III SA/Wa 2130/23

III SA/Wa 2130/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Cichoń
Dariusz Czarkowski
Konrad Aromiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 54 § 1 pkt 1-2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Konrad Aromiński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Cichoń, sędzia WSA Dariusz Czarkowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta m. W. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. J. kwotę 100 zł (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 24 sierpnia 2023 r. M.J. (dalej "Strona" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: "SKO" lub "Organ") z [...] lipca 2023 r. znak [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 13 września 2022 r. nr [...] Prezydent W., działając jako organ egzekucyjny na podstawie art. 80 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2505 ze zm., dalej "u.p.e.a."), dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego w [...] S.A. oraz wezwał ww. bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego, lecz niezwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności objętej tytułami wykonawczymi nr [...] wystawionymi w dniu 10 sierpnia 2022r. przez Prezydenta W., w łącznej kwocie 1298,91 zł (koszty egzekucyjne + koszty upomnienia + należność główna + odsetki), za nieuregulowane zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości.
Powyższe zawiadomienie zostało doręczone [...] S.A. w dniu 19 września 2022 r., a zobowiązanemu w dniu 5 października 2022 r.
Pismem z dnia 12 października 2022 r. Skarżący złożył skargę na czynność egzekucyjną oraz wniósł zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Prezydent W., po rozpoznaniu ww. pisma Skarżącego z dnia 12 października 2022 r. w części wniesionej skargi na czynność egzekucyjną postanowił oddalić skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A., podjętą przez organ egzekucyjny w oparciu o zawiadomienie z dnia 13 września 2022 r. nr [...].
Ww. postanowienie zostało doręczone Stronie w dniu 27 grudnia 2022 r.
W dniu 2 stycznia 2023 r. Skarżący wniósł zażalenie na dwa postanowienia Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2022 r., m.in. na ww. postanowienie oddalające skargę na czynność egzekucyjną. Zażalenie zostało uzupełnione dodatkowym pismem z dnia 22 maja 2023 r.
Organ zdecydował, co następuje.
Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Czynnością egzekucyjną - w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. - są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Katalog dopuszczalnych środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zawarty jest w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., a jednym z nich jest zastosowany przez organ egzekucyjny wobec Skarżącego środek egzekucyjny polegający na egzekucji z rachunków bankowych. Wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ egzekucyjny mając na względzie dyspozycję art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. zasadę stosowania środka bezpośrednio prowadzącego do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - stosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, iż "zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą". (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1674/14, por. także: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 524/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07).
Ustawodawca w art. 7 § 3 u.p.e.a. wyraźnie również wskazał, kiedy stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne. Zgodnie z tym przepisem stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Żadna z tych sytuacji nie zachodziła w niniejszej sprawie w czasie, gdy został zastosowany środek egzekucyjny polegający na zajęciu rachunku bankowego.
Odnosząc się do samej prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego Organ wskazał, iż stosownie do art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:
1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane - zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a. - z chwilą doręczenia bankowi ww. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, i obejmuje również środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia, a także te środki pieniężne, które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Organ zaznaczył, że w myśl art. 80 § 2a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze:
1) świadczeń alimentacyjnych, świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń integracyjnych, świadczeń wychowawczych, jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", świadczenia dobry start, rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, dodatku osłonowego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym, dodatku węglowego, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła i dodatku dla niektórych podmiotów niebędących gospodarstwami domowymi z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, o których mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, oraz dodatku elektrycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, a także refundacji podatku VAT, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu;
2) świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i la, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 tej ustawy, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej.
Stosownie do dyspozycji art. 80 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem ww. zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
W myśl zaś art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa wyżej, numery tych rachunków. Ponadto zgodnie z art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Przepis art. 80 § 2 stosuje się odpowiednio.
Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie SKO zaskarżona czynność egzekucyjna Prezydenta W. polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego przez przesłanie do [...] S.A. zawiadomienia z dnia 13 września 2022 r., została dokonana prawidłowo, zgodnie z przepisami u.p.e.a.
