III SA/Wr 338/06

III SA/Wr 338/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Jerzy Strzebińczyk /sprawozdawca/
Krystyna Anna Stec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
art. 42  ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w W. wymierzył K. D. karę pieniężną w kwocie 3.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Powyższe naruszenie obowiązków stwierdzili funkcjonariusze organu celnego w dniu [...], podczas przeprowadzonej na drodze krajowej Nr [...], w miejscowości Piastów, kontroli dokumentów, kierowanego przez K. D. pojazdu marki Mercedes Benz o numerze rejestracyjnym [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 7.490 kg. Podczas kontroli, K. D. nie okazał karty opłaty drogowej, wyjaśniając, iż właściciel pojazdu, M. G. posiada miesięczną kartę opłaty, lecz – prawdopodobnie na skutek omyłki – nie przekazał jej wraz z innymi dokumentami do auta. Natomiast M. G. przesłuchiwany w dniu [...] wyjaśnił, iż w dacie kontroli nie posiadał karty opłaty, ponieważ nie przewidywał żadnych przewozów.
Uwzględniając takie ustalenia, Naczelnik Urzędu Celnego w W. wydał w dniu [...] postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie wykonywania transportu drogowego bez uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wobec M. G., prowadzącego firmę Usługi Transportowe i Handel. W dniu [...] organ umorzył to postępowanie jako bezprzedmiotowe. Natomiast postanowieniem z dnia [...] wszczęte zostało postępowanie w sprawie wykonywania przez K. D. transportu drogowego bez uiszczania opłaty należnej za przejazd po drogach krajowych.
W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, K. D. zmienił swoje pierwotne wyjaśnienia. W piśmie z dnia [...] stwierdził, iż jako osoba fizyczna nie podlega przepisom ustawy o transporcie drogowym, a więc nie miał obowiązku posiadania karty opłaty drogowej. Nie podlega też karze za wykonywanie przewozu na potrzeby własne. Do pisemnych wyjaśnień dołączył kserokopię fragmentu uzasadnienia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dnia [...], umarzającej postępowanie wobec M. G., dowody zakupu towaru przewożonego w dniu [...], umowę o pracę oraz decyzję o nadaniu numeru NIP.
W odwołaniu od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, K. D. zarzucił błędne zastosowanie przepisów ustawy o transporcie drogowym wobec osoby fizycznej. Powołując się na decyzję o umorzeniu postępowania wobec M. G., wskazywał, że skoro zostało ono umorzone, również w stosunku do niego winna zapaść taka decyzja. Wywodził ponadto, iż ustawa o transporcie drogowym uległa nowelizacji i od dnia 21 października 2005 r., obowiązywała w nowym brzmieniu. Zdaniem odwołującego, nieprawidłowo zastosowano wobec niego przepisy ustawy już po nowelizacji, podczas gdy sporny transport wykonywany był w dniu [...].
W decyzji z dnia [...], Nr [...], wydanej po rozpatrzeniu odwołania K. D., Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji – po przedstawieniu zarzutów sformułowanych przez stronę w odwołaniu – zwrócił uwagę, iż stan faktyczny pozostaje bezsporny (znajduje potwierdzenie w wyjaśnieniach K. D., który nie kwestionował, iż w dniu kontroli prowadził pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony i nie posiadał karty opłaty drogowej).
Organ odwoławczy podkreślił, iż decyzje administracyjne wydawane są zawsze w indywidualnych sprawach, a zatem uzasadnienie decyzji wydanej w odniesieniu do M. G., nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym, którego stroną jest odwołujący się.
Dyrektor Izby Celnej wywodził dalej, że w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek przesłanek do twierdzenia, że organy celne zastosowały inne przepisy ustawy o transporcie drogowym niż te, które obowiązywały w dniu zdarzenia.
Organ odwoławczy wskazał, iż – wbrew zarzutom odwołania – przepisy ustawy o transporcie drogowym z dnia 6 września 2001 r. (Dz. U. Nr 204, poz. 2088 ze zm.), w art. 3 ust. 2 pkt 3 wprost rozstrzygają o kręgu osób objętych przedmiotową ustawą, stanowiąc, iż przepisy te stosuje się odpowiednio wobec podmiotów niebędących przedsiębiorcami. Także art. 42 ust. 1 wspomnianej ustawy, dotyczący obowiązku wykupienia karty opłaty drogowej, ma więc zastosowanie do osób fizycznych.
Zdaniem organu drugiej instancji, K. D. użytkując pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony i przewożąc towar stanowiący jego własność po drogach krajowych, wyczerpał swoim zachowaniem przesłanki zawarte w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, który określa przewóz niezarobkowy (przewóz na potrzeby własne), oraz art. 42 ust. 1 ustawy, przewidujący obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.
