III SA/Po 278/26

III SA/Po 278/26 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Monika Świerczak
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Sebastian Michalski Protokolant specjalista Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 22 grudnia 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania G. W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 30 października 2025 r. znak [...] o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia i akt sprawy, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 10 września 2024 r. G. W. (dalej "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca") wystąpiła z żądaniem wszczęcia postępowania wodno-prawnego w związku z zalaniem, stanowiącej jej własność, działki nr [...] przez właściciela działki nr [...], W. C. (zwanego dalej "Sąsiadem").
Postanowieniem z 9 października 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] (dalej "organ I instancji" lub "Burmistrz") odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie, wskazując, że w roku 2023 prowadził postępowanie administracyjne w oparciu o art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960; w skrócie "p.w.") w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], które zakończone zostało ostateczną decyzją SKO z 10 sierpnia 2023 r. nr [...], mocą której odmówiono nakazania właścicielowi ww. gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzenia zapobiegającego szkodzie.
Postanowieniem z 20 listopada 2024 r. SKO, po rozpatrzeniu zażalenia Wnioskodawczyni, utrzymało ww. postanowienie Burmistrza w mocy.
Na skutek skargi Wnioskodawczyni – wyrokiem z 12 marca 2025 r. o sygn. akt IV SA/Po 62/25 (dalej "Wyrok WSA") – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił ww. postanowienie SKO i poprzedzające je postanowienie organu I instancji.
Ponownie rozpatrzywszy sprawę, Burmistrz – przywołaną na wstępie decyzją z 30.10.2025 r., wydaną na podstawie art. 234 p.w., "w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym na wniosek Pani G. W. w sprawie naruszenia stosunków wodnych w związku z zalaniem działki nr [...] obręb [...] przez właściciela działki nr [...] obręb [...]" – odmówił nakazania właścicielowi gruntu stanowiącego działkę nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W odwołaniu od tej decyzji Burmistrza (mylnie nazwanym "zażaleniem na postanowienie") Wnioskodawczyni "w całej rozciągłości" nie zgodziła się z tym aktem.
Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza z 30.10.2025 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 22.12.2025 r. – SKO w uzasadnieniu, przytoczywszy treść art. 234 ust. 1-5 p.w., wyjaśniło, że spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Jednak sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania ww. przepisu – nałożenia obowiązku. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie, powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem, a szkodą, która ponadto powinna być realna, a nie hipotetyczna. Przy tym – jak dalej wskazał organ II instancji, z powołaniem się na orzecznictwo sądowe – w sprawach o naruszenie stosunków wodnych, prowadzonych na zasadzie art. 234 ust. 3 p.w., zasadnicze znaczenie ma również kolejność badania powołanych tam przesłanek, bowiem bez uprzedniego stwierdzenia wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, nie jest, co do zasady, ani celowe, ani zasadne ustalanie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Brak szkody determinuje zatem rozstrzygnięcie całej sprawy.
Na tym tle normatywnym SKO wyjaśniło, że pierwotnym wnioskiem z 19 stycznia 2023 r. G. W. i A. W. wniosły do organu pismo, wskazując, że teren działki nr [...] został podwyższony o minimum 1,5 m. Organ I instancji przeprowadził wówczas, w dniu 26 kwietnia 2023 r., oględziny nieruchomości, podczas których stwierdzono, że na ww. działce w granicy z działką nr [...] został wybudowany mur oporowy. Na działce tej nastąpiło wyniesienie terenu w stosunku do działki nr [...] i ułożono na niej kostkę brukową. W trakcie oględzin nie stwierdzono wystąpienia szkód na działkach nr [...], związanych z działką nr [...]. Z notatki organu z 3 lipca 2023 r. wynikało, że organ doraźnie monitorował teren po wystąpieniu opadów, nie stwierdzając istnienia szkody. W tamtejszej sprawie strony również nie udowodniły zaistnienia szkody. Strona wskazywała, iż "ściany budynku graniczącego z działką nr [...] zostały przy ulewach podmoknięte", jednak nie poparła tego twierdzenia żadnymi dowodami, np. fotografiami. Ponadto większość twierdzeń strony sprowadzała się tylko do szkody hipotetycznej, a nie realnej.
