I SA/GL 907/23

I SA/Gl 907/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska
Katarzyna Stuła-Marcela /przewodniczący/
Piotr Pyszny /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 389/24 - Wyrok NSA z 2024-10-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 765
art. 41, art. 42, art. 46
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych - tj
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.147.2023.3/AZ UNP: 2401-23-095879 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 28 kwietnia 2023 r., znak 2401-IEE.7192.147.2023.3/AZ, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 14 marca 2023 r., odmawiające uznania wniesionych przez S., sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako skarżąca, Spółka) zarzutów określenia podmiotu i określenia rodzaju należności pieniężnych niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego, na dzień wystawienia jednolitego tytułu wykonawczego, a także uznające za niedopuszczalny zarzut dotyczący podstawy odpowiedzialności zobowiązanego, wskazanej w jednolitym tytule wykonawczym oraz nazwy podatku/należności, której dotyczy wniosek wyrażony jednolitym tytułem wykonawczym.
Stan sprawy:
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec S1. sp. z o. o. z siedzibą w S., Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych należnych od skarżącej spółce S1., zawiadomieniami z 30 listopada, 7 grudnia 2020 r., 7 stycznia, 12 sierpnia, 24 września, 15 października 2021 r., 20 stycznia, 15 czerwca, 1 września 2020 r., na łączną kwotę 3.796.440,13 zł.
Do dokonanych czynności egzekucyjnych nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych. Łączne prowadzenie egzekucji przejął Dyrektor Oddziału ZUS w S.. W toku prowadzonej egzekucji Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. uzyskał od Dyrektora Oddziału ZUS w S. - 125.946,98 zł (w wyniku podziału uzyskanej kwoty od maja 2021 roku do czerwca 2022 roku). Po rozliczeniu ww. wpłat otrzymanych od Dyrektora Oddziału ZUS w S. oraz kwot rozliczonych na zaległości S1., organ egzekucyjny, ustalił że stan zadłużenia na tytułach wykonawczych, objętych ww. zawiadomieniami należnych od skarżącej Spółki dla S1., wynosił 3.847.504,22 zł (w tym należność główna wynosząca 3.299.314,55 zł).
W dniach 2-13 czerwca 2022 roku na wniosek Dyrektora Oddziału ZUS w S. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. przeprowadził u skarżącej Spółki kontrolę. Do protokołu kontroli Spółka nie złożyła uwag ani zastrzeżeń. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z 21 września 2022 roku określił wysokość nieprzekazanej kwoty na 3.847.504,22 zł. W wyniku rozpatrzenia zażalenia na to postanowienie DIAS postanowieniem z 14 listopada 2022 r. utrzymał je w mocy.
W związku z powyższym, 17 listopada 2022 r. wystawiony został tytuł wykonawczy, doręczony Spółce 22 listopada 2022 roku. W wyniku dokonanej analizy platformy WRO-System, stwierdzono, iż skarżąca dokonuje transakcji z firmą mającą swą siedzibę na terenie Niemiec. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. 25 listopada 2022 roku sporządził jednolity tytuł wykonawczy, który wraz z wnioskiem przekazał do Niemiec w celu podjęcia środków odzyskiwania wierzytelności przez tamtejsze organy administracyjne na podstawie art. 10 Dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń - art. 27 umowy pomiędzy Unią Europejską a Królestwem Norwegii o współpracy administracyjnej, zwalczaniu oszustw oraz odzyskiwaniu wierzytelności w dziedzinie podatku od wartości dodanej.
Pismem z 14 lutego 2023 r., Spółka wniosła zarzuty w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego, zarzucając niezgodne z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego określenie podmiotu oraz rodzaju należności pieniężnych, wnosząc jednocześnie o wycofanie wniosku o odzyskanie należności pieniężnych.
