III SA/LU 95/25

III SA/Lu 95/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1539
lp. 10.2.4, lp. 10.3.2 załącznika nr 3; art. 92a; art. 93 ust. 1;
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego M. P. kwotę 400 zł (czterysta złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 grudnia 2024 r., nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego M. P., utrzymał w mocy decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia 7 sierpnia 2024 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
W dniu 1 lipca 2024 r. w S. M. na drodze wojewódzkiej nr 875 zatrzymano do kontroli ciągnik samochodowy marki [...] o nr rej. [...] wraz z naczepą marki [...] o nr rej. [...] Pojazdem członowym kierował K. P., który wykonywał krajowy transport drogowy w imieniu przewoźnika drogowego M. P.. Pojazdem przewożony był towar w postaci drewna dębowego (ładunek podzielny) w ilości 21,1 m3 – według specyfikacji na dokumencie wywozowym nr [...]/[...] wystawionym przez Leśnictwo B. (Nadleśnictwo G.), który kierowca okazał do kontroli. Na podstawie okazanego kwitu wywozowego nr [...]/[...] oraz rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. poz. 536) stwierdzono, że masa przewożonego surowca drzewnego wynosiła 20 045 kg. Masa własna pojazdu wynosiła 20 940 kg, a jego dopuszczalna ładowność 19060kg.
W wyniku przeprowadzonych pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego stwierdzono następujące naruszenia:
- rzeczywista masa całkowita pojazdu (52,3 t) przekraczała dopuszczalną wartość (40 t) o 12,3 t (30,75 %);
- długość pojazdu członowego (17,7 m) przekraczała dopuszczalną wartość (16,50 m) o 1,2 m (6,66%).
Przebieg kontroli utrwalono w protokole nr [...] z dnia 1 lipca 2024 r.
Pismem z dnia 8 lipca 2024 r. Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił M. P. o wszczęciu postępowania administracyjnego, a po jego przeprowadzeniu decyzją z dnia 7 sierpnia 2024 r. nałożył na M. P. karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za naruszenia z lp. 10.2.4 oraz lp. 10.3.2 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1539 z późn. zm., dalej "u.t.d.").
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego M. P., Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że kara pieniężna została nałożona na podstawie art. 92a w zw. z art. 93 ust. 1 u.t.d. Treść art. 92a ust. 1 i 7 u.t.d. w zw. z załącznikiem nr 3 do u.t.d. określa natomiast w sposób sztywny wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia wskazane w załączniku nr 3 do u.t.d. W tym zakresie organ nie ma możliwości miarkowania kar pieniężnych. W związku z powyższym na podstawie art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a. regulacja wynikająca z art. 189d k.p.a. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zastosowania w sprawie nie znajdują również art. 189e i art. 189f k.p.a., które regulują przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej oraz udzielenia pouczenia. Kwestie te zostały bowiem uregulowane odrębnie w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., a reguła kolizyjna wyrażona w art. 189a § 2 k.p.a. daje w tym zakresie pierwszeństwo przepisom odrębnym, a nie przepisom zawartym w dziale IVa k.p.a.
Organ odwoławczy wskazał, że w wyniku czynności kontrolnych stwierdzono następujące przekroczenie dopuszczalnych norm:
a) rzeczywista masa całkowita pojazdu członowego wyniosła 52,3 t (bez odjęcia 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę) co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartości (40 t) o 12,3 t (30,75 %) sankcjonowane na podstawie art. 92a ust. 1 w zw. z Ip. 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d. karą pieniężną w wysokości 10 000 zł;
b) długość pojazdu członowego wyniosła 17,7 m (bez odjęcia 1 % błędu wynikającego niedokładności pomiaru i tolerancji przyrządu), co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartości (16,50 m) o 1,2 m (6,66 %) sankcjonowane na podstawie art. 92a ust. 1 w zw. z Ip. 10.3.2 załącznika nr 3 do u.t.d. karą pieniężną w wysokości 2 000 zł.
Organ wskazał, że nałożone na skarżącego kary cząstkowe zostały zsumowane do kwoty 12 000 zł stosownie do treści art. 92a ust. 3 u.t.d.
W dniu kontroli pojazdem członowym strona wykonywała przejazd drogowy z ładunkiem drewna (ładunek podzielny).