Dalej organ II instancji podał, że w inicjującym niniejsze postępowanie piśmie z 10.09.2024 r. [odsyłającym do sporządzonej przez pracownika organu notatki służbowej z 06.09.2024 r. dot. ustnego zgłoszenia szkody] Skarżąca wskazała, że "w dniu 18 na 19 sierpnia" po obfitych opadach deszczu nastąpiło zalanie części działki nr [...], powstała również wyrwa w ziemi o głębokości 50 cm od strony działki Sąsiada. W związku z tym SKO wyjaśniło, że w dniach 18-19 sierpnia 2024 r. na terenie gminy [...] wystąpiły anomalie pogodowe, tj. gwałtowne burze z ulewami. Na terenie tej gminy strażacy interweniowali 14 razy, a w walkę ze skutkami opadów na terenie całego powiatu zaangażowanych było 166 strażaków i 37 pojazdów ratowniczych. Zalane zostały budynki mieszkalne, posesje, a także ulice oddalone ok. 300 m od działek nr [...] i [...], co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. W ocenie SKO jednorazowa anomalia pogodowa, występująca na obszarze całej gminy, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie naruszono stan wód na gruncie, lub uznania, że na działce Skarżącej zaistniała szkoda. SKO zaznaczyło, że organ I instancji w toku niniejszego postępowania przeprowadził dwukrotnie oględziny terenu, podczas których nie stwierdzono wystąpienia na działce nr [...] szkody wynikającej ze zmiany stanu wód na działce nr [...] – nie stwierdzono występowania na działce nr [...] zastoisk wody, tworzenia się oczek wodnych, ani spływu wód z działki nr [...]. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest istnienia szkody na działkach należących do Skarżącej i nie można się dopatrzeć jej wystąpienia także na załączonych do odwołania zdjęciach. W konsekwencji SKO uznało, że ustalanie wcześniejszych stanów wód na działce nr [...] oraz czy doszło do zmian tych stanów, jest nieuzasadnione. Skoro w sprawie nie ma szkody, to brak jest potrzeby badania związku przyczynowo-skutkowego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu na opisaną decyzję SKO złożyła Wnioskodawczyni, reprezentowana przez r. W., który wniósł o:
1) uchylenie przez SKO – w trybie tzw. autokontroli (art. 54 p.p.s.a.) – zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;
2) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji przez Sąd, w przypadku nieuwzględnienia skargi przez SKO w trybie autokontroli,
3) zasądzenie od SKO na rzecz Skarżącej kosztów postępowania w kwocie 997 zł [wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł (1 x stawka minimalna), kosztów sądowych – wpisu: 500 zł, kosztów udzielonego pełnomocnictwa – opłaty skarbowej: 17 zł]
– a to z powołaniem się na zarzuty braku rzetelnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz nieuwzględnienia oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym Wyroku WSA (naruszenie art. 153 p.p.s.a.). W uzasadnieniu skargi jej autor wytknął, że:
- organ I instancji zastosował się do Wyroku WSA tylko w zakresie wszczęcia postępowania – o którym zawiadomił pismem z 7 lipca 2025 r.;
- należąca do Skarżącej działka nr [...] jest otoczona nie tylko działką nr [...], wskazaną w orzeczeniach organów, ale także innymi działkami Sąsiada, takimi jak nr: [...], [...], [...], [...]. Zatem, zdaniem Skarżącej, obowiązkiem organów było ustalenie, które działki w istocie są własnością Sąsiada, "i jakie było ukształtowanie terenu tych pięciu (5) działek i być może jeszcze innych w stanie naturalnym i jak zmieniło się ukształtowanie terenu po jego podniesieniu i utwardzeniu kostką brukową". Organ winien ustalić, ile m2 powierzchni zostało utwardzonych i w jaki sposób wody opadowe i roztopowe odprowadzane są z tego terenu oraz jaki jest kierunek i natężenie odpływu tych wód – czego organ nie ustalił;
- organy nie ustaliły, czy w tej sprawie nie powinna zostać zawarta pisemna ugoda ustalająca zmiany stanu wody na gruntach, o której mowa w art. 235 p.w.;
- organy nie ustaliły – zgodnie ze wskazaniami z Wyroku WSA – kluczowej kwestii czy ewidentna zmiana odpływu wód opadowych i roztopowych zmodyfikowała stosunki wodne na gruncie, powodując ich pogorszenie ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
- organy nie ustaliły, "że ewidentne zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (w tym na działkę skarżącej), ani też, że nie wpływają szkodliwie na grunty sąsiednie!" Innymi słowy, nie stwierdzono szkód, ale też nie stwierdzono, że takich szkód brak;
- Skarżąca nie kwestionuje wykonania przez Sąsiada urządzeń do odprowadzenia wód opadowych i roztopowych, jednak, w jej ocenie, są one niesprawne albo są niedostosowane do ilości wody, którą powinny odebrać. Dla Skarżącej istotne jest to, że pomimo istnienia owych urządzeń i tak jest zalewana przez Sąsiada.
