III SA/Lu 53/10

III SA/Lu 53/10 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2010-05-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2010-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Maria Wieczorek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 1146/10 - Wyrok NSA z 2011-11-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 42 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. P., L. P. i T. P., prowadzących Zakład Produkcyjno - Handlowy I. w formie spółki cywilnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za brak opłaty drogowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania A. P., L. P. i T. P. – wspólników spółki cywilnej I. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] października 2009 r. obciążającą skarżących karą pieniężną w kwocie 3.000 zł., za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, działając m. in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nałożył na skarżących karę pieniężną w kwocie 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Skarżący złożyli odwołanie wnosząc o uwzględnienie takich okoliczności jak rzetelność przedsiębiorstwa, zagrożenie utraty jego płynności finansowej, a także niewspółmierność kary do stopnia naruszenia przepisów.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że w dniu 25 września 2008 r. na drodze krajowej nr 12 w miejscowości B., funkcjonariusz Izby Celnej w B. przeprowadził kontrolę dokumentów, o których mowa w art. 87 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. 2007 r. Nr 125 poz. 874 ze zm.), posiadanych przez T. P., kierowcę pojazdu samochodowego marki Renault z przyczepą marki SAM, użytkowanego przez skarżących w ramach spółki cywilnej I.. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono naruszenie wynikające z przepisów ustawy o transporcie drogowym polegające na wykonywaniu przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Protokół kontroli został podpisany bez uwag.
Organ I instancji wydał decyzję w oparciu o art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, który stanowi, że podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.
W wyniku odwołania decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w L. została przez Dyrektora Izby Celnej w B. uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powodem uchylenia decyzji było nieuwzględnienie w prowadzonym postępowaniu wszystkich wspólników spółki cywilnej I..
Decyzją z dnia 27 maja 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne wszczęte z urzędu, a następnie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2009 r. zawiadomił wszystkich wspólników spółki cywilnej I. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie naruszeni przepisów regulujących wykonywanie transportu drogowego.
W trakcie postępowania administracyjnego w sprawie skarżący wyjaśnili, iż w dniu kontroli posiadali wykupioną dobową kartę opłaty, na dowód czego przedłożyli jej kopię.
Dyrektor Izby Celnej w B. wskazał, że kontrolowany przewóz drogowy rzeczy, wykonywany był pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3, 5 tony, podlegał więc przepisom ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z art. 42 tejże ustawy podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Wydane na podstawie delegacji zawartej w ust. 7 tego artykułu rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089 ze zm.) określa m.in. rodzaj oraz stawki tej opłaty, tryb jej wnoszenia a także wzory dokumentów potwierdzających wniesienie opłaty.
Dowodem uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych jest okazanie przez kierowcę pojazdu samochodowego w trakcie kontroli prawidłowo wypełnionej karty opłaty.
Stosownie do postanowień art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. kartę opłaty drogowej. W myśl ust. 3 tego artykułu przedsiębiorca lub podmiot (...) wykonujący przewozy na potrzeby własne, odpowiedzialni są za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty.
Zgodnie z art. 92 ust. 1 i 4 ustawy o transporcie drogowym, kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy podlega karze pieniężnej. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. W Lp. 4.1 tego załącznika, określa jest wysokość kary 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. W uwadze do Lp. 4.1 załącznika, zawarty został zapis, że karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. W świetle takiego zapisu przedłożona w trakcie postępowania prowadzonego przez organ I instancji dobowa karta opłaty z dnia 25 września 2008 r. nie ma znaczenia dla sprawy.
