III SA/Po 1573/21

III SA/Po 1573/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-04-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-11-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marek Sachajko /przewodniczący/
Marzenna Kosewska
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 1762/22 - Wyrok NSA z 2026-02-12
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 919
art. 92a ust. 1 i 7 w zw. z lp. 1.11 i lp. 5.7.1-3 załącznika nr 3 do ustawy, art. 92c ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U.UE.L 2004 nr 139 poz 55 pkt 1.1 w zw. z pkt 1.2 załącznika do rozporządzenia
Rozporządzenie (WE) NR 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące  higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 07 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Inspektor Transportu Drogowego z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Inspektor Transportu Drogowego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych [...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 14 września 2021 r. Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD) po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] sp. z o.o. z s. w G. od decyzji W. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (WWITD) z 9 października 2020 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wys. 5200 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
GITD stwierdził, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło:
- wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach,
- skrócenie wymaganego skróconego okresu odpoczynku dziennego – zarówno w przypadku załogi jednoosobowej, jak i kilkuosobowej.
Naruszenia te stwierdzono 7 sierpnia 2020 r. podczas kontroli drogowej na autostradzie A2 w m. L. pojazdu marki [...] o nr rej. [...] oraz naczepy marki [...] o nr rej. [...] Pojazdem kierował V. S. w załodze wraz z A. T.. Pojazdem wykonywany był międzynarodowy transport drogowy rzeczy na rzecz i w imieniu T. sp. z o.o. Przebieg kontroli utrwalono w protokole z 7 sierpnia 2020 r.
W wyniku rozpoznania sprawy WWITD decyzją z 9 października 2020 r. nałożył na T. sp. z o.o. karę pieniężną w wys. 5200 zł z tyt. powyższych naruszeń.
W odwołaniu od decyzji spółka podniosła, że przewożone kontrolowanym transportem chipsy kostne dla psów są paszą, w związku z czym pojazd w dniu kontroli podlegał wyłączeniu spod obowiązujących zakazów ruchu. Nadto wskazano, że spółka nie może ponosić odpowiedzialności z zakresu naruszeń czasu pracy kierowcy, ponieważ kierowcy zostali odpowiednio przeszkoleni.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji GITD wskazał, iż zgodnie z art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 919 ze zm., dalej: u.t.d.) podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12 000 złotych (art. 92a ust. 3 u.t.d.). Przepis art. 92a ust. 7 u.t.d. określa zaś, że Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Odnośnie naruszenia polegającego na wykonywaniu przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach, o którym mowa w lp. 1.11 załącznika nr 3 do u.t.d. GITD wskazał, że przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 31 lipca 2007 r. w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach (t.j. Dz. z 2019 r. poz. 1968 ze zm., dalej; r.o.o.z.r.) wprowadzają takie ograniczenia lub zakaz ruchu dla pojazdów lub zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 12 ton (§ 1). Okresowe ograniczenia ruchu takich pojazdów poprzez zakaz ich ruchu na drogach na obszarze całego kraju ma miejsce m.in. (§ 2 pkt 3 r.o.o.z.r.) w okresie od najbliższego piątku po zakończeniu zajęć dydaktyczno-wychowawczych albo w piątek, w który kończą się zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w szkołach do ostatniej niedzieli przed rozpoczęciem zajęć dydaktyczno-wychowawczych w szkołach, z zastrzeżeniem pkt 1 lit. h:
a) od godziny 18:00 do godziny 22:00 w piątek,
b) od godziny 8:00 do godziny 14:00 w sobotę,
c) od godziny 8:00 do godziny 22:00 w niedzielę.
Przepis lp. 1.11 załącznika nr 3 u.t.d. sankcjonuje zaś wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych pojazdów na drogach karą pieniężną w wys. 2000 zł.