W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W skardze zarzucono:
- naruszenie art. 54 § 1 i art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez niewzięcie pod uwagę, że dokonanie czynności egzekucyjnej odbyło się z naruszeniem ustawy oraz niewzięcie pod uwagę zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
- naruszenie licznych przepisów k.p.a. wskazanych niżej, w tym naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.")
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego, a w konsekwencji zasadność oddalenia skargi zobowiązanej na tę czynność.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (pkt 1); zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (pkt 2). Wyjaśnić również należy, że przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 69/08, Lex nr 486251). Zwrócić należy ponadto uwagę, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, mając na względzie przepisy regulujące sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Bd 789/16, Lex nr 2227159; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13, Lex nr 1783606).
Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. W kontekście tych uwag organ odwoławczy prawidłowo dokonał oceny zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej przez pryzmat przepisów określających wymagania formalnoprawne danej czynności egzekucyjnej.
W świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 880/15, Lex nr 2113619). Zatem taką czynnością jest także zajecie rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.).
Tryb egzekucji z rachunku bankowego uregulowany został w art. 80 u.p.e.a. Stosowanie do § 1 i § 3 wskazanego przepisu organ egzekucyjny odpowiednio w dniu 19 września 2022 r. i 5 października 2022 r. doręczył bankowi i zobowiązanej zawiadomienie z dnia 13 września 2022 r. r. nr [...] o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zauważyć należy, że odpisy tytułów wykonawczych doręczono Skarżącemu tego samego dnia co zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, tj. 5 października 2022 r.
W ocenie Sądu, skupiając się na analizie podstawy skargi na czynność egzekucyjną z art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organ nadzoru - utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego - nie przeanalizował jednak podstawy unormowanej w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i należycie nie wyjaśnił, czy skarżona czynność zajęcia zabezpieczającego spełnia wymogi ww. przepisu w zakresie środka najmniej uciążliwego.
Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Jak słusznie zwrócił uwagę organ, w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że "uciążliwość" to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika (por. wyroki WSA w: Gdańsku z 8 kwietnia 2008 r., I SA/Gd 26/08 oraz 15 listopada 2017 r., I SA/Gd 1286/17; Warszawie z 22 marca 2017 r., III SA/Wa 2296/16). Stosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego jest zatem jedną z zasad w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oczywiście specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Same przepisy u.p.e.a. nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Jednak przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować jego jak najmniejszą dolegliwością, a także efektywnością. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego - to on jest bowiem "gospodarzem" postępowania egzekucyjnego. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym (por. wyrok WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2015 r., I SA/Gd 1674/14). Taka ocena zawsze powinna być dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Tym samym jako wiążącą należy traktować zasadę stosowania takiego środka egzekucyjnego, który jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, a rozstrzygnięcie w tym zakresie należy do organu, który powinien uwzględnić warunki konkretnej sprawy, a zwłaszcza okoliczności podnoszone przez zobowiązanego.
Uciążliwość, o której mowa w art. 7 § 2 u.p.e.a., należy rozumieć jako dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia zobowiązanego, czy prowadzonej przez niego działalności, powodującą niemożność, czy utrudnianie codziennego funkcjonowania zobowiązanego.
Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia możliwości wyboru. Natomiast w sytuacji gdy cel egzekucji tego wymaga np. z uwagi na wysokość dochodzonych należności, organ egzekucyjny może stosować jednocześnie wszystkie dostępne środki egzekucyjne. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela.
Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. dążenie do zrealizowania tego celu, nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a. przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych, zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W sytuacji gdy zobowiązany nie wskazał innego źródła majątku, z którego zaległość mogłaby zostać zaspokojona, nie można uznać, że organ spośród dostępnych środków egzekucyjnych zastosował środek zbyt uciążliwy.
Organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Wyboru środka egzekucyjnego organ nie powinien dokonywać mechanicznie, lecz mając na względzie sytuację majątkową zobowiązanego. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 k.p.a. skutkuje wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a.
