III SA/Wa 1048/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2012-01-24
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodówwierzytelnościprzedawnienieodpisy aktualizująceinterpretacja podatkowaMSSFMSRprawo bankowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Ministra Finansów dotyczącą zaliczania przedawnionych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, wskazując na brak wystarczającego uzasadnienia prawnego interpretacji.

Sprawa dotyczyła możliwości zaliczenia przez bank do kosztów uzyskania przychodów odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości wierzytelności, które uległy przedawnieniu, ale wobec których dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia. Bank stał na stanowisku, że dopóki wierzytelność może być dochodzona, a dłużnik nie podniesie zarzutu, dopóty odpis jest dopuszczalny. Minister Finansów uznał to stanowisko za nieprawidłowe, argumentując, że art. 16 ust. 1 pkt 20 updop wyłącza wierzytelności przedawnione z kosztów. Sąd uchylił interpretację, wskazując na naruszenie art. 14c O.p. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę B. S.A. na indywidualną interpretację Ministra Finansów dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych. Spór dotyczył możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości wierzytelności, które uległy przedawnieniu, ale wobec których dłużnik nie podniósł skutecznego zarzutu przedawnienia. Skarżąca spółka argumentowała, że dopóki wierzytelność może być dochodzona, a dłużnik nie zgłosi zarzutu przedawnienia, dopóty odpis jest dopuszczalny, powołując się m.in. na Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (MSR 39). Minister Finansów uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe, wskazując, że art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (updop) wyłącza z kosztów uzyskania przychodów wierzytelności odpisane jako przedawnione, niezależnie od tego, czy dłużnik podniósł zarzut przedawnienia. Sąd administracyjny, uchylając zaskarżoną interpretację, stwierdził naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, poprzez brak przedstawienia przez organ oceny stanowiska strony oraz uzasadnienia prawnego. Sąd podkreślił, że upływ terminu przedawnienia nie skutkuje wygaśnięciem roszczenia, a jedynie możliwością uchylenia się dłużnika od jego spełnienia, co może być zniesione przez brak podniesienia zarzutu przedawnienia lub uznanie długu. Sąd wskazał również na rozróżnienie między odpisami aktualizującymi (na podstawie art. 38b updop) a rezerwami, podkreślając, że banki mogą zaliczać do kosztów odpisy aktualizujące, a nie rezerwy, zgodnie z MSR.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, dopóki wierzytelność może być dochodzona, a dłużnik nie podniesie zarzutu przedawnienia, odpis aktualizujący może być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że upływ terminu przedawnienia nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, a jedynie możliwość uchylenia się dłużnika od jego spełnienia. Jeśli dłużnik nie podniesie zarzutu przedawnienia, wierzyciel może nadal dochodzić należności, a odpis aktualizujący może być kosztem uzyskania przychodów. Kluczowe jest rozróżnienie między przedawnieniem a wygaśnięciem roszczenia oraz uwzględnienie specyfiki rachunkowości wg MSR.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

updop art. 38b § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Podmioty sporządzające sprawozdania finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości mogą zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości wierzytelności.

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych art. 38b § 1

Pomocnicze

updop art. 16 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Przepis ten określa wierzytelności, które nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, w tym wierzytelności odpisane jako przedawnione (pkt 20).

updop art. 16 § 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Określa przesłanki udokumentowania nieściągalności wierzytelności.

updop art. 16 § 2a

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Dotyczy tworzenia rezerw na pokrycie wierzytelności nieściągalnych.

updop art. 12 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Określa przychody podlegające opodatkowaniu.

O.p. art. 14c § 1

Ordynacja podatkowa

Nakłada obowiązek przedstawienia oceny stanowiska strony oraz uzasadnienia prawnego w interpretacji indywidualnej.

O.p. art. 14c § 2

Ordynacja podatkowa

Nakłada obowiązek wskazania prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym w interpretacji indywidualnej.

k.c. art. 117 § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy skutków przedawnienia roszczenia.

k.c. art. 117 § 4

Kodeks cywilny

Dotyczy uwzględniania przedawnienia z urzędu (przed nowelizacją).

k.c. art. 125 § 1

Kodeks cywilny

Określa termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu.