Ustosunkowując się do zarzutów skarżących organ wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym – przepisów dotyczących nałożenia kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej, nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. Skarżący powołując się na przepis art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym powinni byli udowodnić zaistnienie okoliczności wskazanych w tym przepisie. Jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych – "zwolniony będzie przedsiębiorca z odpowiedzialności, jeśli stwierdzone zostanie, że dołożył należytej staranności (uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać) organizując przewóz, a jedynie wskutek jakichś nadzwyczajnych "okoliczności" lub "zdarzeń" doszło do naruszenia" (wyrok WSA z dnia 10 marca 2008 r., VI SA/Wa 67/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Organ wskazał na niekonsekwencję dotyczącą zarzutu naruszenia art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym. Spełnienie przesłanek wynikających z tego artykułu skutkuje uwolnieniem od odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy. Podniesienie zarzutu naruszenia tego przepisu wskazuje na chęć uniknięcia odpowiedzialności za brak dobowej karty opłaty w trakcie kontroli, (którego to braku Skarżący nie kwestionują i potwierdzają również w uzasadnieniu do zarzutów) i w konsekwencji za brak uiszczenia opłaty. Z drugiej jednak strony, Skarżący utrzymują, że została ona uiszczona. Skarżący w trakcie postępowania dostarczyli kopię dobowej karty opłaty, twierdząc, iż opłata była uiszczona w dniu kontroli. Nie zmienia to jednak faktu, iż w trakcie kontroli, karta opłaty drogowej nie została okazana.
Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego, nie wskazali (za wyjątkiem nagłej potrzeby przewiezienia materiałów produkcyjnych) na zaistnienie przesłanek z art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym, które w każdym postępowaniu administracyjnym przed organem celnym podlegają badaniu, jak również nie przedstawili dowodów uzasadniających powstanie takich przesłanek.
Skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania a w razie nie uwzględnienia tego wniosku, o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L.. Skarżący zarzucili m. in. naruszenie:
- art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym poprzez jego zastosowanie, pomimo iż z okoliczności ujawnionych w postępowaniu wynika, iż skarżący uiścił opłatę za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, zgodnie z postanowieniami art. 42 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji nie dopuścili się naruszenia obowiązków lub warunków wynikających z przepisów ustawy lub przepisów innych ustaw określonych wart. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym;
- art. 93 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym poprzez jego niezastosowanie, pomimo iż z okoliczności ujawnionych w postępowaniu wynika, iż Skarżący zgodnie z art. 42 ust. 1 ww. ustawy uiścili opłatę za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, a brak karty opłaty przy przeprowadzanej kontroli wynikał ze szczególnych okoliczności, których Skarżący nie byli w stanie przewidzieć.
Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) i przepisów rozdziału pierwszego ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem indywidualnych aktów administracyjnych. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.
Skarga podlega oddaleniu, jako że treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem.
Organy administracji trafnie przyjęły, że stosownie do postanowień art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. kartę opłaty drogowej. W myśl ust. 3 tego artykułu przedsiębiorca lub podmiot (... ) wykonujący przewozy na potrzeby własne, odpowiedzialni są za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty.
Nie ulega wątpliwości, że w chwili kontroli kierowca nie posiadał przy sobie karty opłaty. Skarżący podnoszą, że opłata jednodniowa została jednak uiszczona.
Skarżący nie biorą pod uwagę tego, że zgodnie z pkt 4. 1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym - karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty.
Na marginesie podnieść należy, że dowód opłaty został dołączony do akt administracyjnych po upływie około roku od zdarzenia (k. 22 akt adm.), a strona nie posiada dowodu zakupu karty drogowej (k. 41 akt adm.).
Jak zaś wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2010 r. (P 9/08) - art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w związku z pkt 4.1 załącznika do tej ustawy w zakresie, w jakim sankcja administracyjna w postaci kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych obejmuje sytuację, gdy kierowca nie posiadał karty opłaty w pojeździe w momencie kontroli, jest zgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W tej sytuacji Sąd zgadza się z oceną organu administracji, że decyzja ta wydana została zgodnie z obowiązującym prawem.
Skarżący podnoszą też, że oceniane przepisy ich zdaniem naruszają wskazane zasady konstytucyjne dotyczące orzekania o odpowiedzialności za czyn zabroniony pod groźbą kary.
