III SA/Lu 52/22

III SA/Lu 52/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Iwona Tchórzewska
Jadwiga Pastusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 2035/22 - Wyrok NSA z 2023-10-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 180
art. 4 pkt 4, art. 92a ust. 1, ust. 7, lp 1.1.1, 1.1.12, 10.10.1.1 załącznika nr 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 6 sierpnia 2021 r. nr [...] nakładającą na P. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. M. karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:
W dniu 17 maja 2020 r. na drogowym przejściu granicznym w Hrebennem poddano kontroli pojazd silnikowy marki [...] o nr. rej. [...] wraz z naczepą marki [...] o nr rej. [...] Pojazdem kierował D. R., który wykonywał na rzecz [...] Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. M. transport drogowy towaru w postaci 3 pojazdów silnikowych marki [...], o łącznej masie 3 535 kg z Polski do Ukrainy. Kierowca przedstawił do kontroli wypis nr [...] z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne – zaświadczenie na międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy na potrzeby własne, wydane dla P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ważne do dnia 14 kwietnia 2023 r. Jak ustalono, przeważającym przedmiotem działalności skarżącej jest sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek, przewoźnik posiadał tytuł prawny do wykonywania przewozu zespołem pojazdów o numerach rejestracyjnych [...], rzeczy przewożone zostały sprzedane przez przewoźnika, jednak pojazdem silnikowym kierowała inna osoba niż właściciel lub pracownik. W konsekwencji kontrolujący stwierdzili, że zespołem pojazdów wykonywany był międzynarodowy transport drogowy rzeczy. Kierujący pojazdem nie okazał natomiast do kontroli wypisu z licencji wspólnotowej dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy wydanej dla przewoźnika drogowego, ważnego w dniu kontroli.
W trakcie kontroli dokonano także pomiaru rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów i stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o 100 kg (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 1,40%). Pomiaru dokonano przy użyciu wagi nieautomatycznej, zgodnie z wymaganiami określonymi w instrukcji dla użytkownika wydanej przez producenta (Tamtron Systems (Finlandia)), model Scalex, o numerze fabrycznym 200624/1, posiadającej ważne na dzień kontroli świadectwo legalizacji ponownej z dnia 14 sierpnia 2018 r., wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie, nr OUM2.41.777.2018.3.
Wobec powyższego stwierdzono następujące naruszenia:
- lp. 1.1.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 180 z późn. zm.), dalej jako "u.t.d.", tj. wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji innej niż licencja wspólnotowa;
- lp. 1.1.12 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 ustawy o transporcie drogowym - za każdy dokument;
- lp. 10.10.1.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t do 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona mniej niż 5%.
Wyniki kontroli zostały utrwalone w protokole kontroli z dnia 17 maja 2021 r. nr [...]
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2021 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej zawiadomił [...] Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. M. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w zakresie stwierdzonych w trakcie kontroli naruszeń, a następnie, decyzją z dnia 6 sierpnia 2021 r., nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 12 000 zł w związku z naruszeniami określonymi w lp. 1.1, lp. 1.12 oraz lp. 10.1.1.1 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą odwołania, decyzją z dnia 29 listopada 2021 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przywołał treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, w tym art. 4 ust. 4 u.t.d. i wskazał, że przewóz nie spełnił warunków do uznania go za przewóz wykonywany na potrzeby własne, bowiem kierowca nie był pracownikiem Spółki. Z powyższego przepisu wynika, że aby przejazd mógł być traktowany jako przewóz na potrzeby własne, musi spełniać warunki wymienione w art. 4 pkt 4 lit. a-d ustawy o transporcie drogowym łącznie. Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków powoduje, że przejazd nie może być traktowany, jako przewóz na potrzeby własne, zatem stosownie do art. 4 pkt 3 u.t.d. jest transportem drogowym. Organ podniósł, że pojęcie "pracownik" użyte w art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym należy odczytywać przy uwzględnieniu definicji zawartej w art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 z późn. zm.), dalej jako "k.p.", w myśl którego pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Treść umowy z dnia 11 maja 2020 r. wypełnia natomiast ustawowe przesłanki umowy zlecenia określonej w art. 734 § 1 i § 2 k.c., co dowodzi że kierujący pojazdem w dniu kontroli nie był pracownikiem Spółki. W związku z powyższym, organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w dniu kontroli na rzecz Spółki wykonywany był międzynarodowy transport drogowy rzeczy i stwierdził naruszenie w postaci wykonywania transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji oraz niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 u.t.d.