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych art. 16 § 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych art. 16 § 2

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych art. 16 § 2a

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych art. 12 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa art. 14c § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa art. 14c § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Interpretacja Ministra Finansów narusza art. 14c O.p. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia prawnego. Upływ terminu przedawnienia nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, a jedynie możliwość uchylenia się dłużnika od świadczenia, co nie wyklucza możliwości dochodzenia wierzytelności i zaliczenia odpisu do kosztów uzyskania przychodów, jeśli dłużnik nie podniesie zarzutu przedawnienia. Bank sporządzający sprawozdania wg MSSF/MSR może zaliczać do kosztów odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości wierzytelności, zgodnie z art. 38b updop.

Odrzucone argumenty

Minister Finansów argumentował, że art. 16 ust. 1 pkt 20 updop wyłącza wierzytelności przedawnione z kosztów uzyskania przychodów, niezależnie od podniesienia zarzutu przedawnienia przez dłużnika.

Godne uwagi sformułowania

upływ czasu, z jakim ustawodawca łączy przedawnienie roszczenia nie skutkuje wygaśnięciem roszczenia, ale możliwością uchylenia się przez dłużnika z obowiązku spełniania świadczenia. zarzut przedawnienia roszczenia uwzględniany jest tylko na wniosek dłużnika. nie jest jego zadaniem zastępowanie Ministra Finansów w procesie wydawania interpretacji, w sytuacji, w której zaskarżona do sądu interpretacja nie zawiera uzasadnienia prawnego.

Skład orzekający

Katarzyna Golat

przewodniczący

Barbara Kołodziejczak-Osetek

członek

Anna Wesołowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zaliczania przedawnionych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych, zwłaszcza w kontekście stosowania MSSF/MSR oraz wymogów formalnych interpretacji podatkowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji banku sporządzającego sprawozdania wg MSSF/MSR i kwestii przedawnienia wierzytelności, gdy dłużnik nie podnosi zarzutu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii podatkowej związanej z przedawnieniem wierzytelności i ich wpływem na koszty uzyskania przychodów, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Dodatkowo, podkreśla znaczenie prawidłowego uzasadnienia prawnego interpretacji podatkowych.