W odpowiedzi na skargę Organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. nie stawił się nikt.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonawszy tak sprawowanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 grudnia 2025 r. ([...]) – utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 30 października 2025 r. ([...]) o odmowie nakazania właścicielowi gruntu-działki nr ewid. [...] (obr. [...]) przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji WWINB, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.; w skrócie "p.w."), na czele z jej art. 234 ust. 1-5. W myśl tych przepisów właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Nakaz ten nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (ust. 4). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).
Z niewadliwie ustalonego przez organy stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wynika, że Skarżąca zwróciła się w dniu 10.09.2024 r. do organu I instancji z wnioskiem o wszczęcie postępowania wodno-prawnego w związku z zalaniem jej działki nr [...] przez właściciela działki nr [...], W. C. ("Sąsiada").
W reakcji na ten wniosek Burmistrz – postanowieniem z 09.10.2024 r. (6331.1.2024), utrzymanym w mocy przez SKO postanowieniem z 20.11.2024 r. ([...]) – na podstawie art. 61a k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania wodno-prawnego, wyjaśniając, że w 2023 r. prowadził postępowanie administracyjne w oparciu o art. 234 p.w. w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], które zakończyło się ostateczną decyzją SKO z 10.08.2023 r. ([...]). W związku z tym odmówiono wszczęcia postępowania w tej samej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 12.03.2025 r. o sygn. akt IV SA/Po 62/25 ("Wyrok WSA") uchylił ww. postanowienie SKO oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza, wskazując w uzasadnieniu na powinność rozpatrzenia wniosku Skarżącej o wszczęcie postępowania wodno-prawnego. Przy tym WSA zauważył, że w sprawie "na «pierwszy rzut oka» nie można było ocenić, czy aktualny stan faktyczny jest tożsamy ze stanem sprzed roku". Jednocześnie WSA podkreślił, że "sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Konieczne jest bowiem ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stosunki wodne na gruncie powodując ich pogorszenie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (...)." Jednakże, zdaniem WSA, tę kwestię, wobec zasygnalizowania przez Skarżącą nowych okoliczności faktycznych, ustalić można jedynie w toku wszczętego postępowania, w ramach którego organ winien uwzględnić wskazania WSA odnoszące się do wyjaśnienia i rozważenia stanu faktycznego sprawy.