Jednocześnie organ wskazał, że kontrola rzeczywistej masy całkowitej wykazała przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o 100 kg (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 1,4%,), przy dopuszczalnej masie całkowitej pojazdu wskazanej w dowodach rejestracyjnych zespołu pojazdów [...] wynoszącej 7000 kg.
Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zastosowania art. 92c ustawy o transporcie drogowym. Przewoźnik drogowy odpowiada bowiem za organizację i wykonywanie przewozu drogowego, w tym również za osoby, którymi posługuje się w wykonywaniu działalności, bez względu na ich sytuację prawną. Przewoźnik drogowy powinien był zadbać w odpowiednim czasie o uzyskanie z licencji wspólnotowej, tj. dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy, wyposażenie w wypis licencji kierującego pojazdem oraz sprawdzić, czy zespół pojazdów wraz z ładunkiem nie przekracza norm technicznych określonych przez producenta.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., przez niewyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, to jest w szczególności kwestii jaki rodzaj działalności prowadzi skarżąca, czy przewóz rzeczy ma charakter pomocniczy do prowadzonej działalności, czy wykonuje ona międzynarodowe zarobkowe przewozy drogowe, charakteru stosunku prawnego łączącego skarżącą z D. R., jako osobą kierującą pojazdem;
2) art. 81a k.p.a., poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości w sprawie, tj. kwestii natury stosunku prawnego łączącego skarżącą z D. R., kwestii jaki rodzaj działalności prowadzi skarżąca, czy przewóz rzeczy ma charakter pomocniczy do prowadzonej działalności, które to okoliczności winne być rozstrzygnięte na korzyść strony i powinny skutkować uznaniem, że skarżąca nie wykonuje międzynarodowych zarobkowych przewozów drogowych;
3) art. 121 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.), dalej jako "o.p.", poprzez działanie podważające zaufanie podatnika do organów podatkowych, poprzez brak uwzględnienia okoliczności korzystnych dla strony, w tym faktu iż przewóz towarów i rzeczy ma charakter pomocniczy w działalności skarżącej, oraz faktu iż wykonujący przewóz działał w istocie jako pracownik skarżącej;
4) art. 191 oraz art. 192 Ordynacji podatkowej, poprzez sprzeczność istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego, a w szczególności z umową zlecenia zawartą przez odwołującą się z D. R., podczas gdy z dokumentu tego wynika, że przewóz był wykonywany przez pracownika odwołującej;
5) art. 4 pkt 4 u.t.d., poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu, że odwołująca się nie wykonywała niezarobkowego przewozu drogowego na potrzeby własne, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy winien skutkować zastosowaniem tego przepisu i uznaniem, że strona wykonywała niezarobkowy przewóz drogowy;
6) art 5a u.t.d., poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu że odwołująca się wykonywała międzynarodowy transport drogowy, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy winien skutkować zastosowaniem tego przepisu i uznaniem, że strona wykonywała niezarobkowy przewóz drogowy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja nakładająca na skarżącą Spółkę karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za stwierdzone w toku kontroli drogowej naruszenia określone w lp. 1.1.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji innej niż licencja wspólnotowa, lp. 1.1.12 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 ustawy o transporcie drogowym – za każdy dokument oraz lp. 10.10.1.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t do 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona mniej niż 5%.
Materialnoprawną podstawę wydania powyższej decyzji stanowiły przepisy ustawy o transporcie drogowym. Stosownie do art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie, z tym że przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 złotych do 40 000 złotych za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12 000 złotych (art. 92a ust. 3 u.t.d.). Zgodnie zaś z art. 92a ust. 7 tej ustawy, wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii prawidłowej kwalifikacji wykonywanego przez Spółkę przewozu. W ocenie organu, skarżąca wykonywała międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy, co wymagało posiadania przez nią odpowiedniej licencji. Natomiast zdaniem Spółki, wykonywany przewóz stanowił niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne i odbywał się zgodnie z przepisami ustawy.