W świetle powołanych przepisów wskazano, że kontrolowany zespół pojazdów został zatrzymany przez patrol ITD 7 sierpnia 2020 r. o godz. 20:32, a więc w trakcie obowiązywania okresowego ograniczenia ruchu. Na dowód tego zabezpieczono dane z tachografu cyfrowego i karty kierowcy. Okazało się, że zespół pojazdów porusza się na trasie z K. (Polska) do Niemiec z ładunkiem chipsów kostnych wołowych w ilości 24460 kg (wg dokumentów przewozowych). Na podstawie powyższych ustaleń GITD stwierdził, że prawidłowe było wymierzenie kary pieniężnej w wys. 2000 zł za stwierdzone naruszenie określone w lp 1.11 zał. nr 3 do u.t.d. Jednocześnie organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu strony co do wykonywania przewozu nieobjętego zakazem ruchu poprzez przewożenie produktów stanowiących gotowe pasze dla zwierząt (chipsy kostne wołowe dla psów) wskazał, że wezwał załadowcę – przedsiębiorcę [...] sp. z o.o. do przesłania opisu charakterystyki oraz przeznaczenia [...], które były przewożone 7 sierpnia 2020 r., a także wskazanie ich przeznaczenia tj. czy stanowiły karmę dla psów, czy zgodnie z dokumentem przewozowym były składnikami do produkcji żelatyny lub kolagenu z przeznaczeniem do konsumpcji przez ludzi. W odpowiedzi spółka [...] podała, że beef bone chips/cattle – chipsy kostne wołowe są półproduktem spożywczym do wytwarzania żelatyny wołowej przeznaczonej do spożycia przez ludzi i w tym celu produkt ten był przewożony 7 sierpnia 2020 r. Strona, pomimo umożliwienia jej wypowiedzenia się odnośnie stanowiska załadowcy towaru, nie złożyła dodatkowych wyjaśnień. W tym stanie rzeczy GITD nie znalazł podstaw do nienałożenia kary w oparciu przepis art. 92b ust. 1 u.t.d.
Odnosząc się do naruszenia polegającego na skróceniu wymaganego skróconego okresu odpoczynku dziennego sankcjonowanego (lp. 5.7 zał. nr 3 do u.t.d.) GITD wskazał, że zgodnie z art. 4 lit. f) rozporządzenia (WE) nr 561/2006 odpoczynek oznacza nieprzerwany okres, w którym kierowca może swobodnie dysponować swoim czasem. Zgodnie z art. 8 ust. 1-5 i 8 tego rozporządzenia kierowca korzysta z dziennego i tygodniowego okresu wypoczynku. W każdym 24-godzinnym okresie po upływie poprzedniego dziennego okresu odpoczynku lub tygodniowego okres odpoczynku kierowca musi wykorzystać kolejny dzienny okres odpoczynku. Jeśli część dziennego okresu odpoczynku zawarta w 24-godz. okresie wynosi co najmniej 9 h, ale mniej niż 11 h, wówczas ten dzienny okres odpoczynku uznaje się za skrócony dzienny okres odpoczynku. Dzienny okres odpoczynku może zostać przedłużony do rozmiarów regularnego lub skróconego tygodniowego okresu odpoczynku. Kierowca może mieć najwyżej trzy skrócone dzienne okresy odpoczynku pomiędzy dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku. Jeżeli kierowca dokona takiego wyboru, dzienne okresy odpoczynku i skrócone tygodniowe okresy odpoczynku poza bazą można wykorzystać w pojeździe, o ile posiada od odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i pojazd znajduje się na postoju. Konsekwencją powyższych rozwiązań jest treść lp. 5.7.1-3 zał. nr 3 do u.t.d., które sankcjonują skrócenie dziennego czasu odpoczynku: czas do 1 h karą pieniężną w wy. 150 zł, czas powyżej 1 h do 2 h – karą w wys. 350 zł i za każdą rozpoczętą h powyżej 2 h – karą w wys. 550 zł.
W świetle powyższych unormować GITD stwierdził, że analiza zapisów protokołu kontroli oraz danych cyfrowych z urządzenia rejestrującego, po uwzględnieniu zdarzeń lub błędów w postaci przerwy napięcia wykazała, że kierowca W. S. o godz. 6:57 4.08.2020 r. rozpoczął 30-godzinny okres rozliczeniowy, w ciągu którego powinien odebrać min. 9-godzinny nieprzerwany odpoczynek. W okresie tym kierowca odebrał odpoczynek trwający jedynie 5 godzin i 42 minuty (w godz. 7:15-12:57 dnia 5.08.2020 r.). Kierowca skrócił więc dzienny czas odpoczynku o 3 godziny i 18 minut. Dlatego kara wyniosła 1600 zł.
Z kolei analiza zapisów protokołu kontroli oraz danych cyfrowych z urządzenia rejestrującego, po uwzględnieniu zdarzeń lub błędów w postaci przerwy napięcia wykazała, że kierowca A. T. o godz. 6:57 4.08.2020 r. rozpoczął 30-godzinny okres rozliczeniowy, w ciągu którego powinien odebrać min. 9-godzinny nieprzerwany odpoczynek. W okresie tym kierowca odebrał odpoczynek trwający jedynie 5 godzin i 43 minuty (w godz. 7:14-12:57 dnia 5.08.2020 r.). Kierowca skrócił więc dzienny czas odpoczynku o 3 godziny i 17 minut. Dlatego kara wyniosła 1600 zł.