Organ wyjaśnił również, że pomiaru długości dokonano za pomocą przymiaru wstęgowego, który legitymował się świadectwem wzorcowania nr P0085-240320 z dnia 24 marca 2020 r. Ważenia dokonano za pomocą wag typu SAW 10C seria III o nr fabrycznych 85-7246 i 85-7501, które legitymowały się świadectwami legalizacji ponownej z dnia 25 stycznia 2024 r. i z dnia 22 czerwca 2023 r. wydanymi przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu, z datami ważności odpowiednio do dnia 24 lutego 2026 r. oraz do dnia 22 lipca 2025 r. Miejsce ważenia legitymowało się w dniu kontroli protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów nr 1 z dnia 1 lutego 2022 r.
Organ odwoławczy zaznaczył, że stosownie do obowiązującego w dniu kontroli zarządzenia nr 35/2020 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 13 sierpnia 2020 r. w sprawie zmiany zarządzenia zmieniającego zarządzenie w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (Dz. Urz. Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 2020 r., poz. 35), jeżeli wynik pomiaru odczytany wprost odpowiednio z wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego wskazuje przekroczenie wartości dopuszczalnej odpowiednio nacisków osi lub masy całkowitej albo wysokości, długości lub szerokości, a po zastosowaniu korekty, o której mowa w § 29b ust. 9 lub 10, § 29d ust. 5 albo § 30 ust. 3 lub 4, otrzymana w ten sposób wartość nadal przekracza wielkość dopuszczalną, w protokole kontroli jako przekroczenie dopuszczalnej wartości tego parametru podaje się wartość odczytaną wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego. W takim przypadku do ustalenia nienormatywności pojazdu i wymaganej na jego przejazd kategorii zezwolenia przyjmuje się wartości wszystkich parametrów odczytane wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego.
Organ odwoławczy nie stwierdził przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie 92c ust. 1 u.t.d. Organ wskazał, że strona nie udowodniła zaistnienia okoliczności, których nie mogła przewidzieć oraz na które nie miała wpływu. Strona nie przedstawiła dowodu, z którego wynikałoby, że przed wykonywaniem przewozu drogowego podjęła czynności celem weryfikacji parametrów pojazdu członowego. Złożone zaś w odwołaniu wyjaśnienia nie stanowią dowodów świadczących o tym, że strona nie miała wpływu, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mogła przewidzieć. Organ zauważył, że treść zeznań kierowcy całkowicie przeczy twierdzeniom strony o samowolnym podjęciu przez kierowcę dodatkowego ładunku bez wiedzy czy zgody strony.
Na potwierdzenie, że podmiot wykonujący przejazd nie dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz miał wpływ na powstanie naruszeń ujawnionych podczas kontroli organ wskazał, że masa całkowita pojazdu z ładunkiem zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki w sprawie określenia gęstości drewna z dnia 2 maja 2012 r. wyniosła 20 045 kg (950 kg/m3 x 21,10 m3). Zatem masa własna przewożonego drewna 20 045 kg zsumowana z masą własną pojazdu członowego tj. 14 340 kg + 6 600 kg daje 40 985 kg, czyli więcej niż dopuszczalna norma 40 000 kg.
Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej.
M. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję. Skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej, jako "k.p.a."), poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz bez zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, bez poddania go wszechstronnej i logicznej ocenie, a także poprzez wybiórcze uwzględnienie jedynie okoliczności niekorzystnych dla skarżącego w procesie podejmowania decyzji w zakresie nałożenia kary pieniężnej;
2) art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
a) poprzez uznanie, że okoliczności sprawy i przedłożone przez stronę dowody nie wskazują, że nie miała ona wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie to nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć, w sytuacji, gdy z dowodów przedłożonych przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym wynika, iż skarżący prawidłowo zorganizował przewóz, dopuścił do przewozu kierowcę doskonale znającego przepisy i specyfikację techniczną prowadzonego przez siebie samochodu;
b) poprzez uznanie, że samowolne i umyślne zachowanie kierowcy skarżącego, bez jego zezwolenia, a nawet bez świadomości o dokonanej przez kierowcę skarżącego decyzji o przyjęciu dodatkowego towaru na pojazd, nie stanowi o tym, iż skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć, podczas gdy przedstawione okoliczności wyraźnie świadczą o braku wpływu skarżącego na naruszenie przepisów dotyczących przeładunku.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd badając legalność zaskarżonego aktu ocenia czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 grudnia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 7 sierpnia 2024 r. w przedmiocie nałożenia na M. P. kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Materialnoprawną podstawę nałożonej kary pieniężnej stanowiły przepisy art. 92a ust. 1, ust. 3 i ust. 7 pkt 1 i 2 u.t.d. oraz lp.10.2.4 i lp. 10.3.2 załącznika nr 3 do u.t.d.
Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie, z tym że:
1) przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 złotych do 1 000 000 złotych za każde naruszenie;
2) przedsiębiorca wykonujący krajowy transport drogowy, o którym mowa w art. 5b ust. 1, podlega karze pieniężnej w wysokości do 120 000 złotych za każde naruszenie.
Stosownie do treści art. 92a ust. 3 u.t.d., suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12 000 złotych, z tym że:
1) przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości do 1 000 000 złotych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej;
2) przedsiębiorca wykonujący krajowy transport drogowy, o którym mowa w art. 5b ust. 1, podlega karze pieniężnej w wysokości do 120 000 złotych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej.
Jak natomiast wynika z art. 92a ust. 7 u.t.d., wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Zgodnie z lp. 10.2. załącznika nr 3 do u.t.d., dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona, jest sankcjonowane karą pieniężną, której wysokość uzależniona jest od wielkości przekroczenia. W przypadku przekroczenia o wielkości co najmniej 20% została przewidziana kara pieniężna w wysokości 10 000 złotych (lp. 10.2.4. załącznika nr 3 do u.t.d.).
W myśl § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2024 r. poz. 502 z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów"), dopuszczalna masa całkowita pojazdu nie może przekraczać w przypadku zespołu pojazdów, złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 osi, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy - 40 ton, z wyjątkiem pojazdu członowego mającego 5 lub 6 osi składającego się z:
a) ciągnika siodłowego o dwóch osiach i naczepy o trzech osiach, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego, przewożących jeden lub więcej kontenerów lub wymiennych nadwozi, o maksymalnej długości całkowitej wynoszącej do 45 stóp (13,72 m) - 42 tony,
b) ciągnika siodłowego o trzech osiach i naczepy o dwóch lub trzech osiach, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego, przewożących jeden lub więcej kontenerów lub wymiennych nadwozi, o maksymalnej długości całkowitej wynoszącej do 45 stóp (13,72 m) - 44 tony,
c) ciągnika siodłowego o dwóch osiach i naczepy o trzech osiach przystosowanej technicznie do operacji transportu intermodalnego, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego - 42 tony,
d) ciągnika siodłowego o trzech osiach i naczepy o dwóch lub trzech osiach przystosowanej technicznie do operacji transportu intermodalnego, uczestniczących w operacjach transportu intermodalnego - 44 tony.
Jak słusznie zaznaczył organ odwoławczy, nie znajdowały zastosowania w niniejszej sprawie przewidziane wyżej wyjątki. Ciągnik samochodowy marki [...] o nr rej. [...] został po raz pierwszy zarejestrowany dnia 22 czerwca 2012 r., a naczepa marki [...] o nr rej. [...] dnia 6 marca 2002 r. W związku z tym stwierdzić należy, że w sprawie nie zachodził również wyjątek określony w § 57 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów, który wymaga aby oba elementy pojazdu członowego były zarejestrowane przed dniem 13 marca 2003 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt II GSK 791/09). W związku z tym w okolicznościach sprawy dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego wynosiła do 40 t.
Zgodnie z lp. 10.3.2 załącznika nr 3 do u.t.d. dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów, których dopuszczalna długość została przekroczona powyżej 2% do mniej niż 20% sankcjonowana jest karą pieniężną w wysokości 2 000 zł.
Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów długość pojazdu nie może przekraczać w przypadku pojazdu członowego - 16,50 m, z zastrzeżeniem ust. 16, który w niniejszej sprawie nie miał zastosowania.
W rozpoznawanej sprawie organy stwierdziły przekroczenie:
a) dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego o 12,3 t (30,75 %), za co nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 10 000 zł;
b) długości pojazdu członowego o 1,2 m (6,66 %), za co nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 2 000 zł.
Jednakże ustalenie dotyczące wielkości naruszenia dotyczącego masy całkowitej spornego pojazdu nie może być uznane za prawidłowe.