Stosownie do art. 4 pkt 3 u.t.d., transport drogowy oznacza krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy. Określenie to obejmuje również:
a) każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4,
b) działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy,
c) działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie osób.
Niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne – stosownie do art. 4 pkt 4 u.t.d. stanowi z kolei każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,
c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Dla uznania przewozu za przejazd na potrzeby własne konieczne jest spełnienie wszystkich wskazanych w ww. przepisie warunków. W sytuacji, gdy w chwili wykonywania transportu któryś z warunków nie jest spełniony, wykonywany przewóz stanowi transport drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.t.d.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, w ocenie sądu, organy prawidłowo uznały w rozpoznawanej sprawie, że wykonywany przez skarżącą przewóz nie spełniał wszystkich wskazanych w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym przesłanek.
Z danych zawartych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że rodzajem przeważającej działalności gospodarczej skarżącej Spółki jest sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek oznaczona kodem PKD 45.11.Z), w wiec została spełniona główna przesłanka uznania przejazdu za przewóz na potrzeby własne, tj. przewóz wykonywany był pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej Spółki. Nie budzi także wątpliwości, że skarżąca legitymowała się tytułem prawnym do dysponowania skontrolowanym zespołem pojazdów o nr rej. RZ1697X/RZ8026P. Z akt sprawy wynika również, że przewożone pojazdy silnikowe zostały sprzedane przez Spółkę [...], o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy faktury VAT oraz zgłoszenia celne. Jednocześnie wykonywany przez stronę transport nie był przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie można natomiast uznać, że została spełniona przesłanka wskazana w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d., tj. że w dniu kontroli pojazdem kierował pracownik skarżącej Spółki.
Bezspornym jest, że skontrolowany w dniu 17 maja 2020 r. transport drogowy na rzecz Spółki wykonywany był przez kierowcę na podstawie umowy zlecenia zawartej w dniu 11 maja 2020 r. Na mocy § 1 umowy zleceniodawca zlecił zleceniobiorcy wykonanie pracy – kierowcy samochodu ciężarowego (auto lawety). Zleceniobiorca zobowiązał się jednocześnie do wykonania powierzonych prac z dołożeniem należytej staranności. Zgodnie z § 2 umowy, za wykonanie prac określonych w § 1 zleceniobiorca miał otrzymać po ich wykonaniu wynagrodzenie w wysokości 17 zł brutto za każdą przepracowaną godzinę. W § 3 została przewidziana możliwość powierzenia przez zleceniobiorcę, za zgodą zleceniodawcy, wykonania zadania osobie trzeciej, w stosunku do której będzie odpowiedzialny wyłącznie za brak należytej staranności w wyborze. Stosownie zaś do § 4 umowa została zawarta na okres od dnia 12 maja 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. ze wskazaniem, że po wykonaniu pracy zleceniobiorca wystawi rachunek za przepracowane godziny. W § 5 uregulowano kwestie wypowiedzenia umowy. W § 6 zawarto natomiast zapis, zgodnie z którym zleceniobiorca nie nabywa żadnych uprawnień pracowniczych z tytułu umowy, zaś w § 7 odesłanie w zakresie nieunormowanym umową do przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących umowy zlecenia. W piśmie z dnia 7 kwietnia 2021 r., w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a także we wniesionej do sądu skardze Spółka powołuje się na powyższą umowę zlecenia i nie kwestionuje jej charakteru.
Użyty przez ustawodawcę w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d. termin "pracownik" na gruncie ustawy o transporcie drogowym nie został zdefiniowany. Co istotne, ustawodawca posługuje się również pojęciami szerszymi, tj. zatrudnieni kierowcy (np. art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 8 ust. 3 pkt 4 u.t.d.), zatrudnione osoby (np. art. 8 ust. 3 pkt 4 u.t.d.), a w niektórych przypadkach wręcz wyraźnie wskazuje, że chodzi o kierowców bez względu na formę zatrudnienia (art. 7a ust. 8 lit. a i b u.t.d.), co jednoznacznie wskazuje na zamierzone użycie w art. 4 pkt 4 lit. a terminu "pracownik".
Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 9 czerwca 1976 r. (sygn. akt VI KZP 13/75/OSNKW 1976/7-8/86) w sytuacji, gdy brak definicji danego pojęcia w danym akcie normatywnym lub danej gałęzi prawa, a jest ono zdefiniowane w innej specyficznej gałęzi prawa, to sąd powinien oprzeć się na takiej właśnie legalnej definicji. W konsekwencji, w odniesieniu do art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d., w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjęto, że należy sięgnąć do definicji pojęcia "pracownik" zawartej w art. 2 Kodeksu pracy (zob. wyroki NSA z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt II GSK 623/08, z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1019/13, z dnia 25 lipca 2019 r. sygn. akt II GSK 1865/17). Podkreślenia wymaga, że kodeksom przysługuje szczególne miejsce w systemie prawa ustawowego i dlatego terminy i pojęcia używane przez kodeksy traktuje się jako wzorcowe i istnieje domniemanie, że inne ustawy nadają im takie samo znaczenie. Przyjętą regułą wykładni jest także odstępowanie od potocznego znaczenia słów i pojęć, gdy ustawodawca słowa lub pojęcia (terminy) definiuje w języku prawnym, tworząc tzw. definicje normatywne.
Wobec powyższego odwołanie się przez organy w niniejszej sprawie do definicji "pracownika" zawartej w art. 2 Kodeksu pracy było jak najbardziej zasadne. Stosownie do tego przepisu, pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. II GSK 623/08, umowa o pracę z uwagi na różne jej odmiany (art. 25 § 1 i § 2 k.p.) zapewnia możliwość jej dostosowania do potrzeb każdego rodzaju przedsiębiorcy (niezależnie od wielkości prowadzonej przez niego działalności), chcącego zatrudnić kierowcę w celu wykonywania w ramach przedsiębiorstwa przewozu na własne potrzeby. To właśnie bowiem wybór formy zatrudnienia w postaci umowy o pracę (wobec wszystkich jej skutków) gwarantuje wykorzystanie dobrodziejstw związanych z instytucją niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne – zgodnie z intencjami ich wprowadzania i przeciwstawiania się możliwości obchodzenia rygorów łączących się z wykonywaniem transportu drogowego (w ujęciu art. 11 ust. 3 u.t.d.). Wobec wyraźnych regulacji zawartych w art. 2 Kodeksu pracy, nie można uznać za pracownika w rozumieniu omawianego przepisu osób, które wykonują pracę na podstawie np. umowy zlecenia, gdyż tego rodzaju umowa regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę pogląd ten w pełni podziela. W sytuacji, gdy przedsiębiorca chce skorzystać z udogodnień związanych z niezarobkowym przewozem drogowym - przewozem na potrzeby własne – to jego obowiązkiem jest zadbanie o takie ukształtowanie umowy zawieranej z kierowcą, któremu powierzono wykonywanie w ramach przedsiębiorstwa przejazdów, aby jej treść (w tym również jej nazwa) wprost i bez potrzeby przeprowadzania dedukcji dawała podstawy do przyjęcia przez organy uprawnione do kontroli drogowej, że jest to umowa o pracę. Nie jest bowiem rzeczą organów dokonywanie ustaleń w zakresie rzeczywistej treści stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z kierowcą, ponieważ nie są one wyspecjalizowane i przygotowane w zakresie dokonywania takich ustaleń. Sprawy w przedmiocie ustalenia istnienia stosunku pracy należą do właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i organy uprawnione do prowadzenia kontroli drogowych nie mogą w tym zakresie wkraczać w ich kompetencje.