Czy przedawniona wierzytelność może być kosztem? WSA uchyla interpretację Ministra Finansów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 1048/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-01-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2011-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Barbara Kołodziejczak-Osetek
Katarzyna Golat /przewodniczący/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
II FSK 1433/12 - Wyrok NSA z 2012-11-30
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
art. 38b ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art. 14c par. 1 i 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Protokolant Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz B. S.A. z siedzibą w W. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Spółka pod firmą bank P. S.A. (Skarżąca) wnioskiem z [...].08.2010r. wystąpiła do Ministra Finansów (organ upoważniony Dyrektor Izby Skarbowej w W.) z wnioskiem o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych przedstawiając następujące zdarzenie przyszłe :
Skarżąca jest osobą prawną uprawnioną zgodnie z prawem bankowym do udzielania kredytów (pożyczek), która sporządza sprawozdania finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) i Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości (MSR).
Skarżąca zarządzając wierzytelnościami tworzy na nie odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości i zalicza odpowiednią jego wartość do kosztów uzyskania przychodów - po spełnieniu jednej z przesłanek uprawdopodobnienia nieściągalności, wymienionych w art. 16 ust. 2a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.; dalej: updop) oraz zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 38b updop. Niezależnie od procesu odzyskiwania Wierzytelności może dojść do upływu terminu przedawnienia roszczenia, którego podstawą jest wierzytelność. Niemniej jednak sam upływ terminu przedawnienia nie wpływa na ów proces, jeżeli dłużnik nie zgłosi w sposób prawnie skuteczny zarzutu przedawnienia, natomiast w sytuacji braku skutecznie podniesionego zarzutu przedawnienia Bank ma pełną możliwość dochodzenia roszczenia. Do takich sytuacji odnoszą się wyróżnione niżej trzy stany faktyczne:
1. W toku postępowania zmierzającego do odzyskania wierzytelności, kontynuowanego przez Skarżącą wobec niepodniesienia prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia roszczenia przez dłużnika (gdy termin przedawnienia upłynął w trakcie tego postępowania lub przed jego wszczęciem), w związku ze stwierdzoną następnie bezskutecznością dochodzenia Wierzytelności, Skarżąca podejmuje decyzję o ich odpisaniu na podstawie jednej przesłanek udokumentowania nieściągalności wymienionych w art. 16 ust. 2 updop.
2. Termin przedawnienia upływa po dacie, w której spełnione zostały przesłanki uprawdopodobnienia nieściągalności, tj. przed upływem terminu przedawnienia Skarżąca zyskuje możliwość zaliczenia odpisu aktualizacyjnego z tytułu utraty wartości wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, jednakże dłużnik nie podnosi prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia roszczenia.
3. Skarżąca wszczyna działania egzekucyjne pomimo upływu terminu przedawnienia roszczenia i następnie uzyskuje (w związku z niepodniesieniem przez dłużnika zarzutu przedawnienia w sposób prawnie skuteczny) dokumenty stanowiące przesłanki uprawdopodobnienia nieściągalności, pozwalające na zaliczenie utworzonego uprzednio odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów.
W związku z powyższym Skarżąca zadała następujące pytania:
1. Czy Skarżąca ma prawo do zaliczenia odpisywanej, udokumentowanej co do nieściągalności zgodnie z art. 16 ust. 2 updop wierzytelności w koszty uzyskania przychodów w roku jej odpisania jako nieściągalnej, pomimo faktu, iż uprzednio (tj. przed udokumentowaniem nieściągalności) upłynął termin przedawnienia przewidziany przepisami prawa cywilnego dla tego rodzaju wierzytelności, jednakże dłużnik nie podniósł prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia roszczenia (którego podstawą jest Wierzytelność)?
2. Czy w razie upływu terminu przedawnienia roszczenia, którego podstawą jest wierzytelność, na którą utworzony uprzednio odpis aktualizujący został zaliczony do kosztów uzyskania przychodu, powstaje przychód podlegający opodatkowaniu w sytuacji, gdy dłużnik nie podniósł prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia tego roszczenia?