Wobec powyższego zdaniem GITD zasadne było utrzymanie kary pieniężne w wys. 3200 zł za stwierdzone naruszenia określone w lp. 5.7.1, lp. 5.7.2. oraz 5.7.3. zał. nr 3 do u.t.d. Podkreślił, że strona nie wykazała, aby organizacja i wykonywanie przewozów drogowych odbywała się w sposób wykluczający naruszenie przepisów z zakresu norm czasu pracy. Przedsiębiorstwo odpowiedzialne jest za naruszenia przepisów transportowych, co wynika z przepisów unijnych: rozporządzenia nr 165/2014 oraz rozporządzenia nr 561/2006. Do podstawowych obowiązków przedsiębiorcy wynikających z ww. aktów prawnych należy bieżący nadzór nad pracą zatrudnionych kierowców oraz pojazdami będącymi własnością przedsiębiorcy. Podmiot wykonujący transport ma bowiem zapewnić właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozu drogowego, a nie jedynie stworzyć warunki do przestrzegania przez kierowców czasu pracy kierowcy. Samo przeszkolenie kierowców, czy zapoznanie ich z regulaminem jest niewystarczające, jeżeli przedsiębiorca tylko pozornie egzekwuje przestrzeganie ustalonych zasad. Przedsiębiorca powinien organizować pracę kierowcy tak, aby powierzone mu zadania przewozowe nie kolidowały z możliwością ich wykonania w zgodzie z obowiązującymi przepisami dot. czasu pracy kierowców. Powyższe powinno więc uwzględniać długość tras koniecznych do pokonania przez kierowcę, jak i czynności przewidziane w trakcie załadunku i rozładunku pojazdu. Do okoliczności, które nie będą podlegać wyłączeniu odpowiedzialności na podstawie art. 92b u.t.d. nie można zaliczyć sytuacji, w której przedsiębiorca nie może nadzorować kierowcy, ponieważ prowadzi on pojazd samodzielnie. Sytuacja tak jest typowa w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcą transportowym a zatrudnionym kierowcą, a jej wyłączenie godziłoby w specyfikę obowiązku nadzoru przedsiębiorcy nad przestrzeganiem przepisów u.t.d., z którego to obowiązku przedsiębiorca powinien się wywiązać.
Reasumując GITD stwierdził, że w toku postępowania skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na powstanie okoliczności mogących obalić ustalenia organu I instancji. Wszystkie okoliczności sprawy związane z naruszeniem lp. 1.11, lp. 5.7 zał. nr 3 do u.t.d. były okolicznościami, na które przedsiębiorca miał wpływ i mógł je przewidzieć. Wpływ przedsiębiorcy przejawia się w braku kontroli nad kierowcą oraz braku reakcji na popełniane przez niego naruszenia. Przedsiębiorca nie wskazał wystąpienia żadnych innych okoliczności, na które nie miał wpływu lub których nie mógł przewidzieć.
W skardze na powyższą decyzję T. sp. z o.o. w G. zarzuciła naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego:
1. art. 92c ust. 1 u.t.d. poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania, a także ukaranie skarżącej karą pieniężną za skrócenie wymaganego okres odpoczynku dziennego kierowców, podczas gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że wykonując przewóz skarżąca nie miała wpływu na powstanie naruszenia, które to nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżąca nie mogła przewidzieć, albowiem kierowcy, którzy skrócili dzienny odpoczynek byli przeszkoleniu w zakresie przepisów dotyczących czasu pracy,
2. § 3 ust. 1 pkt 3 lit. 1 r.o.o.z.r. poprzez ukaranie skarżącej za wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach, podczas gdy zgodnie z ww. przepisem skarżąca wykonywała transport towaru (chipsy kostne wołowe), który stanowił paszę dla zwierząt, a zatem skarżąca mogła wykonywać transport drogowy w czasie obowiązywania ograniczeń lub zakazów ruchu
II. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 K.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji przejawiające się brakiem dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz brakiem wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji,
2. art. 8 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, co przejawiło się w pobieżnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w wyniku czego organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki wyłączające ukaranie skarżącej,
3. art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranych dowodów wyniku czego przyjęto, że zasadne jest ukaranie skarżącej karą pieniężną, podczas gdy z dokumentów handlowych znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca wykonywała transport chipsów kostnych wołowych, które stanowiły paszę dla zwierząt.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wstrzymanie wykonanie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania.
GITD postanowieniem z 12 listopada 2021 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę wniósł zaś o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Wniosek organu i brak zastrzeżeń skarżącej pozwolił Sądowi na rozpoznanie sprawy – zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) - w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).
W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że Sąd uznał, że skarga spółki T. sp. z o.o. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 919 ze zm., dalej: u.t.d.).