W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie wykonujący transport drogowy na rzecz i w imieniu Spółki kierowca nie był jej pracownikiem w rozumieniu art. 4 ust. 4 lit. a u.t.d. w zw z art. 2 Kodeksu pracy. Wykonywał natomiast transport na podstawie umowy zlecenia, zawartej na okres od dnia 12 maja 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. a więc niecałego miesiąca, za co otrzymywał wynagrodzenie w określonej wysokości, po wystawieniu zleceniodawcy rachunku za przepracowane godziny. Na podstawie tej umowy miał również możliwość powierzenia za zgodą zleceniodawcy, wykonania zlecenia osobie trzeciej.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zatrudnienie kierowców na podstawie innych umów niż umowa o pracę jest jak najbardziej dopuszczalne i ustawa o transporcie drogowym nie narzuca przedsiębiorcom żadnych konkretnych form zatrudnienia. Ustawa ta przewiduje jedynie szczególny warunek dla uznania przewozu za przewóz na potrzeby własne w postaci wymogu prowadzenia pojazdu w ramach takiego przewozu przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Tak precyzyjne określenie warunków, jakim ma odpowiadać przewóz na potrzeby własne miało na celu z jednej strony opisanie sytuacji, w której przedsiębiorca realizuje przewóz nieodpłatnie na własne potrzeby, jako działalność pomocniczą w stosunku do podstawowej działalności, nie wykonując go w celach zarobkowych i dlatego nie musi ubiegać się o licencję na wykonywanie transportu drogowego, z drugiej natomiast zapobiec sytuacjom, gdy przedsiębiorca pod pozorem wykonywania przewozów na potrzeby własne w rzeczywistości świadczy usługi transportowe. Tym samym przyjąć należy, że również na przedsiębiorcy, który bez konieczności uzyskiwania licencji może przewozić sprzedane przez siebie towary – ciąży obowiązek szczególnego przestrzegania warunków jakimi ustawodawca obwarował wykonywanie przewozów na potrzeby własne. W ocenie sądu obowiązki te zostały skonstruowane w sposób precyzyjny i zrozumiały i nie stanowią one ograniczenia działalności gospodarczej.
W świetle powyższego należało uznać, że organy rozpoznające niniejszą sprawę zasadnie przyjęły, że nie został spełniony wskazany w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d. wymóg uznania przewozu za przewóz na potrzeby własne – wykonywanie przewozu przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że termin "pracownik" odnosi się do definicji zawartej w art. 2 Kodeku pracy, w związku z czym za pracownika nie można uznać kierowcy wykonującego transport na podstawie umowy zlecenia. W tej sytuacji należało uznać, że wykonywany przez skarżącą Spółkę w dniu 17 maja 2020 r. przewóz nie stanowił niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne. Stanowił natomiast międzynarodowy transport drogowy, o którym mowa w art. 4 pkt 3 lit. a ustawy o transporcie drogowym, tj. przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4. Przewóz ten wymagał, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 u.t.d., wcześniejszego uzyskania przez skarżącą odpowiedniej licencji wspólnotowej, na zasadach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 300, str. 72 z późn. zm.). Skarżąca Spółka w dniu kontroli nie posiadała powyższej licencji, wobec czego zaistniały okoliczności uzasadniające nałożenie na nią kary na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d. w związku z lp. 1.1.1 załącznika nr 3 do tej ustawy.
W konsekwencji powyższego, w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo nałożyły również na skarżącą karę za naruszenie obowiązku wyposażenia kierowcy w wyżej wymieniony dokument – lp. 1.1.12 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 ustawy o transporcie drogowym – za każdy dokument.
Odnosząc się natomiast do naruszenia lp. 10.10.1.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. dopuszczenia do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t do 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona mniej niż 5% wyjaśnić należy, że dopuszczalne wymiary pojazdu wraz z ładunkiem określone zostały w przepisach ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 z późn. zm.), dalej jako "p.r.d." oraz rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 z późn. zm.). Stosownie do art. 2 pkt 56 p.r.d., przez dopuszczalną masę całkowitą należy rozumieć największą określoną właściwymi warunkami technicznymi masę pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. Szczegółowe regulacje w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu zostały natomiast uregulowane w § 3 ww. rozporządzenia. Przepis ten w ust. 1 wskazuje maksymalne wartości dopuszczalnej masy całkowitej dla poszczególnych rodzajów zespołu pojazdów, zaś w ust. 4 określa sposób jej ustalania. W § 3 ust. 5 rozporządzenia wskazano jednocześnie, że w przypadku, gdy dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów uczestniczącego w ruchu drogowym, określona w dokumencie rejestracyjnym pojazdu ciągnącego, jest mniejsza niż dopuszczalna masa całkowita ustalona w sposób wskazany dla tego zespołu w ust. 4, za dopuszczalną masę całkowitą zespołu pojazdów należy przyjąć masę określoną w dokumencie rejestracyjnym pojazdu ciągnącego.
Z danych zawartych w dowodach rejestracyjnych skontrolowanego zespołu pojazdów o nr rej. [...] (serie i numery blankietów [...] i [...]) wynika, że jego dopuszczalna masa całkowita wynosi 7 000 kg (k. 43 akt adm.). Tymczasem pomiar rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów wykazał przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o 100 kg (o 1,40%).