Postanowieniem z 14 marca 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. odmówił uznania zarzutów określenia podmiotu i określenia rodzaju należności pieniężnych niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego, na dzień wystawienia jednolitego tytułu wykonawczego, a także uznał za niedopuszczalny zarzut dotyczący podstawy odpowiedzialności zobowiązanego, wskazanej w jednolitym tytule wykonawczym oraz nazwy podatku/należności, której dotyczy wniosek wyrażony jednolitym tytułem wykonawczym.
Na to postanowienie Spółka złożyła zażalenie, a w wyniku jego rozpatrzenia DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, że zarówno jednolity tytuł wykonawczy jak i wniosek zawierają wszystkie elementy wymagane przez art. 41 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych. Wskazano w nich bowiem nazwę i adres siedziby organu odpowiedzialnego za określenie wysokości należności pieniężnych, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., nazwę podmiotu, tj. S1. Sp. z o.o. oraz określono rodzaj i wysokość należności pieniężnych, jak również wskazano oznaczenie pierwotnego tytułu wykonawczego. Zdaniem organu, jednolity tytuł wykonawczy zawiera również wszystkie elementy wymienione w art. 12 ust. 1 Dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń, został on wystawiony zgodnie ze wzorem określonym w załączniku II do Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1189/2011 ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń. Jednolity tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję odzwierciedla merytoryczną zawartość pierwotnego tytułu wykonawczego umożliwiającego egzekucję, co oznacza, że wierzytelności oraz istotne elementy tych wierzytelności wymienione w jednolitym tytule wykonawczym umożliwiającym egzekucję były zgodne z opisem tych samych wierzytelności w pierwotnym tytule wykonawczym umożliwiającym egzekucję we wnioskującym państwie członkowskim.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących błędnego wypełnienia pól jednolitego tytułu wykonawczego organ wskazał, że w pierwotnym tytule wykonawczym w rubryce D.2 jako rodzaj należności pieniężnej wskazano: "Nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności" oznaczając ją jako: "inna". W jednolitym tytule wykonawczym wskazano jako nazwę wierzytelności: "inne wierzytelności podatkowe", a jako nazwę podatku/należności której dotyczy wniosek: "Nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności".
W obu zatem tych dokumentach pojawia się ta sama nazwa: "Nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności". Różnica pomiędzy "inna" a "inne wierzytelności podatkowe" wynika z faktu wystawiania jednolitego tytułu wykonawczego w dedykowanej aplikacji, która przy nazwie wierzytelności nie pozwala na samodzielne jej wpisanie, a jedynie na wybór nazwy z zamkniętego katalogu. Wskazane "inne wierzytelności podatkowe" jest opcją pozwalającą na dochodzenie należności innych niż np. podatek od wartości dodanej VAT, podatek akcyzowy, podatek od dochodu lub kapitału czy cło. Zamknięty katalog nazw wierzytelności nie wyklucza możliwości dochodzenia wierzytelności wskazanych w pierwotnym tytule wykonawczym.
Wnioski o udzielenie pomocy w zakresie należności pieniężnych wraz z innymi dokumentami przesyła się do państw członkowskich tylko i wyłącznie przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego lub z użyciem środków komunikacji elektronicznej, o czym stanowi art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych.
DIAS podniósł ponadto, że zarówno w pierwotnym tytule wykonawczym jak i w jednolitym tytule wykonawczym jako podmiot wskazana została skarżąca Spółka.
W kwestii natomiast podnoszonego przez skarżącą zarzutu, że w jednolitym tytule wykonawczym jako podstawę odpowiedzialności podmiotu: "Osoba inna niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami", zaś w pierwotnym tytule wykonawczym jako rodzaj odpowiedzialności zobowiązanego wskazano "podmiot, u którego powstał obowiązek", organ stwierdził, że argument ten nie stanowi podstawy do wniesienia zarzutów zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych.