Zgodnie z art. 92a ust. 1 ab initio u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od [...] złotych do [...] złotych za każde naruszenie. Przepis art. 4 pkt 22 u.t.d. definiuje pojęcie "obowiązków lub warunków przewozu drogowego" wskazując, że chodzi o obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy oraz m.in. z:
b) rozporządzenia (WE) nr 561/2006,
h) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym (...) lub aktów wykonawczych do tego rozporządzenia:
– rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/799 w sprawie wykonania rozporządzenia nr 165/2014 ustanawiającego wymogi dotyczące budowy, sprawdzania, instalacji, użytkowania i naprawy tachografów oraz ich elementów składowych,
– rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/548 ustanawiającego standardowy formularz pisemnego oświadczenia w sprawie usunięcia lub naruszenia plomby tachografu.
Jednocześnie przepis art. 92a ust. 7 u.t.d. określa, że wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Według lp. 1.11 załącznika nr 3 do u.t.d. wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach, , podlega karze pieniężne w wys. 2000 zł. Z kolei stosownie do lp. 5.7.1-3. zał. nr 3 do u.t.d. skrócenie wymaganego skróconego okresu odpoczynku dziennego - zarówno w przypadku załogi jednoosobowej, jak i załogi kilkuosobowej: o czas do 1 godziny podlega karze w wys. 150 zł, o czas powyżej 1 godziny do 2 godzin – w wys. 350 zł, a za każdą rozpoczętą godzinę powyżej 2 godzin – podlega karze pieniężnej w wys. 550 zł.
W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że 7 sierpnia 2020 r. skarżąca spółka wykonywała międzynarodowy transport drogowy z Polski (m. K. ) do [...]. Zespół pojazdów zatrzymano do kontroli tego dnia o godz. 20:32, na autostradzie A2 w punkcie poboru opłat L. w kierunku z P.. Załogę pojazdu stanowiło dwóch kierowców zatrudnionych przez skarżącą – [...] i A. T.. Zespołem pojazdów dokonywano przewozu drogowego towaru – chipsów kostnych wołowych o masie 24460 kg.
W okolicznościach niniejszej sprawy organy Inspekcji Transportu Drogowego uznały, że skarżąca spółka jako podmiot wykonujący międzynarodowy przewóz drogowy dopuściła się dwojakiego rodzaju naruszeń: 1) wykonywania przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach oraz 2) skrócenia wymaganego skróconego okresu odpoczynku dziennego w przypadku załogi kilkuosobowej. Z tego tytułu spółce wymierzono odpowiednio kary w kwotach 2000 zł i 3200 zł, łącznie 5200 zł.
Skarżąca kwestionując stanowisko i ustalenia organów orzekających podniosła, że z uwagi na rodzaj przewożonego w dacie kontroli (7 sierpnia 2020 r.) towaru (chipsy kostne wołowe będące paszą dla zwierząt) nie podlegał on ograniczeniom oraz zakazowi ruchu po drogach publicznych. Po wtóre kwestionując karę za naruszenie przepisów dotyczących czasu pracy kierowców wskazała na brak jej jako przedsiębiorcy transportowego wpływu na kierowców, którzy dopuścili się w tym zakresie uchybień.
Ustosunkowując się do pierwszego z zagadnień Sąd uznał, że organy I i II instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu organy Inspekcji nie dokonały rzetelnej i wyczerpującej oceny, czy przewożony towar (ładunek) podlegał ograniczeniom lub zakazowi ruchu pojazdu po drogach.
Z uwagi na okoliczność, że przedmiotowy międzynarodowy transport drogowy wykonywany był 7 sierpnia 2020 r. w godz. 20:32 (czas kontroli zespołu pojazdów skarżącej) zastosowanie w sprawie znalazły przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 31 lipca 2007 r. w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach (t.j. Dz. z 2019 r. poz. 1968 ze zm.), dalej; r.o.o.z.r. W myśl § 1 tego rozporządzenia wprowadza się ograniczenia lub zakaz ruchu dla pojazdów lub zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 12 ton. Jak stanowi zaś § 2 pkt 3 r.o.o.z.r. okresowe ograniczenia ruchu takich pojazdów poprzez zakaz ich ruchu na drogach na obszarze całego kraju ma miejsce m.in. w okresie od najbliższego piątku po zakończeniu zajęć dydaktyczno-wychowawczych albo w piątek, w który kończą się zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w szkołach do ostatniej niedzieli przed rozpoczęciem zajęć dydaktyczno-wychowawczych w szkołach, z zastrzeżeniem pkt 1 lit. h:
a) od godziny 18:00 do godziny 22:00 w piątek,
b) od godziny 8:00 do godziny 14:00 w sobotę,
c) od godziny 8:00 do godziny 22:00 w niedzielę.
