znalazł dostatecznych podstaw do weryfikacji kwestionowanej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji podkreślono, że upoważnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych placówki służby zdrowia nie rozpoznały u T. S.-K. objawów klinicznych w postaci zespołu cieśni kanału nadgarstka. Również opinia wydana na potrzeby Sądu Okręgowego przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. – Oddział w W. oraz orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. były zgodne z opiniami sporządzonymi na potrzeby niniejszego postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu T. S.-K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. Ś. z dnia 27 marca 2006 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia.
Kwestionowana decyzja nie jest – zdaniem strony skarżącej – zgodna z prawem, gdyż organy nie wyjaśniły dostatecznie związku przyczynowego między występującymi u skarżącej schorzeniami a pracą zawodową, bezkrytycznie przyjmując, że orzeczenia upoważnionych jednostek medycznych mają walor opinii biegłego. Orzeczenia te zawierają bezpodstawne twierdzenia o braku u strony skarżącej objawów klinicznych cieśni nadgarstka prawego, mimo że skarżąca przez cały okres zatrudnienia była narażona na działanie czynników szkodliwych (fizycznych, chemicznych i biologicznych). Orzeczeniom tym przeczą wyniki badań złożonych przez skarżącą do akt sprawy oraz fakt wykonywania pracy w warunkach narażenia na czynniki chorobowe. Już w 1992 r. badaniem EMG stwierdzono u skarżącej uszkodzenie pęczka tylnego splotu barkowego oraz nerwu promieniowego, mylnie uznając, że nie ma to związku z wykonywaną pracą zawodową, a wynika wyłącznie ze zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa szyjnego. Także późniejsze badania EMG (11 marca 2004 r. i 30 listopada 2005 r.) mylnie zinterpretowano, jako świadczące o istnieniu zmian korzeniowych szyjnych, które nie są spowodowane pracą zawodową. Przeczy temu opinia prof. dra hab. Romana Ratowskiego z Katedry i Kliniki Chirurgii Urazowej i Chirurgii Ręki Akademii Medycznej we W., który stwierdził, że wykonywanie pracy w pozycji wymuszonej (taka jest praca stomatologa) ma niekorzystny wpływ na chorobę odcinka szyjnego kręgosłupa, powodując przyspieszenie zmian zwyrodnieniowych. Zmiany zwyrodnieniowe odcinka szyjnego w pełni tłumaczą uszkodzenia nerwu pachowego, promieniowego oraz objawy zespołu kanału nadgarstka.
Skarżąca podniosła nadto, że w odpowiedzi na zlecenie Sądu Okręgowego we W., Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. N. w Ł., w piśmie z dnia 23 września 2004 r. stwierdził, że do wydania opinii w sprawie stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej niezbędne jest badanie przez lekarzy specjalistów z dziedziny neurologii i ortopedii. Instytut ten nie sporządził opinii, gdyż nie był w stanie wykonać takich badań ze względu na "sytuację kadrową." Trudno zatem wytłumaczyć wydanie w niniejszej sprawie przez ten Instytut orzeczenia lekarskiego z dnia 8 lutego 2006 r. bez przeprowadzenia badań z udziałem wspomnianych specjalistów. Według strony skarżącej, również pozostałe orzeczenia były wydawane przez lekarzy nie mających specjalizacji z zakresu neurologii i ortopedii.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do załączonego do skargi pisma Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 23 września 2004 r., w którym placówka ta wyjaśniła, że z powodu sytuacji kadrowej nie miała wówczas, tj. w 2004 r., możliwości wydania stosownej opinii na potrzeby Sądu Okręgowego we W., Inspektor Sanitarny podkreślił, że Instytut zaproponował wystąpienie o taką opinię do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W.