W skardze na to postanowienie skarżąca zarzuciła:
- naruszenie przepisów postępowania - art. 48 pkt 2 w związku art. 46 ust 2 pkt 1 lit. b ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i art. 16 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011 ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń, poprzez odmowę uznania zarzutu w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego mimo, iż w jednolitym tytule wykonawczym rodzaj należności pieniężnych został określony niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego;
- naruszenie przepisów postępowania - art. 48 pkt 2 w związku z art. 46 ust 2 pkt 1 lit. a ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i art. 16 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011 ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń, poprzez odmowę uznania zarzutu w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego mimo, iż w jednolitym tytule wykonawczym podmiot (osoba) został określony niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego;
- naruszenie przepisu postępowania - art. 7Ib ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, że wierzytelność, której dotyczy krajowy (pierwotny) tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję jest "inną wierzytelnością podatkową" oraz że osobą (podmiotem), której dotyczy krajowy tytuł wykonawczy jest "osoba inna niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami";
- naruszenie przepisów postępowania - art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń, poprzez przyjęcie, że zajęta w toku egzekucji administracyjnej cywilnoprawna wierzytelność przysługująca podatnikowi może być ściągnięta od cywilnoprawnego dłużnika zajętej wierzytelności przy zastosowaniu procedury określonej w tych aktach prawnych.
W oparciu o te zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę Spółka wskazała, że wzór jednolitego tytułu wykonawczego jest określony w Załączniku II do Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011 ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń. We wzorze tym w części "Identyfikacja wierzytelności" w pkt 2 "Rodzaj wierzytelności" istnieje możliwość wyboru 13 rodzajów wierzytelności. Jeżeli rodzaj wierzytelności określony w pierwotnym tytule wykonawczym nie należy do żadnego z 13 rodzajów wierzytelności, których może dotyczyć jednolity tytuł wykonawczy, tytuł ten nie może być wystawiony.
Skarżąca wskazała, że w części D w polu 2 tytułu wykonawczego istnieje możliwość wyboru 2 opcji - wierzytelność podatkowa (pkt 1), lub inna (pkt 2). Wybór pkt 2 w tytule wykonawczym oznacza, że dochodzona wierzytelność to wierzytelność inna niż podatkowa (czyli nie jest to wierzytelność podatkowa). Jest to wskazanie poprawne, gdyż wierzytelnością tą jest wierzytelność cywilnoprawna, ściągana od dłużnika zajętej wierzytelności (a nie od podatnika). Tymczasem w jednolitym tytule wykonawczym jako rodzaj wierzytelności wskazano "inna wierzytelność podatkowa". Czyli w jednolitym tytule wykonawczym wskazano, że dochodzona wierzytelność jest wierzytelnością podatkową, a w pierwotnym tytule wykonawczym wskazano (poprawnie), że nie jest ona wierzytelnością podatkową.
Uzasadniając zarzut wadliwego określenia podmiotu zobowiązanego skarżąca wskazała, że we wzorze jednolitego tytułu wykonawczego określonym w Załączniku II do Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011 w części "Identyfikacja osoby, której dotyczy krajowy tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję" zawarte są 3 elementy "Imię i nazwisko", "Adres" i "Przyczyna powstania zobowiązania" (w prawidłowym tłumaczeniu powinno być "przyczyna (lub źródło) odpowiedzialności"). Aby podmiot (osoba) w jednolitym tytule wykonawczym była określona zgodnie z pierwotnym tytułem wykonawczym, wszystkie te trzy elementy muszą być określone zgodnie.
Wzór jednolitego tytułu wykonawczego ustalony Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/20 pozwala na wskazanie jednej z trzech przyczyn odpowiedzialności: "dłużnik główny", "dłużnik solidarny" i "osoba inna niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami". Jeżeli podmiot, którego dotyczy pierwotny tytuł wykonawczy nie mieści się w żadnej z tych kategorii, to jednolity tytuł wykonawszy nie może zostać wystawiony.