Zasadnie więc organy orzekające przyjęły, że do przedmiotowego transportu może znaleźć zastosowanie § 2 pkt 3 r.o.o.z.r., bowiem świadczony on był w okresie wakacyjnym 7 sierpnia 2020 r. tj. w piątek o godz. 20:32.
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyjaśnień zawartych w wydanych decyzjach nie sposób stwierdzić, czy organy prawidłowo przyjęły, że zakaz ruchu przedmiotowego zespołu pojazdów – ze względu na rodzaj przewożonego towaru – nie podlegał wyłączeniu, o którym w § 3 r.o.o.z.r.
Przypomnienia wymaga, że organ I instancji stwierdził, że nie można było przedmiotowego przewozu uznać za wyłączony spod ograniczenia i zakazów ruchu, gdyż przewożone chipsy kostne wołowe dla psów nie stanowią paszy treściwej, lecz przysmak dla zwierząt. Z kolei organ odwoławczy uznał, że pojazd poruszał się mimo, iż nie zachodziły przesłanki wyłączające przepisy o zakazie ruchu, albowiem przewożony towar w postaci chipsów kostnych wołowych ([...]) były półproduktem spożywczym do wytwarzania żelatyny wołowej przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Zważyć należy, iż zgodnie z § 3 pkt 3 lit. l) r.o.o.z.r. przepisy § 2 (uw. Sądu: zakaz ruchu) nie mają zastosowania do pojazdów używanych do przewozu artykułów szybko psujących się i środków spożywczych, określonych w załączniku do rozporządzenia, stanowiących znaczną część ładunku lub znaczną część dostępnej przestrzeni ładunkowej. W załączniku do rozporządzenia wśród artykułów szybko psujących się i środków spożywczych wymieniono m.in.: 1. mięso i podroby jadalne; 15. pozostałości i odpady przemysłu spożywczego, gotowe pasze dla zwierząt.
W ocenie Sądu organ II instancji na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego prawidłowo przyjął, że zgodnie ze zleceniem spółki [...] z s. w [...] (Gm. K. ) przewóz drogowy obejmował chipsy kostne wołowe (beef bone chips) stanowiące półprodukt spożywczy do wytwarzania żelatyny lub kolagenu z przeznaczeniem do konsumpcji przez ludzi. O powyższym świadczy treść załączonego do protokołu kontroli międzynarodowego listu przewozowego (CMR) odczytywana wspólnie z dokumentem zleceniodawcy spółki [...] o nr [...] ([...] towarzyszącemu transportowi przewożonego towaru, jak również wyjaśnienie zleceniodawcy złożone w postępowaniu odwoławczym (pismo z [...] lipca 2021 r.). Z dokumentów tych wynika niewątpliwie, że przedmiotowy przewóz obejmował właśnie półprodukt spożywczy do wytwarzania żelatyny wołowej przeznaczonej do spożycia przez ludzi produkowany w zakładzie przetwórstwa spożywczego [...] sp. z o.o.
W tym kontekście nie można podzielić zarzutu skargi naruszenia przez organy orzekające przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 lit. l r.o.o.z.r. w zw. z pkt 15 załącznika do r.o.o.z.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca w dniu 7 sierpnia 2020 r. wykonywała transport chipsów kostnych wołowych stanowiących paszę dla zwierząt, który to towar podlegał wyłączeniu z zakazu ruchu ustanowionym w okresie wakacyjnym. Z wymienionych wyżej dokumentów zleceniodawcy przewozu spółki [...] jasno wynika, że przewożonym towarem były chipsy kostne wołowe, które nie stanowią paszy dla zwierząt, lecz półprodukt (surowiec – w j. ang.: "raw material" – jak podano w dokumencie towarzyszącym) spożywczy do wytwarzania żelatyny lub kolagenu z przeznaczeniem do konsumpcji przez ludzi.
W świetle powyższego relewantne dla ustalenia, czy przedmiotowy przewóz podlegał wyłączeniu z zakazu ruchu określonego w § 2 pkt 3 r.o.o.z.r. była ocena, czy tego surowiec (półprodukt) – chipsy kostne wołowe można było uznać na gruncie § 3 pkt 3 lit. l) r.o.o.z.r. za jeden z artykułów szybko psujących się i środków spożywczych wymienionych w załączników do r.o.o.z.r. tj. za "mięso" (pkt 1. zał), względnie za "pozostałości i odpady przemysłu spożywczego" (pkt 15 zał.).