W wykonaniu wytycznych z Wyroku WSA, organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie "naruszenia stosunków wodnych w związku z zalaniem działki nr [...] przez właściciela działki nr [...]" (zawiadomienie z 07.07.2025 r. – k. 31 akt adm.), a następnie przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie w postaci oględzin nieruchomości Skarżącej i nieruchomości sąsiedniej (zob. notatka służbowa z oględzin w dniu 30.07.2025 r. wraz z dokumentacją zdjęciową – k. 32-39 akt adm.). Ustosunkowując się do tychże, Skarżąca w piśmie z 04.08.2025 r. wskazała m.in., że wiosną 2025 r. zakupiła osiem 50-litrowych worków ziemi i wyrównała teren, zasypując wyrwy powstałe na działce, po których nie ma już śladu. Wskazała też, że "wczorajsze opady znów narobiły kolejnych szkód". W dniu 09.09.2025 r. organ I instancji ponownie przeprowadził oględziny działek nr [...] i [...], i sporządził dokumentację fotograficzną (k. 50-51 akt adm.). W oględzinach brała też udział Skarżąca, która zgłosiła swoje uwagi i dołączyła do akt sprawy 155 zdjęć, mających dokumentować etapy prac prowadzonych przez Sąsiada (k. 69-70). Z protokołu z oględzin wynika, że teren działki nr [...] został podniesiony (ok. 1-2 m) oraz utwardzony kostką brukową. Stwierdzono, że na granicy działek nr [...] i [...] znajduje się mur oporowy (Skarżąca zastrzegła, że mur posadowiony jest na jej nieruchomości). Pismem z 07.10.2025 r. Sąsiad oświadczył, że woda z jego działki nr [...] odprowadzana jest do kanałów rozsączających, znajdujących się pod powierzchnią kostki, na głębokości około 3 m. Woda opadowa jest zbierana do kanału za pomocą trzech studzienek, które znajdują się przed krawężnikiem ograniczającym wpływ wody na działki sąsiednie. Do pisma dołączono zdjęcia z momentu wykonywania prac drenarskich na ww. działce (k. 89-93 akt adm.). Poza tym w aktach administracyjnych sprawy organ I instancji zgromadził materiały z lokalnej prasy oraz z Biuletynu Informacji Publicznej Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, mające obrazować trudne warunki pogodowe, w postaci gwałtownych opadów deszczu i burz, na terenie gminy [...], w dniach 18-19 sierpnia 2024 r. (k. 94-107 akt adm.)
Ustalenia organu I instancji podzielił w całej rozciągłości organ II instancji.
Ustalenia te podziela również orzekający w niniejszej sprawie Sąd, nie znajdując dostatecznych podstaw, by dać posłuch, niewyartykułowanym konkretnie w skardze, a jedynie ogólnikowo w niej ujętym (cyt.: "nie ustalony rzetelnie stan faktyczny sprawy"), zarzutom naruszenia przepisów procesowych w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy i oceny materiału dowodowego. W szczególności brak jest podstaw do uznania, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy doszło do istotnego naruszenia przepisów art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 79 lub art. 80 k.p.a. SKO prawidłowo wskazało i wyjaśniło podstawy prawne oceny braku zasadności wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w. Zarazem w sposób uprawniony podzieliło ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną organu I instancji, podkreślając przy tym brak wystąpienia na działce Skarżącej prawnie relewantnej szkody.
Godzi się w tym miejscu podkreślić, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ocenie mogły podlegać – i faktycznie podlegały – wyłącznie zdarzenia i okoliczności faktyczne zaistniałe po dniu 10 sierpnia 2023 r., kiedy to SKO wydało poprzednią ostateczną (i prawomocną) decyzję odmawiającą nakazania właścicielowi gruntu nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Taki zakres czasowy niniejszej sprawy wynika również z ocen i wskazań zawartych w Wyroku WSA, w którym – odnotowując fakt pozostawania w obrocie prawnym ww. decyzji SKO z 10.08.2023 r., jednocześnie zauważono, że sprawa zainicjowana wnioskiem Skarżącej z 10.09.2024 r. dotyczy, co prawda, "tych samych podmiotów, tego samego przedmiotu i stanu prawnego, ale nie sposób uznać jednoznacznie, że od 2023 r. nie doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy. Podanie Skarżącej naprowadza na nowe okoliczności faktyczne w sprawie, które organ powinien wnikliwie wyjaśnić".
Wykonując te wytyczne Wyroku WSA, organy obu instancji niewadliwe, zdaniem Sądu, ustaliły, że w okresie objętym ramami czasowymi niniejszej sprawy – tj. po dniu 10.08.2023 r. – nie doszło do wystąpienia prawnie relewantnych okoliczności faktycznych, a zwłaszcza szkód na działce Skarżącej, które uzasadniałyby wydanie wobec Sąsiada, żądanej przez Skarżącą, decyzji nakazowej z art. 234 ust. 3 p.w.