W niniejszej sprawie w jednolitym tytule wykonawczym, w części "Identyfikacja osoby, której dotyczy krajowy tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję" zaznaczony został pkt "osoba inna niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami". Tymczasem w pierwotnym tytule wykonawczym w części A, w polu 2 zaznaczono "podmiot, u którego powstał obowiązek". Tak więc zgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego zobowiązanym jest podmiot, u którego powstał egzekwowany obowiązek (czyli "dłużnik główny", a w jednolitym tytule wykonawczym określono, że jest to "osoba inna niż dłużnik" (czyli osoba trzecia). Niezgodność pierwotnego tytułu wykonawczego i jednolitego tytułu wykonawczego w zakresie określenia podmiotu jest więc oczywista. Skarżąca Spółka nie odpowiada za zapłatę podatków S1. Sp. z o.o. ani za żadne wierzytelności związane z podatkami.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ppsa, kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.
Na podstawie art. 10 ust. 1 Dyrektywy Rady 2010/24/UE z 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz.Urz.UE.L 2010, nr 84, poz.1), na wniosek organu wnioskującego organ współpracujący odzyskuje wierzytelności objęte tytułem wykonawczym umożliwiającym egzekucję we wnioskującym państwie członkowskim.
Z kolei art. 12 tej Dyrektywy stanowi, że do wszystkich wniosków o odzyskanie wierzytelności załącza się jednolity tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję we współpracującym państwie członkowskim. Ten jednolity tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję we współpracującym państwie członkowskim odzwierciedla merytoryczną zawartość pierwotnego tytułu wykonawczego umożliwiającego egzekucję i stanowi jedyną podstawę środków odzyskiwania wierzytelności i środków zabezpieczających podjętych we współpracującym państwie członkowskim. Nie podlega on w tym państwie członkowskim żadnemu zatwierdzeniu, uzupełnieniu ani zastąpieniu.
Jednolity tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję zawiera co najmniej następujące informacje:
a) informacje istotne do celów zidentyfikowania pierwotnego tytułu wykonawczego umożliwiającego egzekucję, opis wierzytelności, w tym jej charakter, okres objęty wierzytelnością, wszelkie daty istotne dla procedury egzekucji, a także kwotę wierzytelności i jej poszczególne elementy składowe, takie jak kwota zasadnicza, narosłe odsetki itp.;
b) nazwę/nazwisko i inne dane istotne do celów zidentyfikowania dłużnika;
c) nazwę, adres i inne dane kontaktowe dotyczące:
(i) urzędu odpowiedzialnego za określenie wysokości wierzytelności oraz; jeżeli jest to inny urząd,
(ii) urzędu, w którym można uzyskać dalsze informacje dotyczące wierzytelności lub możliwości zaskarżenia obowiązku zapłaty.
Odpowiednikiem cytowanego przepisu Dyrektywy jest art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2157 – dalej jako ustawa o wzajemnej pomocy), który stanowi, że ustawę stosuje się do podatków i należności celnych pobieranych przez Rzeczpospolitą Polską, państwo członkowskie lub w ich imieniu, przez ich jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej.
Zgodnie zaś z art. 41 ustawy o wzajemnej pomocy, wniosek o odzyskanie należności pieniężnych oraz jednolity tytuł wykonawczy powinny zawierać co najmniej:
1) nazwę i adres siedziby lub inne dane dotyczące wierzyciela lub organu egzekucyjnego, innego organu lub urzędu:
a) odpowiedzialnego za określenie wysokości należności pieniężnych,
b) od którego można uzyskać dalsze informacje dotyczące należności pieniężnych lub możliwości zaskarżenia obowiązku zapłaty tych należności, jeżeli jest inny niż określony w lit. a;
2) imię i nazwisko lub nazwę podmiotu oraz inne posiadane dane niezbędne do identyfikacji podmiotu;
3) określenie rodzaju i wysokości należności pieniężnych, wyrażonych w złotych i w walucie państwa, do którego wniosek jest kierowany, oraz okresu, którego dotyczą należności pieniężne;
4) oznaczenie pierwotnego tytułu wykonawczego.
Przepis art. 42 ust., 1 ustawy o wzajemnej pomocy stanowi, że treść jednolitego tytułu wykonawczego powinna być zgodna z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zaistniały przesłanki do wydania wobec skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej jako upea). Postanowienie w tym przedmiocie wydał Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. 21 września 2022 r. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia została zbadana przez DIAS postanowieniem z 14 listopada 2022 r., oraz w wyroku tutejszego Sądu z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 907/23.
Zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 upea, stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Stosownie do art. 89 § 1-3 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Stosownie do art. 67a § 1 upea, organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.
Na podstawie art. 91 upea, organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b tej ustawy, a mianowicie ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. Mianowicie, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydane w tym trybie postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W postanowieniu, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenia jego charakteru i zakresu. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W sprawie zawiadomieniami z 30 listopada 2020 r., 7 grudnia 2020 r., 7 stycznia 2021 r., 12 sierpnia 2021 r., 24 września 2021 r., 15 października 2021 r., 20 stycznia 2022 r., 15 czerwca 2022 r. oraz 1 września 2022 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych należnych od skarżącej S1. Sp. z o.o. w S.. Jednocześnie zawiadomienia te zawierały pouczenie o możliwości ściągnięcia nieprzekazanej organowi wierzytelności bezpośrednio od dłużnika - w przypadku bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności. Ustalenie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności może nastąpić alternatywnie na podstawie zgromadzonego w sprawie egzekucyjnej materiału dowodowego lub poprzez przeprowadzenie kontroli.
Konsekwencją wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea, jest to, że zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej (art. 71b upea).
W niniejszej sprawie w pierwotnym tytule wykonawczym jako rodzaj należności pieniężnej wskazano: "nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności" oznaczając ją jako "inna". W jednolitym tytule wykonawczym nazwę wierzytelności określono jako: "inne wierzytelności podatkowe", a jako nazwę podatku/należności, której dotyczył wniosek podano: "nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności". Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi, takie określenie egzekwowanych należności jest jednoznaczne i nie prowadzi do rozbieżności w ocenie tego, jakie zobowiązania podlegają egzekucji. Zarówno z pierwotnego tytułu wykonawczego, jak i z jednolitego tytułu wykonawczego wynika, że egzekucji podlega nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności.
Samo wystawienie przez dotychczasowy organ egzekucyjny tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności nie prowadzi do nowej egzekucji. Z uwagi na nierozerwalny związek egzekucji zasadniczej i tej skierowanej wobec dłużnika zajętej wierzytelności, ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności kwota musi być zarachowana na poczet obowiązku zasadniczego. Wystawienie odrębnego tytułu wykonawczego stanowi niezbędny element prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ale ten odrębny tytuł nie kreuje odrębnej egzekucji, gdyż wywodzi się on z egzekucji zobowiązania zasadniczego i stanowi jedynie konieczny środek uzyskania kwot zaliczanych na poczet tegoż zobowiązania zasadniczego (tak NSA w wyroku z 25 czerwca 2015 r., sygn.. akt II FSK 1164/13).
Powyższe prowadzi do wniosku o niezasadności pierwszego zarzutu skargi, jakoby określenie egzekwowanych należności w pierwotnym tytule wykonawczym i w jednolitym tytule wykonawczym było odmienne. Nie jest fałszywym określenie w jednolitym tytule wykonawczym wierzytelności jako "innej wierzytelności podatkowej" z tym uzupełnieniem, że chodzi o "nieprzekazaną przez dłużnika zajętej wierzytelności zajętej kwoty wierzytelności".
Skarżąca wywiodła również, że egzekwowana od niej wierzytelność nie jest wierzytelnością podatkową, nie mieści się w katalogu wierzytelności, co do których może być wystawiony jednolity tytuł wykonawczy. Jej zdaniem, jest to wierzytelność cywilnoprawna i jednolity tytuł wykonawczy nie ma do niej zastosowania.
W ocenie Sądu stanowisko to jest nieprawidłowe.