Sąd w składzie niniejszym nie podziela tych wątpliwości, opartych na braku możliwości zindywidualizowania odpowiedzialności i ważenia sankcji w tego rodzaju sprawach.
Organ administracji nie mógłby oceniać winy przedsiębiorcy ani nie mógłby na podstawie tej oceny wymierzać kary. Działanie takie, tj. wymierzanie kary w oparciu o ustalenie zawinienia sprawy w postępowaniu administracyjnym byłoby niezgodne z art. 42 ust. 3 Konstytucji - każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.
Kara administracyjna wymierzana jest w oderwaniu od aspektu zawinienia sprawcy.
Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w utrwalonej linii orzeczniczej wskazuje, iż dopuszczalne jest wymierzanie kar administracyjnych przez organy administracji (w odróżnieniu od stosowania sankcji prawno-karnych, zastrzeżonych do właściwości władzy sądowniczej), jednak cechą odróżniającą "karę" w rozumieniu przepisów karnych od "kary" - sankcji administracyjnej jest to, że ta pierwsza musi mieć charakter zindywidualizowany - może być wymierzana tylko, jeżeli osoba fizyczna swoim zawinionym czynem wypełni znamiona przestępstwa (wykroczenia, przestępstwa karnoskarbowego), natomiast ta druga może zostać nałożona zarówno na osobę fizyczną, jak i na osobę prawną, stosowana jest automatycznie, z tytułu odpowiedzialności obiektywnej i ma przede wszystkim znaczenie prewencyjne (tak wyrok TK z dnia 22 września 2009 r., SK 3/08).
W innym wyroku (z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 52/04) Trybunał wskazał, że przesłanką konstruowania odpowiedzialności różnej od odpowiedzialności karnej jest legitymacja ustawodawcy do represjonowania bezprawia z tytułu samej niesubordynacji wobec porządku prawnego, w oderwaniu od warunku czynu, winy i podziałów na klasyczne rodzaje odpowiedzialności oraz poza ustawami karnymi (tzw. obiektywna koncepcja odpowiedzialności). Odpowiedzialność ta, oparta na zasadzie winy obiektywnej, może posługiwać się sankcjami bezwzględnie oznaczonymi i wówczas przybiera charakter odpowiedzialności ustawowej.
Jak widać, koncepcja przyjęta przez Trybunał, a zmierzająca do zapewnienia możliwości wyegzekwowania posłuszeństwa wobec prawnych norm postępowania o charakterze porządkowym, usprawiedliwia stosowanie kar na zasadzie automatyzmu, gdzie organ administracji nie bada winy sprawcy ani nie różnicuje wysokości kary, która jest wyznaczona w kwocie stałej bezpośrednio w ustawie, a jedynie ustala sam fakt naruszenia obowiązku określonego zachowania wskazanego w ustawie. Opłaty są tam sankcjami bezwzględnie oznaczonymi, związanymi z ustalonym stanem faktycznym. Organ ustala jedynie stan faktyczny, nie dokonuje oceny tego stanu ani tym bardziej moralnej oceny podmiotu ukaranego wyrażanej w kategoriach postaci zawinienia wpływającej na surowość kary.
Należy też wskazać, że Trybunał badał już art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym i uznał, że jest on zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 31 marca 2008 r., SK 75/06).
W tej sytuacji wątpliwości skarżących co do zgodności z Konstytucją zastosowanych przez organ przepisów rangi ustawowej nie mogą zostać uwzględnione, natomiast skarżący może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego w ramach odpowiedniej procedury, a jeżeli na jego wniosek Trybunał uzna niezgodność zastosowanych w sprawie przepisów z normami rangi konstytucyjnej, skarżący będzie miał możliwość zakwestionowania prawidłowości decyzji wydanej w sprawie.
Nie stwierdzając zaś innych naruszeń prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako ppsa) Sąd skargę oddalił.