3. Czy upływ terminu przedawnienia roszczenia (którego podstawą jest wierzytelność) przed datą w której została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności, powoduje że odpis aktualizujący nie może być uznany za koszt uzyskania przychodów, pomimo tego, że dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia roszczenia.
W ocenie Skarżącej :
Ad. 1 Sam upływ terminu przedawnienia roszczenia (którego podstawą jest wierzytelność), w sytuacji gdy dłużnik nie podnosi skutecznego prawnie zarzutu przedawnienia roszczenia, nie powinien wpływać na prawo do zaliczenia odpisywanej Wierzytelności w koszty uzyskania przychodów, bowiem pozostają łącznie spełnione warunki określone w art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. b i art. 16 ust. 2 updop, a także wierzytelność zostanie odpisana jako nieściągalna (na skutek bezskuteczności podjętych działań windykacyjnych, które prowadzone były wobec niepodniesienia zarzutu przedawnienia roszczenia przez dłużnika).
Ad 2. Sam upływ terminu przedawnienia roszczenia (którego podstawą jest wierzytelność), w sytuacji gdy dłużnik nie podnosi prawnie skutecznego zarzutu przedawniania, nie powoduje, iż przychodem stanie się równowartość utworzonego uprzednio odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości tej Wierzytelności, zaliczonego do kosztów uzyskania przychodów, tym samym odpis ten pozostaje nadal kosztem uzyskania przychodów.
Ad. 3. Upływ terminu przedawnienia roszczenia (którego podstawą jest wierzytelność) nie wpływa na prawo do wykazania jako kosztu uzyskania przychodu odpisu aktualizującego utratę wartości tej wierzytelności, gdy przesłanka uprawdopodobnienia nieściągalności spełniona została po upływie terminu przedawnienia roszczenia, w sytuacji, gdy dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia.
Skarżąca wskazała następnie, że zaliczeniu nieściągalnej wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów w roku jej odpisania nie stoi na przeszkodzie okoliczność, iż dla roszczenia upłynął termin przedawnienia. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 20 updop nie będzie miał zastosowania do opisanych stanów faktycznych, gdyż w toku procesu windykacji należności nie doszło do skutecznego prawnie podniesienia przez dłużnika zarzutu przedawnienia wierzytelności i odpisania w związku z tym wierzytelności z bilansu. W takiej sytuacji, tj. gdy dłużnik nie podnosi skutecznego prawnie zarzutu przedawnienia roszczenia, wierzytelność nadal istnieje, a Skarżąca jako wierzyciel może kontynuować windykację.
Skarżąca wskazała również, że zgodnie z art. 16 ust 1 pkt 20 updop nie uznaje się z koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako przedawnione, zatem przepis ten odnosi się do kwalifikacji wierzytelności odpisywanych w związku z przedawnieniem, czyli czynności księgowej. Zgodnie z regulacjami dot. rachunkowości sam upływ terminu przedawnienia nie powoduje, że konieczne staje się dokonanie odpisania wierzytelności. Zgodnie z mającym zastosowanie u Skarżącej Międzynarodowym Standardem Rachunkowości, tj. MSR 39 " lnstrumenty finansowe: ujmowanie i wycena" (publ. Dz. Urz. UE L 320/1) wyłączenie składnika aktywów finansowych (tu: Wierzytelności) z bilansu może nastąpić wtedy i tylko wtedy, gdy wygasają umowne prawa do uzyskania korzyści ekonomicznych (czyli przepływów pieniężnych) z danego składnika aktywów finansowych (MSR 39, paragraf 17). W przypadku przedawnienia nie ma miejsca wygaśnięcie prawa, a zatem nie ma przesłanek do wyłączenia wierzytelności z bilansu (odpisania).
Interpretacją indywidualną z [...] listopada 2010r. Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe, powołując w uzasadnieniu następujące argumenty :
Po przytoczeniu treści art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. b), ust. 2, ust. 2a pkt 2 updop Minister Finansów wskazał, że nieściągalne wierzytelności zaliczane są do kosztów uzyskania przychodów w dacie łącznego spełnienia 2 warunków: wierzytelność powinna być odpisana jako nieściągalna (powinien być dokonany odpowiedni zapis w księgach rachunkowych) oraz nieściągalność wierzytelności powinna być udokumentowana w sposób wskazany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.
Zarówno w odniesieniu do rezerw z tytułu nieściągalnych wierzytelności jak i odpisów w koszty bilansowe wierzytelności nieściągalnych, należy jednocześnie mieć na uwadze ograniczenie wynikające z przepisu art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zgodnie z tym przepisem, nie stanowią kosztów uzyskania przychodów wierzytelności odpisane jako przedawnione.