Dyrektor Izby Celnej we W. wskazał przy tym, iż powołany przepis art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym określa jako niezarobkowy przewóz drogowy, zwany inaczej przewozem na potrzeby własne, każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych, z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego, krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywanego przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniającego łącznie następujące warunki: pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników; przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi; w przypadku przejazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione, albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin; nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Organ odwoławczy wywodził dalej, iż mając na uwadze brzmienie art. 3 ust. 2 pkt 3 powoływanej ustawy, przepisy ustawy odnoszące się do przedsiębiorcy, należało zastosować w rozpatrywanej sprawie także do przewozu wykonywanego przez osobę fizyczną.
Podsumowując swoje wywody, Dyrektor Izby Celnej skonstatował, iż w przypadku przewozu wykonywanego przez K. D. w dniu [...], wszystkie z wymienionych w art. 4 pkt 4 przesłanek zostały spełnione, a mianowicie: pojazd samochodowy używany do przewozu prowadzony był przez skarżącego, który legitymował się tytułem prawnym, w postaci bezpłatnego użytkowania od firmy Usługi Transportowe i Handel M. G.; skarżący przewoził rzeczy stanowiące jego własność; przewóz nie był przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Mając na uwadze poczynione ustalenia oraz brzmienie przywołanych przepisów, organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko Naczelnika Urzędu Celnego w W.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. D. zarzucił, że decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] została wydana z naruszeniem art. 4 ust. 4 pkt a-c i art. 42 ustawy o transporcie drogowym.
W uzasadnieniu skargi K. D. wskazał ponownie, iż stan faktyczny sprawy pozostaje bezsporny, bowiem kontrola przeprowadzona w dniu [...] wykazała, iż wykonywał on przewóz samochodem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony i nie posiadał przy sobie karty opłaty drogowej. Skarżący podkreślił jednak, iż nie miał on obowiązku posiadania takiej karty, zgodnie z przepisami o transporcie drogowym, obowiązującymi w dniu kontroli.
Zdaniem skarżącego, Naczelnik Urzędu Celnego w W. zastosował wykładnię rozszerzającą art. 4 ust. 4 i art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, stosując wspomniane przepisy wobec osoby fizycznej. W skardze wyrażono w związku z tym zapatrywanie, że skoro K. D. nie jest przedsiębiorcą i wykonywał przewóz na potrzeby własne, to art. 4 ust. 4 nie może mieć w stosunku do niego zastosowania. Strona zarzuciła też, iż również zastosowanie art. 42 ust. 1 ustawy, było "nadinterpretacją" powołanego przepisu.
W skardze zawarto końcową konkluzję o niedopuszczalności nałożenia kary, jako iż strona nie miała obowiązku uiszczania jakiejkolwiek opłaty za wykonywany przewóz, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka zarobkowego charakteru wykonywanego przewozu, a przewożone były rzeczy stanowiące własność skarżącego.
Powołując się na powyższe uchybienia, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. i obciążenie organu kosztami postępowania.
W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy celne.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, z następujących powodów.
Istotę niniejszego sporu administracyjnosądowego stanowi zagadnienie prawidłowości (bądź nieprawidłowości) zastosowania przez organy celne obu instancji – wobec strony skarżącej – przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity – Dz. U. z 2004 r., Nr 204, poz. 2088 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą transportową" – odnoszących się do przedsiębiorców. W tym zakresie należy zaś podzielić w całej rozciągłości stanowisko wspomnianych organów i to mając na uwadze – co trzeba mocno podkreślić w związku z zarzutami skargi – stan normatywny obowiązujący w dacie kontroli, tzn. w dniu [...]. Jedynie bowiem obowiązki przewidziane w tym dniu przez ustawodawcę (a nie te, które zostały wprowadzone wskutek późniejszych nowelizacji ustawy transportowej) mogłyby – co zrozumiałe – obciążać skarżącego.
Rozpoznając sprawę w tym kontekście, Dyrektor Izby Celnej trafnie przypisał decydujące znaczenie przepisowi art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej, zgodnie z którym "Do przewozów wykonywanych: ... przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego". Z takiego uregulowania organy wywiodły prawidłowy wniosek, iż przepisy ustawy transportowej mają zastosowanie także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, choć w ograniczonym zakresie, bo tylko te przepisy, które dotyczą niezarobkowego przewozu drogowego (podkreślenie Sądu).
Uwzględniając przywołany stan normatywny, przesądzenia wymagało w pierwszej kolejności to, czy skontrolowany przejazd drogowy, którego dokonywał w dniu [...], można uznać za "niezarobkowy przewóz drogowy". Oceniając tę kwestię organy również słusznie wyeksponowały znaczenie definicji legalnej zawartej w art. 4 pkt 4 ustawy transportowej, po myśli którego to przepisu przez "niezarobkowy przewóz drogowy" (określony też mianem "przewozu na potrzeby własne") należy rozumieć: "każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, o ile spełnia łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d)nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych".