Jak już wyżej wskazano, wydanie postanowienia na podstawie art. 71a § 9 upea, określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jest to, że zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej ze wszystkimi tego konsekwencjami. Jakkolwiek zaspokojeniu nadal podlega zobowiązanie pierwotnego dłużnika, to jednak organ dysponuje możliwością wystawienia wobec dłużnika zajętej wierzytelności zarówno tytułu wykonawczego jak i jednolitego tytułu wykonawczego. Pomimo tego, że wierzytelność dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter cywilnoprawny, to jednak charakter ten dotyczy wyłącznie relacji pomiędzy stronami stosunku cywilnoprawnego, a nie relacji pomiędzy organem a dłużnikiem zajętej wierzytelności. Z punktu widzenia organu wyegzekwowanie zajętej wierzytelności służy zaspokojeniu należności pierwotnego dłużnika wobec Skarbu Państwa, zatem wierzytelności publicznoprawnej. W konsekwencji, rodzajem należności pieniężnej, określonym na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 42 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy, nie jest wierzytelność cywilnoprawna dłużnika zajętej wierzytelności, lecz każdorazowo – wierzytelność pierwotnego dłużnika. W konsekwencji niezasadny jest czwarty zarzut skargi.
Nie jest zasadny zarzut błędnego określenia skarżącej. W pierwotnym tytule wykonawczym w rubryce "Rodzaj odpowiedzialności zobowiązanego" wskazano "podmiot, u którego powstał obowiązek". W jednolitym tytule wykonawczym zaś w rubryce "Podstawa odpowiedzialności" podano: "osoba inna niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami". Skarżąca wywiodła, że we wzorze jednolitego tytułu wykonawczego stanowiącego załącznik do rozporządzenia wykonawczego Komisji UE 1189/2011 z 18 listopada 2011 r., ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz.U.UE.L 2011.302.16) jako daną identyfikującą zobowiązanego podaje się "przyczynę powstania zobowiązania".
Należy jednak zauważyć, że formularz posługuje się już zwrotem "Podstawa odpowiedzialności", wymieniając "dłużnika głównego, dłużnika solidarnego i osobę inną niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami".
Mając na uwadze poczynione wcześniej rozważania co do tego, że egzekucja wobec dłużnika zajętej wierzytelności służy wykonaniu zobowiązania pierwotnego dłużnika, to prawidłowo organ wskazał w jednolitym tytule wykonawczym jako podstawę odpowiedzialności inną niż dłużnik osobę odpowiedzialną za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami. Oceny tej nie zmienia wskazanie w pierwotnym tytule wykonawczym, że skarżąca jest podmiotem, u którego powstał obowiązek. Pierwotny tytuł wykonawczy, jest wystawiany w następstwie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. W konsekwencji obowiązek podmiotu, którego dotyczy pierwotny tytuł wykonawczy powstaje wskutek wydania postanowienia.
Istotne również jest to, że omawiana rubryka w pierwotnym tytule wykonawczym została określona jako "Rodzaj odpowiedzialności zobowiązanego" i zawiera trzy możliwości: "podmiot, u którego powstał obowiązek, następca prawny, osoba trzecia". W jednolitym tytule wykonawczym zaś nazwano rubrykę jako: "Podstawa odpowiedzialności" i wskazano trzy możliwości: "dłużnik główny, dłużnik solidarny i osoba inna niż dłużnik (solidarny) odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami.
Jak widać, nazwy tych rubryk nie są tożsame, podobnie jak nie są tożsame możliwości określenia zobowiązanego. Nie sposób zatem w tych okolicznościach zarzucić organowi błędne określenie skarżącej, tym bardziej, że pozostałe dane identyfikacyjne są takie same i nie budzą wątpliwości. Co więcej, poprzez określenie podmiotu należy rozumieć imię i nazwisko lub nazwę podmiotu oraz inne posiadane dane niezbędne do jego identyfikacji (art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o wzajemnej pomocy). Czyni to niezasadnym drugi i trzeci zarzut skargi.
W konsekwencji Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.