Minister Finansów wskazał następnie, że kwalifikacji wierzytelności jako przedawnionej nie zmienia, wynikająca z art. 117 § 2 i 411 pkt 3 kc, możliwość dochodzenia przedawnionego roszczenia. Na gruncie prawa cywilnego nie można bowiem utożsamiać przedawnienia roszczenia z jego wygaśnięciem. Przedawnienie roszczenia majątkowego następuje w terminach określonych przez prawo cywilne, natomiast możliwości w zakresie dochodzenia przedawnionego roszczenia na drodze sądowej istnieją nadal pod warunkiem, braku podniesienia przez dłużnika zarzutu przedawnienia. Jeżeli dłużnik zrzeknie się korzystania z zarzutu przedawnienia roszczenie nadal podlega dochodzeniu. Wyraźnie należy jednak podkreślić, że art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych mówi o wierzytelnościach przedawnionych, a nie wierzytelnościach, co do których ustała możliwość ich dochodzenia.
Podsumowując Minister Finansów wskazał, że Skarżąca nie ma prawa do zaliczenia w koszty uzyskania przychodów odpisywanej, udokumentowanej co do nieściągalności - zgodnie z art. 16 ust. 2 updop– wierzytelności, w roku jej odpisania jako nieściągalnej, gdyż uprzednio (tj. przed udokumentowaniem nieściągalności) upłynął termin przedawnienia przewidziany przepisami prawa cywilnego dla tego rodzaju wierzytelności. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że dłużnik nie podniósł prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia roszczenia i wierzytelność może być nadal dochodzona (pyt. nr 1),
Skarżąca nie ma prawa do zaliczenia w koszty uzyskania przychodów rezerwy (dokładniej: odpisu aktualizującego), jeżeli przed datą, w której została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności upłynął termin przedawnienia roszczenia. Jak wyżej wyjaśniono, bez znaczenia pozostaje okoliczność, że dłużnik nie podniósł prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia roszczenia i wierzytelność może być nadal dochodzona (pyt. nr 3),
Po stronie Skarżącej powstanie przychód podatkowy w momencie upływu terminu przedawnienia roszczenia, którego podstawą jest wierzytelność, na którą utworzona uprzednio rezerwa (odpis aktualizujący) została zaliczona do kosztów uzyskania przychodu, jako spełniająca w momencie zaliczenia do kosztów przesłanki uprawdopodobnienia z art. 16 ust. 2a pkt 2 updop. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że dłużnik nie podniósł prawnie skutecznego zarzutu przedawnienia roszczenia i wierzytelność może być nadal dochodzona.
W sytuacji, w której Skarżąca zaliczyła rezerwę do kosztów podatkowych jeszcze przed upływem terminu przedawnienia wierzytelności, należy wziąć pod uwagę, że rezerwa ta ma charakter przejściowy i nie obciąża definitywnie kosztów podatnika. Jeżeli wierzytelność, będąca podstawą utworzonej rezerwy uległa przedawnieniu i nie może zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 20 stanowić kosztów uzyskania przychodów, to tym bardziej "przejściowa" rezerwa utworzona w oparciu o przedawnioną wierzytelność nie może być kosztem podatkowym. Ponieważ przepisy podatkowe nie przewidują w takim przypadku korekty kosztów podatkowych, to równowartość rezerwy uprzednio zaliczonej do kosztów uzyskania przychodów, jeżeli wierzytelność na którą utworzono rezerwę przedawniła się, powinna zostać zaliczona do przychodów podatkowych, zgodnie z cytowanym powyżej art. 12 ust. 1 pkt 6 lit. b) ustawy (pyt. nr 2).
Skarżąca wezwała Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, organ odpowiadając na powyższe wezwanie wyjaśnił, że nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska.
W skardze na powyższą interpretację Skarżąca zarzuciła naruszenie :
1) art. 16 ust 1 pkt 25 lit b i art. 16 ust. 2 pkt 1-3 updop poprzez zakwestionowanie możliwości uznania za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych w związku z udokumentowaniem ich nieściągalności w sposób przewidziany tymi przepisami w sytuacji, gdy nastąpi sam upływ terminu przedawnienia roszczenia, co nie jest, zgodnie z tymi przepisami, okolicznością uniemożliwiającą zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wierzytelności odpisów z powodu nieściągalności;
2) art. 38b ust 1-2 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 26, ust. 2a pkt 2, ust. 2b-2d, ust. 3 i ust 3f updop poprzez zakwestionowanie możliwości uznania za koszty uzyskania przychodów odpisów aktualizujących pomimo spełnienia wszystkich wymogów określonych tymi przepisami sytuacji, gdy nastąpi upływ terminu przedawnienia roszczenia, co nie jest, zgodnie z przepisami, okolicznością uniemożliwiającą zaliczenie odpisów aktualizujących do kosztów uzyskania przychodów;