Zważyć należy, że rozporządzenie w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach nie zawiera definicji poszczególnych pojęć wymienionych w jego załączniku artykułów szybko psujących się i środków spożywczych. Dla wykładni wspomnianych pojęć posłużyć należy się definicjami zawartymi w załączniku nr I do rozporządzenia (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. EU. L. z 2004 r. poz. 139 s. 55 z dnia 30.04.2004 r.). Przepisy tego bowiem rozporządzenia, jednolicie dla rynku państw członkowskich, ustalają wspólne wymagania dla podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze w sprawie higieny środków spożywczych, mając przy tym na uwadze, że niektóre środki spożywcze mogą stanowić szczególne zagrożenie dla zdrowia ludzi, w związku z czym konieczne jest ustanowienie szczególnych przepisów dotyczących higieny.
Zgodnie z pkt 1.1. załącznika do rozporządzenia nr 853/2004 mięso oznacza jadalne części zwierząt określonych w punktach 1.2-1.8, w tym krew. W punkcie 1.2 tegoż załącznika wymienia się zwierzęta gospodarskie kopytne definiując, że chodzi o bydło domowe (w tym gatunek [...] oraz [...]. Na kanwie powyższej definicji dokonując oceny, czy w normatywnym znaczeniu pojęcia mięsa mieści się pojęcie kości wypowiedział się w wyroku z 26 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Po 768/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dostępny w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszym składzie stanowisko zawarte w tym wyroku w pełni podziela.
W powołanym wyroku wskazano, że formułując definicję "mięsa" prawodawca unijny określił w sposób bardzo szeroki i generalny zakres tego pojęcia. Definicja ta pozwala na objęcie terminem "mięso" także kości wołowe. Powyższe wynika z faktu, że bydło, z którego pozyskiwane są kości, to zwierzęta, do których znajduje zastosowanie powyższa definicja, gdyż wskazuje na nie wprost punkt 1.2. załącznika, wyjaśniając, że "zwierzęta gospodarskie kopytne" to bydło domowe (w tym gatunki [...] oraz [...]). Dalej Sąd wyjaśnił, że ogólna definicja "mięsa" ma szeroki krąg desygnatów. Niewątpliwie mięsem będą takie elementy zwierząt jak ich mięśnie szkieletowe, ale również wnętrzności, czy właśnie kości. Sąd wyjaśnił, że w rozporządzeniu funkcjonują także definicje, z których konstrukcji w sposób jednoznaczny wynika, że w ocenie prawodawcy, kości stanowią mięso. Jest to definicja mięsa mielonego, zawarta w punkcie 1.13, zgodnie z którą, "mięso mielone" oznacza mięso bez kości, które zostało rozdrobnione na kawałki i zawiera mniej niż 1 % soli. Nadto, taką definicją jest też wskazywana przez organ definicja wytopionego tłuszczu zwierzęcego, zawarta w punkcie 7.5, zgodnie z którą "wytopiony tłuszcz zwierzęcy" oznacza tłuszcz uzyskany w wyniku wytopienia mięsa, w tym kości, oraz przeznaczony do spożycia przez ludzi. Kończąc Sąd stwierdził, że mimo, że kość będąca w formie nieprzetworzonej nie jest spożywana, nie budzi wątpliwości, że po odpowiedniej obróbce z tej części zwierzęcia można pozyskać substancje powszechnie spożywane, jak np. żelatyna.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w zakończonym postępowaniu administracyjnym zabrakło zbadania i ustalenia, czy przewożony ładunek w postaci chipsów kostnych wołowych należało uznać za kości, co prowadziłoby do potraktowania ich, zgodnie z § 3 pkt 3 lit. l) r.o.o.z.r. w zw. z pkt. 1 załącznika do r.o.o.z.r., jako jeden z artykułów szybko psujących się, tj. mięso. W świetle bowiem powołanych definicji mięsa zawartych w załączniku do rozporządzenia nr 853/2004 należało przyjąć, że pojęcie "kości" mieści się w zakresie pojęcia mięsa. Skoro na podstawie opisu podmiotu będącego przetwórcą spożywczym a jednocześnie zleceniodawca przewozu spółki [...] ustalono, że przedmiotowe chipsy kostne wołowe stanowią surowiec (półprodukt) spożywczy do wytwarzania żelatyny lub kolagenu z przeznaczeniem do konsumpcji przez ludzi, należało ustalić, jaki proces doprowadził do przekształcenia kości w chipsy kostne wołowe (np. czy tylko samo wysuszenie) i czy procesowi temu towarzyszyła konserwacja bądź inne działania, które nakazywałyby wyłączyć uznanie chipsów kostnych wołowych za kości, a więc element mięsa stanowiącego artykuł szybko psujący się. Jeżeliby okazało się, że chipsów kostnych wołowych nie można uznać za kości ze względu na stopień ich przetworzenia, obowiązkiem organów ITD było rozważenie, czy nie stanowią one "pozostałości przemysłu spożywczego" w rozumieniu pkt 15. zał. do r.o.o.z.r., które jednocześnie nie są przetworami spożywczymi z mięsa (pkt 11. zał. do r.o.o.z.r.). Również takiej oceny w niniejszej sprawie zabrakło. Organy ograniczyły się bowiem do ustalenia, na podstawie oświadczenia zleceniodawcy przewozu, że transport obejmował chipsy kostne wołowe stanowiące półprodukt spożywczy do wytwarzania żelatyny lub kolagenu z przeznaczeniem do konsumpcji przez ludzi. Nie podjęły się zaś wyjaśnienia, w kontekście przepisów § 3 pkt 3 lit. l) r.o.o.z.r. w zw. z pkt. 1 i 15. załącznika do r.o.o.z.r., czy stopień przekształcenia kości w chipsy kostne wołowe wyklucza uznanie tych ostatnich za artykuł szybko psujący się lub środek spożywczy.