Wychodząc z powyższych założeń Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ nadzoru nie uwzględnił podnoszonych przez Skarżącego okoliczności i ich wpływu na uciążliwość zastosowanego środka. Zarówno SKO jak Prezydent m. st. Warszawy nie dokonali odpowiedniej analizy uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Zostały one potraktowane ogólnie - ze wskazaniem jedynie, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest uznane za jeden z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych - bez odniesienia się do sytuacji majątkowej strony skarżącej.
W ocenie Sądu, na gruncie badanej sprawy, pomimo stawianych zarzutów organy wydały rozstrzygnięcia bez ustalenia, czy zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, przy jednoczesnym zastosowaniu innych środków (zajęcie nadpłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu), w kontekście podnoszonych przez Skarżącego okoliczności związanych z jego sytuacją materialną (wieloletnie bezrobocie, brak stałych dochodów), w świetle przepisów u.p.e.a. nie stanowi środka egzekucyjnego zbyt uciążliwego.
Niewątpliwie organ nadzoru obowiązywały zasady działania w taki sposób by podjąć wszystkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a), ponadto w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do organu administracji (art. 8 k.p.a.), jak i z wyjaśnieniem zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a). Temu też służą przepisy szczegółowe, jak art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a w zw. z art. 126 k.p.a., stawiające określone wymogi uzasadnieniu decyzji administracyjnej i odpowiednio zaskarżalnemu postanowieniu. Respektowanie tych przepisów ma szczególne znaczenie przy stosowaniu środków egzekucyjnych. Natomiast przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co spowodowało niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a także niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne, organ naruszył ww. przepisy, co miało istotny wpływ na jej wynik. Zaniechanie wyjaśnienia powyższych kwestii spowodowało zatem przedwczesne oddalenie skargi na czynność egzekucyjną.
Organy nie wyjaśniły, co więcej w ogóle nie odniosły się do kwestii istnienia nadpłaty i ewentualnej możliwości jej zaliczenia na poczet powstałych i egzekwowanych zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości, mimo iż jej istnienie wynikało z treści pisma samego wierzyciela (vide pismo z dnia 27 czerwca 2022 r., k. 21 akt admin.). Sąd w tym miejscu zauważa, że w sytuacji, jeżeli organ egzekucyjny (wierzyciel) przed wystawieniem tytułu wykonawczego dysponował nadpłatą pokrywająca całe zobowiązanie Skarżącego, to brak byłoby podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego i przymusowego wykonania obowiązku w drodze egzekucji. Zasadnie argumentuje Skarżący, że w takiej sytuacji, zastosowanie powinno znaleźć działalnie organu podatkowego z urzędu poprzez zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej, a nie wszczynanie postępowania egzekucyjnego i generowanie zbędnych kosztów tego postępowania. Stwierdzić należy, że zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowej na podstawie art. 76 Ordynacji podatkowej dokonuje się z mocy samego prawa. Wydane przez organ postanowienie, które jedynie stwierdza dokonane ex lege zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowej, legitymuje w ten sposób prawa i zobowiązania podatnika. Postanowienie artykułuje i potwierdza w formie aktu administracyjnego w indywidualnej sprawie, że w dacie wynikającej z prawa i wskazanej w tymże postanowieniu, nastąpiło zaliczenie określonej kwoty nadpłaty na zaległość (zobowiązanie) podatkową. Takie stanowisko co do skutku zaliczenia nadpłaty z mocy prawa, prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2014 r., II FSK 2022/12, SIP Lex nr 1512621, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2012 r., SIP Lex nr 1219220) CBOSA).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym orzeczeniu, w szczególności przeanalizuje i ewentualnie uzupełni stan faktyczny sprawy, zgodnie z przedstawionymi wyżej wskazaniami Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł, jak w punkcie 1) sentencji wyroku. W toku ponownego rozpoznania sprawy Organ interpretacyjny uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu.
Skarżący nie wnosił o zasądzenie kosztów postępowania, zatem Sąd nie mógł orzekać w tym zakresie.