III SA/Wr 333/24

III SA/Wr 333/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Katarzyna Borońska
Magdalena Jankowska-Szostak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 2, ,3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2024 r., nr 1469/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 sierpnia 2024 r. Z. B. (dalej: skarżący, strona skarżąca) wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS, Zakład) z dnia 15 lipca 2024 r., nr 210000/71/OUM-1469/2024-AJ, którą odmówiono skarżącemu umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 22.077,00 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2016 r. do grudnia 2018 r., od października 2019 r. do listopada 2019 r., w kwocie 12.932,00 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2017 r. do marca 2022 r. w kwocie 9.145,00 zł.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", należności z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą zostać przez ZUS umorzone tylko w przypadku całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ wyjaśnił, że działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Oddziału ZUS we Wrocławiu wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone przez skarżącego składki. W ramach postępowania egzekucyjnego ww. organ dokonał zajęcia rachunku bankowego oraz świadczenia emerytalnego. Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne, potrącenia na rzecz ZUS wyniosły 724,18 zł. ZUS ustalił, że skarżący podpisał umowę ratalną w związku z czym postępowanie dotyczącego tego zakresu zostało zakończone. Strona skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą od dnia 1 kwietnia 2022 r. ZUS ponadto ustalił, że skarżący jest emerytem i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.863,84 zł netto. Strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.190,00 zł (miesięczne opłaty 890,00 zł, opłaty eksploatacyjne 150,00 zł, koszty związane z leczeniem 150,00 zł). Organ wskazał, że wydatki związane z utrzymaniem nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, w tym odsetek za zwłokę, a opłaty za wodę, energię czy gaz nie są wydatkami nadzwyczajnymi, nieprzewidzianymi bowiem są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa, a organ nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Organ wskazał, że z dokumentacji nie wynika aby skarżący miał trudności w regulowaniu bieżących rachunków co potwierdza brak trwałego i wyjątkowego charakteru występujących trudności. Skarżący nie ma ponadto zaległości wobec innych wierzycieli co oznacza, że przystąpienie do spłaty zadłużenie nie będzie kolidowało z koniecznością regulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. W opinii ZUS skarżący nie udowodnił, że nie ma możliwości regulowania należności z tytułu składek, w tym odsetek za zwłokę. W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja finansowa skarżącego ma charakter definitywny. Organ zauważył, że skarżący ma stały dochód w postaci emerytury oraz deklaruje wznowić działalność gospodarczą. ZUS odniósł się również do sytuacji zdrowotnej w jakiej znajduje się skarżący i wskazał, że nie stanowi ona samoistnej podstawy do zastosowania wnioskowanej ulgi. Organ wyjaśnił, że choroba dłużnika lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W przypadku skarżącego, jak wywiódł organ, sytuacja taka nie ma miejsca bowiem skarżący uzyskuje stały dochód z emerytury. Organ skonstatował, że w sprawie nie zachodzą przypadki o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie". Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na zaistnienie przesłanek obligujących organ do umorzenia wnioskowanych odsetek za zwłokę.
Strona skarżąca nie skorzystała z prawa do ponownego rozpatrzenia sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W skardze skierowanej bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję ZUS skarżący podniósł, że organ powołał się na nieprawdziwe informacje bowiem skarżący nie posiada samochodu oraz zgłaszał się do MOPS-u, lecz odmówiono mu pomocy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.
W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Co istotne, umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). W konsekwencji należy przyjąć, że nie można umorzyć składek z pominięciem pozostałych, wymienionych w tym przepisie należności. Natomiast możliwe jest umorzenie innych niż składki należności – z pominięciem składek (tak również D. Wajda [w:] Ustawa..., red. B. Gudowska, J. Strusińska-Żukowska, komentarz do art. 23, nb 1 oraz P. Dobrowolski [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 28).
W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie stanowi wyczerpujący, zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W sprawie znajdował również zastosowanie przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z powyższych przepisów wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości umorzenia tych należności.
Co warto podkreślić, do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., I GSK 1992/18, wyrok NSA z dnia 16 lutego 2022 r., I GSK 1237/21, CBOSA).
Kontroli Sądu w takich sprawach podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż Sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. Obowiązkiem Sądu w takich sprawach jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej "k.p.a.", oraz art. 123 u.s.u.s, miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy trzeba wyjaśnić, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).