Co istotne, wskazany "brak szkody" stanowił w rozpoznawanej sprawie kluczową przesłankę wydania decyzji negatywnej. W tym kontekście wyjaśnienia wymaga, że zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w. uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, a zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy (zob. wyrok NSA z 25.3.2026 r., III OSK 2795/24; wszystkie orzeczenia sądowe przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w CBOSA). Według utrwalonych poglądów orzecznictwa zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) lub zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to "takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi" (zob. wyrok NSA z 3.2.2015 r., II OSK 1621/13).
W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest więc – co do zasady – ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jednakże w sprawach prowadzonych na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. zasadnicze znaczenie ma kolejność badania powołanych w tym przepisie przesłanek, gdyż bez uprzedniego stwierdzenia wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, nie jest zasadniczo ani celowe, ani zasadne ustalanie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Brak szkody determinuje zatem rozstrzygnięcie całej sprawy, gdyż w sytuacji, gdy nie zostaje ustalone zaistnienie szkody na danej działce, spowodowanej wodami spływającymi z działek sąsiednich i ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby taka szkoda miała miejsce, to nakazywanie ustalania wcześniejszych stanów wód na tych działkach i czy doszło do zmian tych stanów, jest nieuzasadnione, jako sprzeczne z zasadami ekonomiki procesowej, a przynajmniej przedwczesne. Co więcej, poczynienie ustaleń w tym zakresie nie zawsze wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem zaistnienie szkody na gruncie sąsiednim jest często przesłanką najłatwiejszą do ustalenia, gdyż zwykle można ją łatwo dostrzec, bez posiadania specjalistycznej wiedzy. Niejednokrotnie więc ustalenie zaistnienia szkody odbywa się na etapie oględzin nieruchomości objętej postępowaniem (por. wyroki WSA: z 15.3.2023 r., II SA/Kr 108/23; z 12.1.2024 r., III SA/Po 449/23).
Takie oględziny (wizję lokalną) przeprowadzono na kanwie rozpoznawanej sprawy dwukrotnie (w dniach 30 lipca 2025 r. i 9 września 2025 r.), ustalając na ich podstawie – w ocenie Sądu: w sposób uprawniony i niewadliwy – że na działce Skarżącej (nr [...]) nie wystąpiła prawnie relewantna szkoda, do której doprowadziłyby działania podjęte na działce sąsiedniej (nr [...]).
W okolicznościach kontrolowanej sprawy stwierdzić należy, że z bogatego materiału dowodowego, w tym materiałów zdjęciowych – i to nie tylko tych pochodzących od organu, ale również (choć może trafniej byłoby powiedzieć: przede wszystkim – w obliczu aż 155 zdjęć przedstawionych przez Skarżącą na płycie CD) zaoferowanych przez Wnioskodawczynię, nie sposób uznać, aby na działce nr [...] zaistniała zarzucana szkoda.
Zarazem należy w tym miejscu raz jeszcze podkreślić, że ocenie w kontrolowanym postępowaniu mogły podlegać tylko zdarzenia zaistniałe po wydaniu przez SKO poprzedniej decyzji ostatecznej w przedmiotowej sprawie – z 10.08.2023 r. Już z tych względów jako dowody w większości nieprzydatne, tj. niemogące przyczynić się do wyjaśnienia niniejszej sprawy, należało ocenić ww. zdjęcia zaoferowane przez Skarżącą, gdyż dokumentują one głównie zdarzenia dotyczące realizacji przez Sąsiada spornej inwestycji w postaci muru oporowego i placu składowego, do czego doszło przed wydaniem ww. decyzji SKO (i co, jak wiadomo Sądowi z urzędu, m.in. z akt spr. o sygn. III SAB/Po 125/26, jest przedmiotem odrębnego postępowania legalizacyjnego). Ponadto nie zostało przez Skarżącą sprecyzowane, na jaką konkretnie okoliczność, istotną dla niniejszej sprawy, poszczególne zdjęcia zostały powołane.