W tym kontekście wskazać należy, że przepis art. 81a § 1 K.p.a. konstytuuje zasadę rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony. W związku z powyższym za nieprawidłowe uznać należy twierdzenie organu odwoławczego, z którego wynika, że skoro skarżąca nie ustosunkowała się do oświadczenia zleceniodawcy przewozu odnośnie charakteru przewożonego ładunku, to należało przyjąć oświadczenie to za wystarczające. Tymczasem w świetle powołanych przepisów r.o.o.z.r., w oparciu o zebrany materiał dowodowy, nie sposób przesądzić, czy przewożone chipsy kostne wołowe nie podlegały wyłączeniu z zakazu ruchu. Ustalenia w tym zakresie uznać należy za nierzetelne i wymagające uzupełnienia w przedstawionym wyżej zakresie. Organy powinny mieć przy tym na uwadze, że niedające się usunąć wątpliwości w tym zakresie powinno się – zważywszy, że postępowanie dotyczy nałożenia na stronę obowiązku w postaci nałożenia kary pieniężnej – rozstrzygnąć na korzyść strony.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia podstaw do wymierzenia skarżącej spółce kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach na podstawie art. 92a ust. 1 i 7 u.t.d. w zw. z lp. 1.11. zał. nr 3 do u.t.d. zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnośnie zarzutu skargi naruszenia przez organy orzekające art. 92c ust. 1 u.t.d., podzielić należy stanowisko organu, że brak jest okoliczności wyłączających odpowiedzialność przewoźnika. Za uzasadnione należy uznać stanowisko organów, że w toku całego postępowania skarżąca nie wskazała na jakiekolwiek dowody mogące świadczyć o dochowaniu należytej staranności przy niniejszym przewozie w kontekście obowiązujących przepisów dotyczących pracy kierowców. W szczególności nie przedstawiła żadnych dowodów, że praca zatrzymanej do kontroli załogi kierowców organizowana była w sposób, który zapewnia prawidłową realizację przewozu. Same twierdzenia strony skarżącej, że prawidłowo realizuje i nadzoruje pracę zatrudnionych kierowców i stosownie ich przeszkoliła nie mogą zostać uznane za okoliczności zwalniające stronę z odpowiedzialności na podstawie art. 92c ust. 1 u.t.d. Podkreślenia wymaga, że to na przewoźniku spoczywał ciężar wykazania, że przy prowadzeniu swojej działalności dołożył należytej staranności i nie miał wpływu na naruszenie prawa przez kierowców – przy czym brak takiego wpływu musiałby istnieć realnie. Nie wystarczy twierdzenie, że kierowcy zostali odpowiednio przeszkoleni a skarżąca nie ma możliwości monitorowania przez całą dobę, czy kierowcy stosują się obowiązujących przepisów o czasie pracy. Nie ulega wątpliwości, że to na skarżącym prowadzącym profesjonalną działalność przewozową ciążył obowiązek stałego monitorowania, czy zatrudnieni przezeń kierowcy dopuszczają się naruszeń – gdyż to przewoźnika obciążają negatywne konsekwencje zaniedbań w postaci odpowiedzialności finansowej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że wpływ przedsiębiorcy na pracę zatrudnionych przezeń kierowców polega przede wszystkim na doborze kadry w taki sposób, aby do naruszeń nie dochodziło. Wskazane w przytoczonych wyżej przepisach przesłanki egzoneracyjne odnoszą się do okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc takich, których przy najdalej idących staraniach przedsiębiorca nie mógł i nie był w stanie przewidzieć (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lutego 2022 r., sygn. II GSK 4/18, czy z 10 października 2019 r., sygn. II GSK 3116/17, dostępne jak wyżej). Nie można więc skutecznie powoływać się na treść tych przepisów w sytuacji, gdy to pracownik przedsiębiorcy, działający w ramach powierzonych mu zadań, dopuszcza się działań, za które ustawa przewiduje nałożenie kary. W świetle powyższego zarzuty skarżącej nie mogły odnieść skutku. To strona jako przewoźnik organizuje bowiem pracę kierowców, którymi się posługuje i sprawuje nad nimi nadzór, ponosząc ryzyko związane z ich zatrudnieniem i posiadając instrumenty prawne i faktyczne, aby zapewnić należyte wykonywanie obowiązków przez kierowców z jednoczesnym przeciwdziałaniem naruszeniom prawa.