Skarżący nie kwestionował powyższych ustaleń. Również w ocenie sądu wyniki pomiaru nie budzą żadnych wątpliwości. Waga nieautomatyczna model Scalex, o nr fabrycznym 200624/1 posiada ważne na dzień kontroli świadectwo legalizacji ponownej z dnia 14 sierpnia 2018 r., wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie, znak wniosku OUM2.41.777.2018.3. Żadnych wątpliwości sądu nie budzi również sama procedura wykonania pomiaru.
W tej sytuacji należało uznać, że organy prawidłowo nałożyły na skarżącą karę pieniężną w wysokości 500 zł za stwierdzone naruszenie określone w lp. 10.10.1.1 załącznika nr 3 do u.t.d.
W ocenie sądu prawidłowe jest także stanowisko organów w zakresie braku podstaw do zwolnienia skarżącej od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia na podstawie art. 92c u.t.d. Stosownie do art. 92c ust. 1 u.t.d., nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub 2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub 3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat. Sytuacja wskazana w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., może mieć miejsce jeżeli strona nie miała wpływu na powstanie naruszenia lub nie mogła tego przewidzieć, a więc gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie od niej niezależnych. Jako zdarzenia i okoliczności nie do przewidzenia należy rozumieć takie zjawiska, które występują rzadko, gwałtownie, niespodziewanie, a ich wystąpienie nie jest możliwe do zaplanowania i uniknięcia przy dołożeniu ze strony przedsiębiorcy należytej staranności przy prowadzeniu działalności gospodarczej. W dyspozycji art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie mieszczą się natomiast sytuacje, które wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych po stronie pracodawcy, a nawet lekkiego niedbalstwa. Brak wpływu strony na powstanie naruszenia musi realnie zaistnieć, nie jest wystarczające jedynie zakwestionowanie swojej odpowiedzialności.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przywołała okoliczności, które przemawiałyby za spełnieniem powyższych standardów. W tej sytuacji należało zgodzić się z oceną organów, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 92c u.t.d.
Wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły także przepisów postępowania. Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności i nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 92a u.t.d. jest postępowaniem administracyjnym, do którego zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 93 ust. 7 u.t.d., w postępowaniu tym nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.
Po drugie, w ocenie sądu, organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Organy prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy, zaś ocena ta znalazła wyraz w szczegółowym uzasadnieniu decyzji obu instancji. Organy zapewniły skarżącej możliwość czynnego udziału w sprawie oraz odniosły się do podnoszonych przez nią argumentów. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów podważających ustalenia organów. Ogólnikowe oraz nieprecyzyjne sformułowane przez skarżącą zarzuty skargi w tym zakresie okazały się zatem całkowicie chybione. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organy zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a.
Wbrew twierdzeniom strony, nie można także uznać, że w rozpoznawanej sprawie pojawiły się jakiekolwiek wątpliwości co do stanu faktycznego. Żadnych wątpliwości interpretacyjnych nie nasuwa także treść art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d., o czym była mowa już wyżej. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjęto, że użyty w powyższym przepisie termin "pracownik" należy odczytywać zgodnie z definicją zawartą w art. 2 Kodeksu pracy, zaś z akt sprawy wynika, że kierowca wykonywał transport na podstawie umowy zlecenia, nie był więc pracownikiem w rozumieniu tego przepisu.
Reasumując stwierdzić należy, że stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości sądu. Z analizy całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie bowiem wynika, że w dniu kontroli wykonywany był międzynarodowy transport drogowy, zaś skarżąca nie legitymowała się odpowiednią licencją oraz nie wyposażyła kierowcy w wypis z tej licencji. Prawidłowe są też ustalenia organów w zakresie przekroczenia dopuszczalnej masy skontrolowanego zespołu pojazdów. Organy należycie rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy, a organ odwoławczy odniósł się do podniesionych przez stronę w odwołaniu zarzutów. Zaskarżona decyzja zawiera prawidłowe uzasadnienie zarówno w zakresie podstawy faktycznej, jak i prawnej. Skarżącej zapewniono również czynny udział w sprawie w toku całego postępowania.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.".
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosowny wniosek został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, zaś skarżąca nie wnosiła o przeprowadzenie rozprawy.