Wracając do kwestii szkody, słusznie, zdaniem Sądu, skonstatował organ II instancji, że – wykazane w aktach administracyjnych sprawy (k. 94-107) – wystąpienie na terenie gminy [...] w dniach 18-19 sierpnia 2024 r. znacznych anomalii pogodowych nie mogło stanowić dostatecznej podstawy do stwierdzenia, że na działce Skarżącej wystąpiła szkoda, która uzasadniałaby nałożenie na Sąsiada obowiązku z art. 234 ust. 3 p.w. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest bowiem ustalenie związku przyczynowego – dodajmy: adekwatnego ("normalnego"; argument z art. 361 Kodeksu cywilnego) – między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych), a szkodą. Skoro zatem nie ustalono, aby na działce nr [...] wystąpiła prawnie relewantna szkoda – co w analizowanym kontekście, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi, jest zarazem równoznaczne z ustaleniem, iż na działce nr [...] taka szkoda nie wystąpiła – to organy nie miały już obowiązku analizowania, czy na działce sąsiedniej nie doszło do zmiany stanu wody, skoro i tak brak istotnego elementu związku przyczynowo-skutkowego w postaci wystąpieniem szkody na gruncie Skarżącej. Niezaistnienie szkody przesądziło zaś o braku konieczności kontynuowania postępowania wyjaśniającego w kontrolowanej sprawie co do pozostałych przesłanek określonych w art. 234 ust. 3 p.w.
Niezrozumiały jest przy tym zarzut skargi dotyczący wadliwego, jakoby, niezbadania przez organy innych działek Sąsiada, poza rozpatrywaną działką nr [...], skoro – po pierwsze – zakres postępowania został zdeterminowany treścią wniosku Skarżącej, w którym mowa była tylko o działce nr [...] (co znalazło też odzwierciedlenie w zawiadomieniu Burmistrza o wszczęciu postępowania z 7.7.2025 r.; k. 31), a po drugie – nie stwierdzono wystąpienia szkody na działce Skarżącej.
W konsekwencji brak było podstaw do wydania w stosunku do właściciela nieruchomości nr [...] decyzji w przedmiocie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom – o czym prawidłowo i zgodnie orzekły organy obu instancji, a co niezasadnie kwestionowano w skardze.
Sąd nie podzielił przy tym zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż organy obu instancji prawidłowo zastosowały się do wskazań zawartych w Wyroku WSA. Rolą organów po tym wyroku było bowiem wszczęcie postępowania z wniosku Skarżącej oraz "wyjaśnienie i rozważenie zmiany stanu faktycznego sprawy", co w istocie sprowadzało się do przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, czy w związku z działaniami właściciela działki nr [...] na nieruchomości Skarżącej powstała szkoda (w okresie po wydaniu decyzji SKO z 10.08.2023 r.). Powyższe wskazania organy zrealizowały w pełni, a sam fakt, że wynik przeprowadzonego postępowania był dla Skarżącej negatywny, nie może świadczyć o naruszeniu art. 153 p.p.s.a. Podkreślenia przy tym wymaga, że w Wyroku WSA w żaden sposób nie zostało przesądzone wystąpienie zarzucanej szkody.
Odnosząc się jeszcze do postawionego organom zarzutu w postaci "nieustalenia", czy w sprawie powinna zostać zawarta ugoda, wskazać tylko wypada, że zgodnie z art. 235 ust. 1 p.w. właściciele gruntów mogą, w drodze pisemnej ugody, ustalić zmiany stanu wody na gruntach, jeżeli zmiany te nie wpłyną szkodliwie na inne nieruchomości lub na gospodarkę wodną. Ugoda nie może dotyczyć wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi. Stosownie do art. 235 ust. 3 p.w. z wnioskiem o zatwierdzenie ugody występują umawiający się właściciele gruntów. Skoro więc ewidentnie inicjatywa w przedmiocie zawarcia ugody należy do właścicieli gruntów, to nie sposób czynić organowi zarzutu z powodu jego "bierności" w tej kwestii.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.