3) art. 16 ust. 1 pkt 20 updop poprzez uznanie, że przepis ten może mieć zastosowanie w sytuacji, w której nie jest dokonywane odpisanie wierzytelności z powodu przedawnienia podatnik nie podejmuje decyzji o takim odpisaniu z uwagi na obiektywne przesłanki umożliwiające mu windykowanie wierzytelności, w tym w sytuacjach gdy: a) nie został przez dłużnika podniesiony skutecznie zarzut przedawnienia roszczenia związku z czym kontynuowana jest windykację wierzytelności, b) wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką lub zastawem, w związku z wierzytelność może być zawsze windykowana z wykorzystaniem zabezpieczenia, pomimo upływu terminu przedawnienia roszczenia; oraz poprzez uznanie, że użyty w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 20 updop zwrot "przedawnienie wierzytelności" należy rozumieć jako "przedawnienie roszczenia";
4) art. 12 ust. 1 pkt 6 lit b) w zw. z art. 38b ust. 2 updop, poprzez uznanie, iż przepis ten może mieć zastosowanie nie tylko do sytuacji, w której są rozwiązywane lub zmniejszane odpisy aktualizujące, lecz także w sytuacji, w której odpisy te nie są rozwiązywane lub zmniejszane a jedynie następuje upływ terminu przedawnienia roszczenia, co nie jest, zgodnie z przepisem, okolicznością powodującą powstanie przychodu w kwocie stanowiącego równowartość rozwiązanych lub zmniejszonych odpisów;
oraz naruszenie przepisów postępowania tj.:
5) art. 14c § 1 i 2 O.p. poprzez nieprzedstawienie oceny stanowiska skarżącej prezentowanego we wniosku o interpretację indywidualną w tym nie przedstawienie uzasadnienia prawnego i nie wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.
W związku z powyższymi uchybieniami Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje :
Wojewódzkie Sądy Administracyjne powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej, przy czym zakres tej kontroli ograniczony jest do kontroli legalności działania organów administracji (art. 1 §1 i 2 ustawy 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 256 poz. 1269). Indywidualne akty administracyjne, takie jak akty wymienione w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zmianami, zwana dalej p.p.s.a.) podlegają uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd ich niezgodności z prawem.
Skarga analizowana według powyższych kryteriów okazała się uzasadniona.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Skarżąca, we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej wskazała, że sporządza sprawozdania finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) i Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości.
Minister Finansów udzielając interpretacji wskazał, że dla większej przejrzystości interpretacji mówiąc o odpisach aktualizacyjnych tworzonych na podstawie Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, posługiwać się będzie pojęciem rezerw gdyż wzajemne relacje pojęć "odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości kredytów" o których mowa w art. 38b ust. 1 updop i rezerw tworzonych na pokrycie nieściągalnych wierzytelności o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 26 updop nie stanowią przedmiotu wniosku i nie budzą wątpliwości.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 stycznia 2010r. (sygn. akt II FSK 1259/08), przepis art. 38b. ust. 1 updop stanowi jednoznacznie, dosłownie i niewątpliwie, że podmioty sporządzające sprawozdania finansowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości mogą zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów odpisy aktualizujące nie zaś rezerwy. Mówiąc inaczej, tak samo pewne jest też, że na podstawie wymienionego przepisu nie przysługuje prawo wliczenia do kosztów uzyskania przychodów rezerw tworzonych na ryzyko związane z działalności banków.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wskazuje, że pomimo powołania w tezie powyższego wyroku rozporządzenia Ministra Finansów z 10 grudnia 2003r. w sprawie tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków (DZ. U. nr 218poz. 2147 ze zmianami), pogląd powyższy uznać należy za aktualny również po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Finansów z 16 grudnia 2008 r. w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków (Dz. U. nr 235 poz. 1589 ze zm.).
Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że odpisy aktualizujące i rezerwy na ryzyko nie są ze sobą tożsame. Pierwsze z nich, źródłowo, jak i z uwagi na sposób wyliczenia, wynikają z prawa wspólnotowego (cyt. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady oraz odpowiadające mu wykonawczo odpowiednie standardy w sprawie których zostało wydane); polskie (krajowe) prawo podatkowe normuje o prawie ich uwzględnienia przez podatników w kosztach uzyskania przychodów w art. 38b ust. 1 u.p.d.o.p.
Drugie, to jest rezerwy, są instytucją prawa krajowego - ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 ze zm.), wydane z jej upoważnienia (cyt.) rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków, odpowiednie (dla rezerw) przepisy u.p.d.o.p.; art. 38b. ust. 1 u.p.d.o.p. nie normuje o prawie zaliczenia ich w koszty uzyskania przychodu.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że upływ czasu, z jakim ustawodawca łączy przedawnienie roszczenia nie skutkuje wygaśnięciem roszczenia, ale możliwością uchylenia się przez dłużnika z obowiązku spełniania świadczenia. Wygaśnięcie roszczenia z uwagi na upływ czasu wiązać należy z instytucją terminów zawitych. Tak więc, pomimo upływu przedawnienia, wierzyciel może dalej dochodzić wykonania zobowiązania, w tym może wystąpić do sądu z powództwem o zasądzenie.
Począwszy od 1 października 1990r., to jest od daty wejścia w życie ustawy z 18 lipca 1990r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. nr 55 poz. 321), zarzut przedawnienia roszczenia uwzględniany jest tylko na wniosek dłużnika. Z tym dniem bowiem wykreślony został par. 3 art. 117 kc. zgodnie z którym sąd, państwowa komisja arbitrażowa lub inny organ powołany do rozpoznawania spraw danego rodzaju uwzględniał przedawnienie z urzędu. W konsekwencji, jeżeli dłużnik, przeciwko któremu wierzyciel wystąpił z powództwem o zapłatę, nie podniesienie w toku procesu zarzutu przedawnienia, sąd nie może uwzględnić go z urzędu i jeżeli uzna, że powództwo jest zasadne, zobligowany jest do wydania wyroku uwzględniającego powództwo. Stosownie zaś do art. 125 § 1 kc roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat dziesięciu, choćby termin przedawnienia tego roszczenia był krótszy.
Podsumowując wskazać należy, że możliwe jest zaistnienie sytuacji w której na skutek nie podniesienia przez dłużnika zarzutu przedawnienia w toku postępowania sądowego wierzyciel uzyska prawomocne orzeczenie sądu, które stanowić będzie podstawę do wszczęcia przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego. Możliwe jest również, że dłużnik pomimo upływu przedawnienia złoży oświadczenie o uznaniu długu.
W powyższych sytuacjach, pomimo upływu terminu przedawnienia, na skutek zaniechania dłużnika ewentualnie na skutek złożenia przez niego odpowiedniego oświadczenia woli, skutek przedawnienia zostanie zniesiony a wierzyciel będzie mógł podejmować czynności zmierzające do wyegzekwowania należności, których skutki mogą być różne – nie można wykluczyć odzyskania należności w całości bądź w części jak również nie można wykluczyć zaistnienia okoliczności, które z mocy art. 16 ust. 2 updop pozwalają na uznanie wierzytelności za nieściągalną.
W konsekwencji, wobec wskazania przez Skarżącą we wniosku o udzielenie interpretacji, że jest instytucją sporządzającą sprawozdanie finansowe według Międzynarodowego Standardu Rachunkowości organ zobowiązany był do rozważenia, postanowionych przez nią pytań w świetle przywołanych wyżej przepisów, w tym w szczególności do ustosunkowania się przez Skarżącą do jej twierdzenia, że z mocy MSR 39 par. 17 wyłączenie składnika aktywów finansowych czyli wierzytelności z bilansu może nastąpić tylko wtedy, gdy wygasają umowne prawa do uzyskania korzyści ekonomicznych z danego składnika, co - zdaniem Skarżącej - nie następuje w przypadku przedawnienia.
Sąd wskazuje w tym miejscu, że nie jest jego zadaniem zastępowanie Ministra Finansów w procesie wydawania interpretacji, w sytuacji, w której zaskarżona do sądu interpretacja nie zawiera uzasadnienia prawnego. W niniejszej sprawie, nie wyjaśnienie wskazanych wyżej kwestii powoduje, że zaskarżona interpretacja musi być uznana za niezawierającą uzasadnienia prawnego, co stanowi naruszenie art. 14c § 1 i 2 o.p. i skutkuje koniecznością jej uchylenia.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację. O wstrzymaniu jej wykonania Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a. Podstawą rozstrzygnięcia w zakresie kosztów postępowania był art. 200 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI