III SA/Po 319/26

III SA/Po 319/26 - Postanowienie WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Sebastian Michalski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 3 § 2 pkt 1-9, art. 16 § 2, art. 58 § 1 pkt 1, art. 58 § 3, art. 232 § 1 pkt 1.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na czynność Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 15 grudnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za stronę postępowania administracyjnego postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić stronie skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 5 stycznia 2026 r. A. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność oraz na inną czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą odmowy dopuszczenia skarżącego do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stanu technicznego balkonów w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w P., toczącym się pod sygn. [...]
Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności Inspektor Nadzoru Budowlanego, stwierdzenie, że czynność organu polegająca na trwałym i definitywnym pominięciu skarżącego w postępowaniu dotyczącym stanu technicznego balkonów budynku przy ul. [...] w P. narusza prawo, a w szczególności art. 28 K.p.a., o zobowiązanie organu do dokonania czynności polegającej na merytorycznym rozpoznaniu, czy skarżący posiada interes prawny uprawniający do udziału w postępowaniu, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarga na bezczynność w przedmiocie uznania za stronę postępowania administracyjnego została zarejestrowana pod sygn. akt III SAB/Po 104/26, natomiast skarga na czynność w przedmiocie odmowy uznania za stronę postępowania administracyjnego została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Po 319/26.
W uzasadnieniu skargi w części dotyczącej czynności organu w przedmiocie odmowy uznania za stronę postępowania administracyjnego skarżący wyjaśnił, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w P. oraz współwłaścicielem nieruchomości wspólnej, w skład której wchodzą elementy konstrukcyjne balkonów.
W związku z prowadzonym postępowaniem skarżący dwukrotnie złożył wniosek o uznanie go za stronę postępowania, a także wystąpił do organu z żądaniem wydania formalnego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Jednakże organ w pismach z dnia 1 kwietnia 2025 r., 8 sierpnia 2025 r. i 15 grudnia 2025 r. odmówił uznania skarżącego za stronę postępowania, jednocześnie odmawiając wydania jakiegokolwiek aktu procesowego, który mógłby zostać zaskarżony w trybie instancyjnym. Odmowa wydania jakiegokolwiek zaskarżalnego aktu, przy jednoczesnym definitywnym wyłączeniu skarżącego z postępowania, prowadziłaby do pozbawienia go prawa do sądu, wobec czego kontrola sądowoadministracyjna w niniejszej sprawie jest dopuszczalna i konieczna.
Skarżący podkreślił, że decyzje podejmowane w toku postępowania dotyczą części wspólnej nieruchomości, a koszty wykonania nakazanych robót obciążają wszystkich właścicieli lokali, w tym skarżącego. Prowadzone postępowanie dotyczy więc interesu prawnego skarżącego, a nie jedynie interesu faktycznego.
W odpowiedzi na skargę Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu zgłoszonego żądania organ wskazał, że w dniu 18 lutego 2025 r. otrzymał wniosek A. S. z dnia 14 lutego 2025 r. o uznanie za stronę toczącego się postępowania nr [...] w sprawie stanu technicznego balkonów w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w P..
W dniu 1 kwietnia 2025 r. została udzielona odpowiedź odmowna, w treści której w szczególności stwierdzono, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnej szczególnej procedury (trybu) w zakresie dopuszczania bądź niedopuszczania podmiotów jako stron postępowania. W szczególności nie przewiduje obowiązku wydania postanowienia o odmowie dopuszczenia danej osoby do udziału w postępowaniu. Organ przyjął, że będące przedmiotem niniejszego postępowania elementy budynku są jego częścią wspólną i z tego powodu adresatem praw i obowiązków pozostaje tylko wspólnota mieszkaniowa.
A. S. ponowił wniosek, na który organ odpowiedział pismem z 8 sierpnia 2025 r., podtrzymując wcześniejsze stanowisko. Pismem z dnia 31 sierpnia 2025 r. skarżący po raz kolejny zawnioskował o uznanie go za stronę postępowania, na co organ odpowiedział odmownie pismem z dnia 15 grudnia 2025 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wyrażone w pismach z dnia 1 kwietnia 2025 r. i z dnia 8 sierpnia 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu.
Przystępując do rozpatrywania skargi sąd administracyjny jest zobowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy jest ona dopuszczalna z punktu widzenia zakresu kognicji sądu administracyjnego.
Analiza kontrolowanej sprawie doprowadziła Sąd do wniosku, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "P.p.s.a."), bowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Przedmiot skargi do sądu administracyjnego został ściśle określony przepisami prawa.