Kontrolowana sprawa dotyczy przeładowanego pojazdu członowego przewożącego drewno dębowe. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego za pomocą wag typu SAW 10C seria III o nr fabrycznych 85-7246 i 85-7501 stwierdzono, że rzeczywista masa całkowita przekroczyła dopuszczalną wartość. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie została natomiast wzięta pod uwagę treść art. 61 ust. 15 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1251, dalej jako "p.r.d."). Zgodnie zaś z powołanym przepisem, przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. W art. 61 ust. 16 p.r.d. przewidziano, że minister właściwy do spraw środowiska i minister właściwy do spraw gospodarki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu określą, w drodze rozporządzenia, gęstość drewna, uwzględniając w szczególności gatunki drewna mające zastosowanie w przemyśle i budownictwie, jego rodzaj i postać, w jakiej jest ono przewożone, mając na uwadze potrzebę ustalenia masy przewożonego drewna w celu uniknięcia przekroczenia nacisków osi pojazdów i ograniczenia negatywnego wpływu na stan techniczny dróg.
Zgodnie z lp. 4 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. poz. 536), wydanego na podstawie art. 61 ust. 16 p.r.d., gęstość drewna dla gatunku dąb wynosi – 950 kg/mł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy zaaprobował stanowisko organu pierwszej instancji, który obliczenie rzeczywistej masy drewna według metody określonej w art. 61 ust. 15 i 16 p.r.d. potraktował wyłącznie jako podstawę do ustalenia, czy przewoźnik dochował należytej staranności podczas szacowania maksymalnej ilości drewna do załadunku względem dopuszczanej masy całkowitej pojazdu członowego. Założenie to stało się podstawą do przeprowadzenia ważenia zatrzymanego pojazdu członowego, a wynik ważenia stał się podstawą do wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym opisane w lp. 10.2.4 jej załącznika nr 3.
W sprawie pominięto natomiast, że w świetle art. 61 ust. 15 p.r.d. przy ustalaniu masy przewożonego drewna znaczenie ma uśredniona masa tego drewna, wynikająca z przepisów wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna, nie zaś wskazanie wagi użytej do pomiaru. Skoro zaś z przepisów prawa wynika sposób ustalenia masy przewożonego ładunku drewna, przy użyciu objętości ładunku i normatywnej gęstości dla danego gatunku drewna, to ocena, czy nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego przewożącego drewno dębowe, powinna nastąpić z uwzględnieniem wskazanych powyżej regulacji prawnych. Zatem organy rozpoznające sprawę powinny były, w świetle art. 61 ust. 15-16 p.r.d. wykonać działanie matematyczne polegające na ustaleniu iloczynu objętości ładunku i normatywnej gęstości przewożonego drewna oraz procedować dalej, biorąc pod uwagę obliczony iloczyn. W sytuacji, gdy przeprowadzone według powyższego schematu badanie wykazuje przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej, możliwe jest nałożenie kary pieniężnej, jednak bez potrzeby ważenia ładunku.
Organ odwoławczy oparł się na przedstawionym przez kierowcę w czasie kontroli kwicie wywozowym nr [...]/[...] z dnia [...] 2024 r., który poświadczał wydanie 21,10 m3 drewna dębowego. Na tej podstawie organ wyliczył, że według objętości drewna i normatywnej gęstości drewna dębowego wynikającej z rozporządzenia w sprawie określenia gęstości drewna, szacowana łączna masa przewożonego drewna wynosiła 20 045 kg (21,10 m3 x 950 = 20 045 kg). Sumując masę własną zespołu pojazdów 20 940 kg (14 340 kg + 6 600 kg) z szacowaną masą przewożonego drewna 20 045 kg, organ prawidłowo wyliczył, że łączna masa zespołu pojazdów wraz z ładunkiem wynosi 40 985 kg, a zatem więcej niż dopuszczalna masa pojazdu wynosząca 40 000 kg.
Podkreślić jednak należy, że naruszenie dopuszczalnej normy wynosi w tej sytuacji 985 kg, co stanowi przekroczenie o 2,5 % dopuszczalnej wartości masy całkowitej pojazdu.
W świetle treści art. 61 ust. 15 p.r.d. nie ma podstaw prawnych dla podzielenia stanowiska organu odwoławczego, według którego wyliczenie wagi przewożonego drewna zgodnie z rozporządzeniem z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna służy tylko ustaleniu, czy podmiot wykonujący przejazd dochował należytej staranności i nie miał wpływu na powstanie naruszenia, natomiast podstawą do kwalifikacji prawnej i wyliczenia wielkości przekroczeń dopuszczalnych norm, a co za tym idzie również kary pieniężnej, są dopiero uzyskane podczas kontroli wyniki pomiarów przeprowadzonych przy użyciu odpowiednich wag.