Organy orzekające prawidłowo wywiodły, że na tle art. 4 lit. f) w zw. z art. 8 ust. 1-5 i 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 kierowca korzystając z dziennego i tygodniowego okresu wypoczynku, w każdym 24-godzinnym okresie po upływie poprzedniego dziennego okresu odpoczynku lub tygodniowego okres odpoczynku kierowca musi wykorzystać kolejny dzienny okres odpoczynku. Jeśli część dziennego okresu odpoczynku zawarta w 24-godzinnym okresie wynosi co najmniej 9 h, ale mniej niż 11 godzin, wówczas ten dzienny okres odpoczynku uznaje się za skrócony dzienny okres odpoczynku. Dzienny okres odpoczynku może zostać przedłużony do rozmiarów regularnego lub skróconego tygodniowego okresu odpoczynku. Kierowca może mieć najwyżej trzy skrócone dzienne okresy odpoczynku pomiędzy dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku. Jeżeli kierowca dokona takiego wyboru, dzienne okresy odpoczynku i skrócone tygodniowe okresy odpoczynku poza bazą można wykorzystać w pojeździe, o ile posiada od odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i pojazd znajduje się na postoju. Za skrócenie dziennego czasu odpoczynku przepisy lp. 5.7.1-3 załącznika nr 3 do u.t.d., przewidują karę w zależności od stopnia czas naruszenia (150 zł do 1 h uchybienia, 350 zł za czas powyżej 1 godziny do 2 godzin i 550 zł - za każdą rozpoczętą godzinę powyżej 2 godzin). Zważywszy, że z zapisów protokołu kontroli oraz danych cyfrowych z urządzeń rejestrujących (po uwzględnieniu zdarzeń lub błędów w postaci przerwy napięcia) wynikało, że:
- kierowca [...] o godz. 6:57 4.08.2020 r. rozpoczął 30-godzinny okres rozliczeniowy, w ciągu którego powinien odebrać min. 9-godzinny nieprzerwany odpoczynek, a odebrał odpoczynek trwający 5 godzin i 42 minuty (w godz. 7:15-12:57 dnia 5.08.2020 r.), skrócił więc dzienny czas odpoczynku o 3 godziny i 18 minut, a
- kierowca A. T. o godz. 6:57 4.08.2020 r. rozpoczął 30-godzinny okres rozliczeniowy, w ciągu którego powinien odebrać min. 9-godzinny nieprzerwany odpoczynek, a odebrał odpoczynek trwający 5 godzin i 43 minuty (w godz. 7:14-12:57 dnia 5.08.2020 r.), skrócił więc dzienny czas odpoczynku o 3 godziny i 17 minut.
Prawidłowo więc z tego tytułu wymierzono kary pieniężne po 1600 zł z naruszenia przez obu kierowców przepisów dotyczących czasu pracy kierowców.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w pkt I. sentencji wyroku.
Wyjaśnienia wymaga, że pomimo, iż przepis art. 145 § 1 P.p.s.a. umożliwia uwzględniając skargę uchylenie decyzji w części, a w niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji okazały się wadliwe jedynie w części, Sąd uchylił je w całości ze względu na takie skonstruowanie ich rozstrzygnięć, które uniemożliwiało wyodrębnienie części rozstrzygnięć decyzji, które powinny zostać uchylone oraz części, co do których skargę powinno się oddalić.
Wobec uwzględnienia skargi, Sąd w punkcie II. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 208 zł tytułem zwrotu uiszczonych kosztów sądowych (uiszczonego wpisu od skargi).
Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające – kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. – uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu wyroku, w szczególności w zakresie konieczności uzupełnienia postępowania wyjaśniającego co do kwalifikacji przewożonego ładunku i obowiązujących w tym zakresie przepisów dotyczących wyłączeń od zakazu ruchu.