Relewantnym z punktu widzenia rozpatrzenia sprawy przez organ było zatem wyłożenie i zastosowanie zwrotu normatywnego "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd podkreśla, że niewątpliwe normodawcy, działającego na podstawie upoważnienia ustawowego, nie chodziło o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia. Sama wykładnia językowa zwrotu uprawnia do stwierdzenia, że użycie wyrażenia "niezbędne potrzeby życiowe" odnosi się do potrzeb objętych kryterium minimum socjalnego. Wypada dodać, że "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji" to odmienne standardy poziomu potrzeb bytowych i konsumpcyjnych; są normatywnymi modelami zaspokajania potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie. Kategorie te mają postać koszyków określonych ilościowo i wartościowo, które są zbudowane na podstawie norm odpowiadających danym grupom potrzeb. Przy konstruowaniu koszyka minimum socjalnego specjaliści mieli na uwadze wyznaczenie granicy wydatków gospodarstw domowych, pozwalających na zachowanie godziwych warunków życia (Małgorzata Raczkowska – "Minimum socjalne i minimum egzystencji - wzorce warunków bytu ludności żyjącej w sferze ubóstwa"). Minimum socjalne jest więc utrwalonym wzorcem zaspokajania fundamentalnych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, ale dostatecznym dla reprodukcji sił witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla zachowania więzi ze społeczeństwem (L. Deniszczuk, B. Sajkiewicz "Kategoria minimum Socjalnego"- 1997). Minimum egzystencji jest drugą linią stosowaną przy wyznaczaniu bezwzględnie granicy ubóstwa, a także miernikiem wyznaczającym dolną granicę obszaru ubóstwa absolutnego, inaczej mówiąc - granicę skrajnej biedy (M. Raczkowska, Ibidem). Definicja minimum egzystencji opiera się na przekonaniu, że życie ludzkie jest wartością najważniejszą i mówi, że minimum egzystencji to taki poziom wydatków (spożycia), który zapewnia utrzymanie człowieka przy życiu, w stanie zdrowia i zdolności do pracy (Mała encyklopedia ekonomiczna, PWN, Warszawa 1973).
Dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami jego utrzymania, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez poniesienia zbyt ciężkich dla niej skutków w sferze funkcjonowania, w tym w szczególności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku. Ocena organu, że nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia jest dowolna i nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Pomija również istotne dla sprawy elementy.
Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia decyzji należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że organ de facto nie przeanalizował przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Lakoniczne stwierdzenie, że cyt. "Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że Pana sytuacja materialna ma charakter definitywny", nie poprzedzone szczegółową i pełną analizą stanu faktycznego sprawy nie spełnia wymagań stawianych tego typu decyzjom przez Kodeks postępowania administracyjnego.
Z regulacji ww. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika potrzeba zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Sąd przyjmuje jako własny pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, że przy wyłożeniu i zastosowaniu zwrotu normatywnego "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8 kwietnia 2021 r., I SA/Rz 140/21). W istocie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań jak, na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację skarżącego, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez spowodowania zbyt ciężkich skutków w postaci pozbawienia strony skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na treść § 3 pkt 1 rozporządzenia, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.). Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 1979/15, CBOSA). Rozważania organu podlegają zatem uzupełnieniu o ww. okoliczności.
Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura uzyskiwana w wysokości netto 1.863,84 zł. Organ na str. 4 i 7 decyzji wskazał, że ww. kwota jest kwotą do wypłaty i obliczona została po potrąceniach w wysokości 724,18 zł. Do dalszych kosztów obniżających dochód organ zaliczył opłaty 890,00 zł, opłaty eksploatacyjne 150,00 zł i koszty związane z leczeniem 150,00 zł. Trzeba jednak wyjaśnić, że stałymi wydatkami związanymi z utrzymaniem są nie tylko koszty zapewnienia mieszkania oraz związane z tym opłaty eksploatacyjne, czy też koszty związane z leczeniem, lecz także wydatki ponoszone na żywność, środki higieny osobistej, ubrania, itd. Przepis rozporządzenia wskazuje na konieczność oceny możliwości opłacenia składek w kontekście zachowania przez dany podmiot m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Co ważne decyzja o umorzeniu nie jest – jak przeciwnie wskazał organ – związana z "nadzwyczajnymi kosztami" ponoszonymi przez stronę, ale właśnie m.in. z kosztami związanymi z zapewnieniem niezbędnych potrzeb życiowych, a do takich niewątpliwie należy choćby wyżywienie, środki higieny, ubrania. Tymczasem ograniczając się do wyliczenia wydatków i dochodów, Zakład w swych ustaleniach nie uwzględnił wydatków związanych m.in. z zakupem żywności, środków higienicznych, ubrań itp. które są przecież podstawowymi wydatkami gwarantującymi egzystencję jednostki. Organ winien uzupełnić stan faktyczny sprawy o ww. dane.