Sąd administracyjny kontroluje legalność działalności organów administracji publicznej sprawowanej we władczych formach wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-9 P.p.s.a. Chodzi tu o: decyzje administracyjne (pkt 1); postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2); postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3); inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 4); pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego (pkt 4a); opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii (pkt 4b), akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5); akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6); akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (pkt 7); bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8); bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest czynność odmowy uznania skarżącego za stronę postępowania administracyjnego. W kwestionowanym piśmie organ podtrzymał swoje stanowisko, że skarżący nie jest stroną postępowania dotyczącego stanu technicznego balkonów w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w P..
Stosownie do art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: "K.p.a."), stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje natomiast żadnej szczególnej procedury (trybu) w zakresie dopuszczania bądź niedopuszczania podmiotów jako stron postępowania. W szczególności ustawa nie przewiduje obowiązku wydania postanowienia o odmowie dopuszczenia danej osoby do udziału w postępowaniu.
Organ władny jest jedynie wydać postanowienia o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu, o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej (art. 31 § 2 K.p.a.). Nie sposób jednak szczególnej regulacji dotyczącej organizacji społecznych rozciągać również na podmioty domagające się dopuszczenia do udziału w postępowaniu na mocy art. 28 K.p.a. W takiej sytuacji dopuszczenie do udziału w postępowaniu jako strony następuje poprzez zawiadomienie i dalsze doręczanie kolejnych pism w sprawie. Z kolei o odmowie uznania za stronę informuje się tzw. "zwykłym pismem".
W doktrynie i orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że dopuszczenie do toczącego się postępowania administracyjnego nie wymaga wydania decyzji ani postanowienia, zatem sprawa niniejsza nie mieści się w granicach art. 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a. Jako że czynność, która jest przedmiotem zaskarżenia do sądu, nie jest żadnym z aktów opisanych w art. 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a., kluczową kwestią dla określenia możliwości poddania działania organu kontroli sądu administracyjnego pozostaje ustalenie, czy czynność mieści się w zakresie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., tj. czy stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a muszą spełniać kumulatywnie określone warunki, aby mogły podlegać zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Akty te lub czynności: 1) nie mają charakteru decyzji lub postanowienia w wydanych w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym i zaskarżalnych w trybie przewidzianym ustawą, 2) są skierowane do indywidualnego podmiotu, 3) mają charakter publicznoprawny i 4) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. komentarz J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa, 2004 r., s. 21 - 24, oraz komentarz T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa, 2005 r., s. 59- 61).
Uznanie danej osoby za stronę postępowania jest czynnością procesową, a nie materialnoprawnym rozstrzygnięciem o uprawnieniach lub obowiązkach tej osoby wynikających z przepisów prawa.
Przepis art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nie znajduje zastosowania w sytuacji kwestionowania działań organów w zakresie prawidłowości stosowania przepisów procedury administracyjnej (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 445/13 – wszystkie powołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że czynność odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym podjęta w ramach postępowania administracyjnego, zawarta w piśmie procesowym organu i niebędąca postanowieniem wydanym na podstawie art. 31 § 2 K.p.a., jest aktem, na który skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II OSK 2543/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 228/21, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 204/24).
W tym stanie rzeczy czynność organu polegająca na wysłaniu do skarżącego pisma zawierającego stanowisko, że nie jest on stroną postępowania, nie podlega w ogóle kontroli sądowej. Jednocześnie jednak podkreślenia wymaga, że podmiot niebędący organizacją społeczną, który domaga się uznania za stronę w toczącym się postępowaniu, nie jest pozbawiony prawa do sądu. Ponieważ status strony wynika z przepisów prawa materialnego, to w wydanej na podstawie art. 104 K.p.a. decyzji organ rozstrzyga o prawach lub obowiązkach strony, czyli podmiotu legitymującego się interesem prawnym. Inny podmiot, który domaga się uznania go za stronę może wnieść odwołanie od decyzji i wówczas organ odwoławczy wydaje akt oceniający jego legitymację w sprawie. Ponadto osoba taka może wystąpić z żądaniem wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., gdyby orzeczenie stało się ostateczne. Legitymacja takiego podmiotu stanie się przedmiotem oceny organu odwoławczego. Jeżeli podzieli on stanowisko o braku legitymacji i umorzy postępowania odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a., będzie można taką decyzję zaskarżyć do sądu administracyjnego. W polskim systemie prawa nie ma natomiast instrumentów, które pozwalałyby dokonać weryfikacji prawidłowości ustalenia kręgu stron postępowania przed wydaniem decyzji przez organ I instancji.
Skarżący, bez wezwania, w dniu 10 marca 2026 roku, uiścił w kasie sądu wpis od skargi w kwocie 200 zł (k. 38 akt sądowych).
Stosownie zaś do art. 232 §1 pkt 1 P.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego.
Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.