Negatywna ocena stanowiska przyjętego przez organ za podstawę zaskarżonej decyzji jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II GSK 1693/16 wskazał, że według art. 61 ust. 15 p.r.d. przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Z uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej ten przepis wynika, że kierowano się m.in. interesem przewoźników, pozwalając im na kalkulację możliwości transportowych i właściwe załadowanie pojazdów przez uwzględnienie przy ocenie masy ładunku gatunku przewożonego drewna. Drewno o porównywalnych gabarytach ma bowiem różną masę, w zależności od jego gęstości, a ta jest warunkowana gatunkiem drewna. (por. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2396/16 i z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 1693/16; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 października 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 331/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Po 375/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1917/23, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 2040/24, z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 2780/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 965/22).
Biorąc pod uwagę jednoznaczną normę prawną nakazującą przy przewozie drewna ustalanie jego rzeczywistej masy jako iloczynu objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna, wyrażoną w art. 61 ust. 15 p.r.d oraz jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, Sąd uznał, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana z naruszeniem art. 61 ust. 15 p.r.d., poprzez jego niewłaściwą wykładnię uznającą, że przepis ten odnosi się jedynie do ustalenia, czy podmiot wykonujący przejazd dochował należytej staranności i nieustalenie w oparciu o wskazany przepis masy ładunku, a w konsekwencji rzeczywistej masy pojazdu członowego.
Jak wskazano już wyżej, przy ustaleniu rzeczywistej masy pojazdu członowego z uwzględnieniem art. 61 ust. 15 p.r.d., masa całkowita pojazdu członowego wynosi 40 985 kg, podczas gdy na podstawie wyników ważenia organy ustaliły masę pojazdu członowego na 52,3 t. W konsekwencji różna jest wynikająca stąd wielkość przekroczenia. Natomiast, jak wskazano już wyżej, ustawa o transporcie drogowym różnicuje wysokość kary w zależności od wielkości przekroczenia. W przypadku, gdy dopuszczalna masa całkowita została przekroczona: mniej niż 5 % kara wynosi 1000 zł; co najmniej 5 % i mniej niż 10 % - kara wynosi 2000 zł,; co najmniej 10 % i mniej niż 20 % - kara wynosi 5000 zł; co najmniej 20 %, kara wynosi 10000 zł.
W okolicznościach sprawy konsekwencją błędnej wykładni art. 61 ust. 15 p.r.d. są błędne ustalenia faktyczne dokonane w niniejszej sprawie dotyczące ustalenia rzeczywistej masy całkowitej. Organy naruszyły w związku z tym również przepisy postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Opisane naruszenia w zakresie ustalenia rzeczywistej masy całkowitej pojazdu członowego doprowadziły również do naruszenia art. 92a ust. 1, ust. 3 i ust. 7 u.t.d. oraz lp. 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d., gdyż prawidłowe ustalenie masy całkowitej pojazdu członowego skutkowałyby nałożeniem na skarżącego kary pieniężnej w niższej wysokości.
Natomiast prawidłowe są ustalenia organu dotyczące drugiego z naruszeń stwierdzonych w trakcie kontroli w dniu 1 lipca 2024 r., tj. przekroczenia dopuszczalnej długości pojazdu członowego o 1,2 m (6,66 %), za co nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 2 000 zł.
Należy zauważyć, że skarżący w skardze nie kwestionował sposobu pomiaru długości pojazdu członowego i jego wyników. Sąd również nie znajduje podstaw do kwestionowania zasadności nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w kwocie 2 000 zł, w sytuacji gdy z protokołu kontroli z dnia 1 lipca 2024 r. jednoznacznie wynika, że długość kontrolowanego pojazdu członowego wynosiła 17,7 m, a strona tej okoliczności nie zaprzecza. Na podstawie bezspornie ustalonego stanu faktycznego, tj. faktu przekroczenia dopuszczalnej długości pojazdu członowego, organy rozpoznające sprawę prawidłowo nałożyły na skarżącego karę pieniężną w kwocie 2 000 zł na podstawie art. 92a ust. 1 w zw. z Ip. 10.3.2 załącznika nr 3 do u.t.d.