Organ wskazał, że skarżący jest właścicielem ruchomości w postaci dwóch samochodów, z czym nie zgodził się skarżący, negując ww. ustalenie na etapie złożenia skargi do Sądu. Przy czym w oświadczeniach o stanie rodzinnym i majątkowych skarżący wskazał, że nie posiada środków transportowych. W tym zakresie trzeba wskazać, że w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości odnośnie stanu faktycznego mającego wpływ na wydanie decyzji w sprawie, organ winien wyjaśnić te wątpliwości, a nie poprzestawać na jednostronnym ustaleniu pomijającym odmienne stanowisko strony. Z akt sprawy nie wynika, aby organ administracji przed wydaniem zaskarżonej decyzji zwrócił się do skarżącego o udzielenie jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie. W sprawie nie został też zastosowany art. 79a § 1 k.p.a. stanowiący, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Powołana powyżej regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Strona postępowania nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19), a tym bardziej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyjaśni zaistniałe ww. rozbieżności w sprawie.
Uzupełnienia wymagają także ustalenia organu odnośnie korzystania przez stronę skarżącą z pomocy społecznej. Jeżeli w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 6 marca 2024 r. - który to wniosek również winien być brany pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek z § 3 rozporządzenia - strona wskazuje, że taką pomoc pobiera a organ stwierdza przeciwnie, to rolą organu jest wyjaśnienie na jakiej podstawie doszedł do tego ustalenia. Samo stwierdzenie negujące oświadczenie strony w sytuacji braku dalszych ustaleń organu jest w tym zakresie niewystarczające skoro organ nie zastosował w sprawie art. 79a § 1 k.p.a.
Ponadto w aktach sprawy próżno szukać źródeł ustalenia przez organ okoliczności, że skarżący planuje wznowić działalność gospodarczą. Przede wszystkim powyższe wywody są niezrozumiałe w kontekście faktu, że strona jest osobą w wieku emerytalnym, a zatem wieku, który nie daje co do zasady możliwości na rynku pracy porównywalnych do osób, które są zdolne z racji wieku do pełnego zarobkowania, jest przy tym osobą schorowaną, a kwota uzyskiwanej emerytury nie jest wysoka.
Reasumując, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien jednoznacznie ustalić kompletny stan faktyczny sprawy poprzez ustalenie wysokości dochodów skarżącego, kosztów je pomniejszających, stanu posiadania ruchomości skarżącego. Wynik ustaleń dotyczący rzeczywistej kwoty dochodów pozostających do dyspozycji skarżącego należy następnie odnieść do wysokości określającej minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. W oparciu o tak zgromadzony zgodnie z zasadami rządzącymi postępowaniem administracyjnym organ winien ponownie rozważyć możliwość umorzenia zaległości składkowych przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W szczególności organ winien ocenić, czy egzekucja tych należności z majątku skarżącego może pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusić do korzystania z pomocy społecznej w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na treść § 3 pkt 1 rozporządzenia, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych, aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 1979/15, CBOSA).
Jakkolwiek zgodzić należy się z organem, że umarzanie należności z tytułu składek winno mieć charakter wyjątkowy i być zastrzeżone dla szczególnie uzasadnionych przypadków, to przecież nie można wykładać przepisów w sposób, który czyniłby tę instytucję zupełnie martwą. Mimo tego, że umorzenie wiąże się ze zmniejszeniem wpływów do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to przecież ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie rozwiązań, które to umożliwiają i to zarówno do u.s.u.s., jak i rozporządzenia.
Wobec powyższego, sąd stwierdził, że organ naruszył przepisy proceduralne, regulujące postępowanie dowodowe, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy wymienionych powyżej.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.