Jeśli zaś chodzi o pismo z dnia 19 kwietnia 2004 r., to – według Inspektora Sanitarnego – należy zwrócić uwagę na fakt, że Instytut Medycyny pracy zauważył, że skarżąca cierpi na schorzenia kręgosłupa, a to właśnie schorzenie wyklucza rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka jako choroby zawodowej. Inspektor Sanitarny podkreślił, że we wszystkich jednostkach służby zdrowia upoważnionych do rozpoznania chorób zawodowych zatrudnieni są specjaliści, którzy na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. w sprawie specjalizacji lekarskich do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 124, poz. 795 ze zm.), są uprawnieni do przeprowadzania badań i wydawania orzeczeń.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zaakcentował, że po przeprowadzeniu badań przez lekarzy specjalistów z zakresu neurologii i ortopedii, żadna z czterech jednostek orzeczniczych nie rozpoznała u T. S.-K. charakterystycznych objawów klinicznych zespołu cieśni nadgarstka, kwalifikujących do stwierdzenia choroby zawodowej. W takiej sytuacji zarzuty o tendencyjności opinii lekarskich oraz o braku krytycyzmu wobec tych orzeczeń nie znajdują uzasadnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego [lit. b)], a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy [lit. c)].
Sąd rozpoznający sprawę w jej granicach nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).
Skarga T. S.-K. nie może być uwzględniona.
Należy przede wszystkim zauważyć, że pierwsze oznaki choroby zawodowej określonej jako zespół cieśni w obrębie nadgarstka, stanowiącej jedną z dwóch chorób zaliczonych przez prawodawcę do kategorii przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego, wywołanych sposobem wykonywania pracy, wystąpiły u S.-K. w przedstawionych przez skarżącą badaniach EMG z dnia 28 czerwca 2002 r. (Specjalistyczny Gabinet Rehabilitacji Medycznej, Gabinet FMG, lek. med. A. K.), co jednak nie znalazło potwierdzenia w dwukrotnie przeprowadzonych badaniach EMG w 2004 r. w Szpitalu im. T. M. i DWOMP. W takiej sytuacji organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej niebezzasadnie ustaliły i przyjęły, że w badaniach EMG z dnia 28 czerwca 2002 r. po raz pierwszy udokumentowano objawy chorobowe, które mogły stanowić podstawę do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie ewentualnej choroby zawodowej w postaci cieśni nadgarstka wywołanej sposobem wykonywania pracy, gdyż wcześniejsze badania EMG z dnia 11 maja 1992 r. oraz badania wykonywane w latach 2002-2003 w związku z postępowaniem dotyczącym choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego oraz choroby zawodowej narządu ruchu (zakończonym w 2003 r. decyzją ostateczną i prawomocną o braku podstaw do stwierdzenia tychże chorób) nie wskazywały na jakiekolwiek objawy przewlekłej choroby układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy, w postaci cieśni nadgarstka prawego.
Skoro objawy choroby objętej postępowaniem administracyjnym zostały udokumentowane po raz pierwszy w 2002 r. (wcześniejsze badania skarżącej nie wskazywały na istnienie takiego schorzenia), a czynności proceduralne w tej sprawie podjęto w lutym 2005 r., przeto do kwalifikacji i oceny tej choroby znajdują zastosowanie unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), które weszło w życie z dniem 3 września 2002 r.
Według zaś § 2 ust. 2 rozp. RM z 2002 r. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Jeśli chodzi o zespół cieśni w obrębie nadgarstka (jako jedną z przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego, wywołanych sposobem wykonywania pracy), ujęty w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM z 2002 r., to okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego, wynosi 1 rok.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca zakończyła pracę w maju 1996 r., zaś pierwsze udokumentowane objawy zespołu cieśni nadgarstka wystąpiły w badaniach EMG z 2002 r., a więc sześć lat od ustania pracy i ewentualnego narażenia na czynniki wywołujące chorobę ujętą w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych. W takim stanie rzeczy, choroba ta – niezależnie od wyników badań przeprowadzonych w trakcie postępowania administracyjnego – nie może być uznana za chorobę zawodową w rozumieniu przywołanych przepisów. W kontekście wskazanej przesłanki, nie można uznać zaskarżonej decyzji za wydaną z naruszeniem prawa, gdyż upływ okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego, wyklucza stwierdzenie choroby zawodowej. W takiej sytuacji odnoszenie się do pozostałych okoliczności podniesionych w skardze staje się bezprzedmiotowe.
Skoro wszczęte skargą T. S.-K. postępowanie sądowe nie dało podstaw do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia prawa według art. 145 § 1 u.p.p.s.a., przeto – stosownie do dyspozycji art. 151 u.p.p.s.a. – należało skargę oddalić.