W tym miejscu wskazać należy, że w sprawie niniejszej nie znajdują zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odstąpienia od nałożeniu kary oraz miarkowania jej wysokości.
Zgodnie z treścią art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a., w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych: 1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, 2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, 3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej, 4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej, 5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej, 6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej – przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się. Art. 189d k.p.a. określa dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej. Natomiast według art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: waga naruszenia prawa jest znikoma (pkt 1), a strona zaprzestała naruszania prawa lub za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna (pkt 2).
Wymaga jednak podkreślenia, że reguła kolizyjna wyrażona w art. 189a § 2 k.p.a. daje pierwszeństwo przepisom odrębnym, a nie przepisom zawartym w dziale IVa k.p.a. W rozpoznawanej sprawie kara pieniężna została wymierzona na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym, która stanowi lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w k.p.a.
W obecnym stanie sprawy nieuzasadnione są także zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Zgodnie z treścią art. 92c ust. 1 u.t.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Z przepisu art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. wynika, że przedsiębiorca jest zwolniony od odpowiedzialności za naruszenie prawa, jeżeli nie miał on wpływu na powstanie naruszenia i nie mógł tego przewidzieć. Sytuacja taka ma miejsce, gdy wyłączną winę za powstanie naruszenia ponosi osoba trzecia lub gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie niezależnych od przewoźnika. Przy tym przedsiębiorca musi wykazać, że dołożył należytej staranności, to jest uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać, organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Zatem to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że dołożyła należytej staranności organizując przewóz i nie miała wpływu na naruszenie prawa, przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze ponosi odpowiedzialność przedsiębiorca. Stąd też ciężar dowodu, że w sprawie wystąpiły przewidziane w przepisach prawa przesłanki do zwolnienia z tej odpowiedzialności spoczywa na przedsiębiorcy, który wywodzi z tych przepisów skutki prawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 989/08 oraz z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 976/09). Jako zdarzenia i okoliczności nie do przewidzenia należy rozumieć takie zjawiska, które występują rzadko, gwałtownie, niespodziewanie, a ich wystąpienie nie jest możliwe do zaplanowania i uniknięcia przy dołożeniu ze strony przedsiębiorcy należytej staranności przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i nie jest jego celem rezygnacja z obowiązku przestrzegania przepisów ustawy o transporcie drogowym ani generalne uwalnianie przedsiębiorców od odpowiedzialności za naruszenia prawa. Ponownie należy podkreślić, że w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. chodzi tylko i wyłącznie o zdarzenia nieoczekiwane i nadzwyczajne, niezwiązane z niewłaściwą organizacją pracy przedsiębiorstwa czy doborem pracowników. W dyspozycji 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie mieszczą się sytuacje, które są skutkiem zachowania kierowcy, a które wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych po stronie pracodawcy, w zakresie umożliwienia pracownikom przestrzegania przepisów oraz dyscyplinowania ich do przestrzegania tych przepisów. Także kwestie właściwego doboru pracowników (ryzyka osobowego) nie mieszczą się w zakresie regulacji art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Na przedsiębiorcy ciążą obowiązki właściwego doboru osób współpracujących z nim, zachowania należytej staranności, właściwego systemu motywacyjnego, szkoleniowego, czy innego rodzaju środków dyscyplinujących, tak aby nie dochodziło do naruszeń przepisów ustawy.