Cytowany przepis wymaga uzupełniającego komentarza, ponieważ skarżący eksponuje fakt, iż nie jest przedsiębiorcą, upatrując w tej okoliczności bezprawnego zastosowania – w odniesieniu do niego – przepisów ustawy transportowej. Godzi się w związku z tym zauważyć, iż skoro przepisy o niezarobkowym przewozie drogowym mają odpowiednie (podkreślenie składu orzekającego Sądu) zastosowanie także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, jest oczywiste, iż – w okolicznościach tej konkretnej sprawy – w przytoczonej dopiero co definicji należy zastąpić zwrot "przedsiębiorca" określeniem "podmiot niebędący przedsiębiorcą", a dopiero po zastosowaniu takiego zabiegu ustalić, czy spełnione są wszystkie wymogi przewidywane dla analizowanego typu przewozu drogowego.
Należy skonstatować, że w rozpoznawanej sprawie mamy bez wątpienia do czynienia z tak rozumianą – jak to przedstawiono w toku dotychczasowego wywodu – kategorią "niezarobkowego przewozu drogowego – przewozu na potrzeby własne", a to wobec spełnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 4 pkt 4 lit. "a-d" ustawy drogowej, co trafnie podkreśliły organy celne. Skontrolowany zespół pojazdów samochodowych użyty do przewozu był prowadzony przez K. D. – podmiotu niebędącego przedsiębiorcą. Strona legitymowała się też bez wątpienia tytułem prawnym do dysponowania pojazdem, o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, użyczając bezpłatnie ów pojazd od M. G. Spełniona została także przesłanka z art. 4 pkt 4 lit. "c" ustawy transportowej, bowiem K. D. przewoził rzeczy będące bez wątpienia jego własnością. Podkreślenia wymaga wreszcie, iż w niniejszej sprawie nie chodziło o przewóz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Skoro w świetle powyższych, niewadliwie dokonanych przez organy celne, ustaleń nie może być skutecznie kwestionowane, iż K. D. wykonywał w dniu [...] przewóz, który należało kwalifikować do niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne), mimo iż jest on podmiotem niebędącym przedsiębiorcą, należało do niego stosować – a to na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej – inne przepisy przewidujące określone obowiązki związane z wykonywaniem tego typu przewozu.
Organy celne prawidłowo przyjęły, iż chodzi przede wszystkim o obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, przewidziany w art. 42 ust. 1 tej samej ustawy. Stosownie do brzmienia tego przepisu obowiązującego w dniu kontroli ([...]), powinność uiszczenia tej opłaty obciążała bowiem przedsiębiorców wykonujących transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujących przewozy na potrzeby własne" (podkreślenie Sądu). Ponieważ przepisy (wszystkie!) dotyczące niezarobkowych przewozów drogowych (inna nazwa – "przewozy na potrzeby własne") stosowane są odpowiednio (na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej) także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, jest oczywiste – i tak też uznały organy celne – że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, również K. D. powinien uiścić stosowną opłatę, a dowód uregulowania tej należności (stosowną kartę opłaty drogowej) – mieć przy sobie i okazywać organom kontroli, stosownie do wymogu określonego w art. 87 ust. 1-3 tej samej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu [...]).
Naruszenie wymienionych obowiązków skutkuje – zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy transportowej – nałożeniem kary pieniężnej (w wysokości od 50 zł do 15.000 zł), przy czym wykaz naruszeń obowiązków lub warunków (...) oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy (art. 92 ust. 2 ustawy). Zgodnie z poz. 1.4.1. tegoż załącznika (w wersji obowiązującej w dniu kontroli), "Wykonywanie ... przewozu na potrzeby własne (czyli "niezarobkowego przewozu drogowego" – wyjaśnienie Sądu) bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych" penalizowane jest karą pieniężną w kwocie 3.000 zł. Organy celne miały więc podstawę do wymierzenia kary w tej właśnie wysokości, w świetle powołanego wcześniej art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy transportowej, w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 tej ustawy.
Zarzut błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. Co więcej, podkreślenia wymaga, że w myśl jednoznacznie brzmiącego art. 87 § 2 in fine ustawy transportowej, "Podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne kontrolowany jest obowiązany – dodatkowo (podkreślenie Sądu) – mieć przy sobie i okazywać ... wypis zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 10". Stosownie do tego ostatniego przepisu (w związku z art. 33 ust. 1 ustawy transportowej), chodzi o zaświadczenie "potwierdzające zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej". Obowiązek ten obciąża także każdy "podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 2", o czym prawodawca przesądził wprost w art. 87 ust. 3. Wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez takiego zaświadczenia skutkuje zaś możliwością wymierzenia kolejnej kary, w kwocie 2.000 zł (poz. 1.1.7. załącznika w związku z art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy transportowej). Gdyby nawet przyjąć, że również w rozpoznawanej sprawie istniała podstawa do wymierzenia także dodatkowej kary, o której aktualnie mowa (organy celne nie prowadziły w tym kierunku ustaleń), nie mogło to mieć jednak wpływu na kierunek orzeczenia Sądu, który "nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego" (art. 134 § 2 in principio p.p.s.a.).
Godzi się wreszcie podnieść, że analiza materiału dowodowego została przedstawiona w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji w sposób spełniający wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z tych wszystkich względów, wbrew podniesionym zarzutom, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga – jako bezzasadna – podlegała oddaleniu, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a.