Jak już wyjaśniono powyżej, ustawa o transporcie drogowym przewiduje odpowiedzialność administracyjną podmiotu wykonującego przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z tytułu naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Istota tego rodzaju odpowiedzialności administracyjnej sprowadza się do tego, że podlega jej podmiot charakteryzujący się cechami wyrażonymi w normie prawnej stanowiącej podstawę odpowiedzialności, po wyczerpaniu określonych w tej normie znamion działania lub zaniechania, lub też znamiona tego zachowania muszą zostać wyczerpane przez inny podmiot - o ile norma prawna przypisuje zachowanie innego podmiotu lub skutek tego zachowania wspomnianemu podmiotowi administrowanemu (delikt administracyjny). Zaistnienie powyższych przesłanek jest co do zasady wystarczające, aby podmiot administrowany obciążony został z tytułu popełnionego deliktu administracyjnego sankcją administracyjną. Zbędne staje się w takim przypadku badanie jakichkolwiek innych dodatkowych okoliczności, jak na przykład winy podmiotu administrowanego, nie mają one bowiem wpływu ani na poniesienie przez niego odpowiedzialności, ani na wymiar nakładanej na niego sankcji administracyjnej. Wymienione przepisy wyraźnie statuują odpowiedzialność obiektywną. Do uwolnienia się od odpowiedzialności nie wystarczy wykazanie braku winy, lecz wymagane jest udowodnienie podjęcia wszystkich niezbędnych środków w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa. Przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. ma zatem zastosowanie wtedy, gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że przedsiębiorca wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, które nie są typowe i których przedsiębiorca przy dołożeniu należytej staranności w zakresie organizacji pracy przedsiębiorstwa nie mógł przewidzieć. Wymaga też podkreślenia, że zakres samodzielnego działania kierowcy może być szeroki, jednak nie oznacza to możliwości uwolnienia przewoźnika od odpowiedzialności za naruszenie przez kierowcę przepisów ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 4529/16).
W rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane przez skarżącego okoliczności, które w świetle powołanych przepisów wyłączałyby odpowiedzialność za stwierdzone naruszenia. Twierdzenie, że naruszenie było wyłącznie wynikiem zachowania kierowcy, a podmiot wykonujący przewozy nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a także nie mógł przewidzieć jego powstania, nie są wystarczające, a nadto nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym. Skarżący argumentował, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia, które wynikło wyłącznie z winy kierowcy. Na dowód przedstawił oświadczenie kierowcy K. P. z dnia 16 lipca 2024 r., w którym kierowca oświadczył, że bez wiedzy skarżącego, po namowach leśniczego, zabrał więcej klocków drewna niż powinien. Wiarygodności okoliczności przedstawionych w treści powyższego oświadczenia przeczą jednak zeznania kierowcy złożone w trakcie kontroli pojazdu. Przesłuchany w charakterze świadka kierowca zeznał, że ilość przewożonego ładunku została ustalona przez szefa, a zatem skarżącego, i według informacji przekazanej przez niego miała nie powodować przekroczenia dopuszczalnej masy pojazdu. Trafnie organ odwoławczy obdarzył wiarygodnością zeznania kierowcy, które zostały złożone w dniu kontroli, bezpośrednio po stwierdzeniu naruszenia, a które w związku z tym należy ocenić je jako spontaniczne. Zasadnie organ stwierdził, że treść powyższych zeznań całkowicie przeczy twierdzeniom strony o samowolnym podjęciu przez kierowcę dodatkowego ładunku bez wiedzy czy zgody strony.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że rzeczą podmiotu organizującego przewozy było takie przeszkolenie kierowcy, aby wykonywał on bez pomyłek czynności, które zobowiązany jest wykonywać zgodnie z obowiązującymi przepisami normującymi transport drogowy. Wpływ przedsiębiorcy na pracę zatrudnionych przezeń kierowców polega przede wszystkim na doborze kadry w taki sposób, aby do naruszeń nie dochodziło. Kwestie właściwego doboru pracowników nie mieszczą się w zakresie regulacji art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Odnosząc się do treści art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. jeszcze raz należy podkreślić, że norma prawna w nim wyrażona odnosi się do wyjątkowych sytuacji, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy nie był w stanie przewidzieć przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności. To na przedsiębiorcy spoczywa ciężar wykazania zaistnienia tego rodzaju okoliczności, bowiem to przedsiębiorca wywodzi skutki prawne z nich wynikające. Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności określonych w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., pozwalających na wyłączenie jego odpowiedzialności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1068/15, brak wpływu na powstanie naruszenia musi realnie zaistnieć, nie wystarczy tylko zakwestionowanie swojej odpowiedzialności. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie miał wpływu na powstanie naruszeń, których nie mógł przewidzieć.
Dotychczasowy stan sprawy nie pozwala zatem na uznanie zasadności zarzutu naruszenia art. 92c ust. 1 u.t.d., przez jego niezastosowanie w sprawie.
Niemniej z przyczyn omówionych wyżej zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu.
Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali masę przewożonego drewna, a w konsekwencji także masę załadowanego pojazdu, kierując się zawartą w niniejszym wyroku oceną prawną i wyda decyzję stosownie do ustalonego stanu sprawy. Ocena, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyła zarówno skarżący w skardze, jak i organ w odpowiedzi na skargę.