III SA/LU 438/24

III SA/Lu 438/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Anna Strzelec /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 108 ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Agnieszka Kosowska Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia 5 lutego 2024 r., nr [...]; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii na rzecz A. D. kwotę [...]zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r. Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii (dalej "Rektor", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] (dalej "[...]") z 5 lutego 2024 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów Wydziału [...] - (Prawo [...] - stacjonarne jednolite magisterskie).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Decyzją z dnia 9 października 2023 r. Prodziekan Wydziału [...] [...] wyraziła skarżącemu zgodę na wznowienie studiów od semestru VII w roku akademickim [...] na kierunku Prawo [...] - stacjonarne jednolite magisterskie od 1 października 2023 r. z obowiązkiem uzupełnienia różnic programowych i z informacją, że opłata za wznowienie studiów wynosi [...] zł płatne do 25 października 2023 r. Przedmiotową decyzją zobowiązano również skarżącego do zaliczenia różnicy programowej Prawo [...] (ćw. i w.) z informacją, że za różnicę programową należy uiścić opłatę w wysokości [...] zł.
Na wioski skarżącego termin płatności opłaty za wznowienie studiów i opłaty za różnice programowe był dwukrotnie odraczany do 25 grudnia 2023 r. i do dnia 25 stycznia 2024 r. (postanowienia z dnia 23 października 2023 r. i z dnia 19 grudnia 2023 r.).
W dniu 30 stycznia 2024 r. wpłynęło do Dziekana Wydziału [...] [...] pismo skarżącego z dnia 25 stycznia 2024 r. zatytułowane "Wniosek", w którym skarżący zawnioskował o:
- wyrażenie zgody na roczny urlop dziekański począwszy od semestru zimowego roku akademickiego [...];
- wyrażenie zgody na przeniesienie z odbywanych studiów w zakresie Prawa [...] na studia na Wydziale Prawa [...] Uniwersytetu [...] w W., począwszy od semestru VII, w roku akademickim [...];
- odroczenie terminu płatności opłaty za wznowienie studiów i opłaty za różnice programowe do dnia 14 lutego 2024 r.
Decyzją z dnia 5 lutego 2024 r. Dziekan Wydziału [...] [...] (dalej "Dziekan", "organ I instancji") postanowił skreślić skarżącego z listy studentów kierunku Prawo [...], na podstawie § 26 ust.2 pkt 3 Regulaminu studiów [...] w zw. z § 35 ust. 5 pkt 6 Statutu [...] i w związku z art.108 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm., obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 ze zm.).
Skarżący złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji, w którym ponowił żądania zawarte w piśmie z dnia 25 stycznia 2024 r. w zakresie wyrażenia zgody na przeniesienie i urlop dziekański oraz ponownie zawnioskował o odroczenie terminu płatności opłat do 31 marca 2024 r. Wyjaśnił, że w związku z realizacją zobowiązań zawodowych i związanych z aplikacją adwokacką starał się o przeniesienie na studia niestacjonarne na przedmiotowym kierunku na IV rok. Z uwagi na brak takiego trybu nauczana zgody nie uzyskał. W tych okolicznościach zawnioskował w piśmie z dnia 25 stycznia 2024 r. m.in. o. wyrażenie zgody na przeniesienie z odbywanych studiów na studia na Wydziale Prawa [...] [...] w W., począwszy od semestru VII, w roku akademickim [...] i o odroczenie terminu płatności opłaty za wznowienie studiów i opłaty za różnice programowe. Wyjaśnił, że w odpowiedzi na wniosek został skreślony z listy studentów.
Skarżący podniósł też, że w roku akademickim [...], po ukończeniu na [...] studiów magisterskich w zakresie teologii, podjął pracę jako nauczyciel religii w W.. Z kolei w roku akademickim [...], po ukończeniu na [...] studiów magisterskich w zakresie prawa podjął w W. aplikację adwokacką. Brak możliwości uczestniczenia w zajęciach w trybie zdalnym skutkował niedopuszczeniem go do sesji egzaminacyjnej z powodu niskiej frekwencji. W kolejnych latach podejmował starania w celu ukończenia studiów z zakresu prawa [...] na jego macierzystej uczelni, co jednak okazało się niemożliwe. Złożenie z kolei w dniu 25 stycznia 2024 r. wniosku o odroczenie płatności wynikało z obawy, że gdyby płatność tę uiścił, zostałby skreślony z listy studentów tracąc zarówno wpłaconą kwotę jak i możliwość przeniesienia się do innej szkoły wyższej.
W piśmie z dnia 25 marca 2024 r. zmodyfikował zawarty w odwołaniu wniosek o odroczenie terminu płatności należnych opłat i wniósł o odroczenie terminu płatności opłaty za wznowienie studiów i opłaty za różnice programowe do 14 dnia, licząc od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie rozpoznania odwołania.
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r. Rektor utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący został skreślony z listy studentów VII semestru z powodu niewniesienia opłaty za powtarzanie semestru w związku ze wznowieniem studiów w bieżącym roku akademickim i podkreślił, że Dziekan, na wniosek skarżącego, dwukrotnie przedłużał termin wniesienia opłaty: raz do 25 grudnia 2023 r., drugi raz do 25 stycznia 2024 r. W ocenie Rektora argumentacja przedstawiona w odwołaniu nie jest wystarczająca do uznania, że decyzja Dziekana została wydana nieprawidłowo.
A. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Rektora z dnia 12 kwietnia 2024 r.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej "k.p.a.", poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej;
- art. 9 k.p.a., poprzez nie poinformowanie skarżącego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku z dnia 25 stycznia 2024 r. o odroczenie płatności, zaniechanie wezwania skarżącego do zapłaty, a następnie wydanie decyzji bez umożliwienia skarżącemu dokonania płatności.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Na rozprawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zarzutów skarżący podtrzymał argumentację odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Pełnomocnik organu wyjaśniła, że skarżący został przyjęty na studia na kierunek Prawo [...] prowadzony przez Wydział [...] [...] w 2016 r. W trakcie studiów wielokrotnie wnosił podania do władz wydziału i jego prośby były w znaczącej większości uwzględniane. Skarżący został dwukrotnie skreślony z listy studentów z powodu nieuiszczenia należnych opłat – w 2021 i w 2023 roku, a każde skreślenie poprzedzało wezwanie do zapłaty, jak również powiadomienie listowne o terminie i możliwości przedłużenia terminu wymagalnych płatności.
Pełnomocnik organu wskazała również, że podanie zostało złożone z datą graniczną końca semestru zimowego. Semestr zimowy w roku akademickim [...] kończył się w dniu 26 stycznia 2024 r. na studiach stacjonarnych, a pismo wpłynęło do organu w dniu 30 stycznia 2024 r. Niedopuszczalnym jest fakt, że niemalże ostatniego dnia semestru student wnosi o urlop dziekański na cały semestr, który miał zakończyć się dwa dni później licząc od daty sporządzenia pisma.
Zasadność decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów, zdaniem pełnomocnika organu, wynika z wielokrotnego wnioskowania o przesunięcie terminu płatności za powtarzanie semestru oraz finalnie nie uiszczenia opłaty zgodnie z § 29 ust. 1 pkt 2 Regulaminu [...] oraz § 1 pkt 2 Zarządzenia Rektora [...] z dnia 6 lutego 2023 r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim [...]. Pełnomocnik organu zauważyła ponadto, że jak wynika z wyjaśnień skarżącego, skarżący miał środki na uiszczenie należnej opłaty i z niewyjaśnionych przyczyn nie regulował swoich zobowiązań względem [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.
Zgodnie jednak z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, także niepodniesione w skardze, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków skargi, jednak w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Zgodzić się należy z organem, że nietrafiony jest zarzut skargi co do naruszenia art. 6 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej. Brak podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi natomiast wątpliwości, że taka materialnoprawna podstawa podjętego przez organy rozstrzygnięcia istniała.
Jak wynika wprost z decyzji organu I instancji decyzja dotycząca skreślenia skarżącego z listy studentów Wydziału [...] [...] (Prawo [...] - stacjonarne jednolite magisterskie) została wydana na podstawie § 26 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów [...] oraz art. 108 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Fakt, że organ odwoławczy w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia tych regulacji nie wskazał i ograniczył się do powołania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 47 ust. 4 Regulamin studiów [...] (dotyczącego kompetencji Rektora jako organu odwoławczego) nie oznacza trafności zarzutów skargi w tym zakresie. Podzielić należy stanowisko organu odwoławczego w tym względzie, że utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie.
Jak już wskazano podstawą działania organu I instancji był § 26 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów [...], którego brzmienie, jak trafnie zauważyła pełnomocnik organu odwoławczego, jest w istocie tożsame z brzmieniem art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Zgodnie z przepisem art. 108 ust. 2 pkt 4 powołanej ustawy student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Zgodnie z § 26 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów [...] Dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
W ocenie sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie budzi wątpliwości, że decyzja w przedmiocie skreślenia wydawana na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ma charakter uznaniowy. Takie uregulowanie wynika z poszanowania przez ustawodawcę zasady autonomii uczelni. Pozostawienie tej kwestii do swobodnego uznania organów uczelni umożliwia uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązania się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. Powyższe oznacza, że organ uczelni orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.
Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie podlega na ocenie słuszności czy celowości podjętego rozstrzygnięcia, a obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w tym, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia, czy zachował prawa strony i czy wyważył słuszny interes społeczny i słuszny interes studenta.
Zgodnie z art. 108 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Przyjęcie przez ustawodawcę w art. 108 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej prowadzi do wniosku, że prawodawca odstąpił od wcześniej stosowanej zasady (na tle poprzednich regulacji prawnych) odpowiedniego stosowana w indywidulanych sprawach studentów przepisów k.p.a. na rzecz stosowania przepisów k.p.a. wprost. Oznacza to więc nie tylko to, że decyzja powinna spełniać wymogi stawiane art. 107 k.p.a, a zatem zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej i uzasadnienie faktyczne i prawne obejmujące wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, ale przede wszystkim to, że jej wydanie powinno zostać poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym.
W okolicznościach badanej sprawy kwestią bezsporną pozostaje, że skarżący nie uiścił wymaganych opłat związanych z odbywaniem studiów, i że termin ich uiszczenia do dnia wydania decyzji przez organ I instancji był dwukrotnie odraczany.
Analiza akt sprawy wskazuje jednak, że zasadnie skarżący podnosi, iż organ uchybił podstawowym zasadom postępowania i w odpowiedzi na jego kolejny wniosek z dnia 25 stycznia 2024 r. o odroczenie terminu płatności otrzymał decyzję organu I instancji o skreśleniu go z listy studentów [...] na kierunku Prawo [...]. W aktach sprawy brak bowiem jakichkolwiek informacji aby zawiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia z listy studentów (tak jak wymaga tego art. 61 § 4 k.p.a.) lub chociażby żeby wydanie decyzji poprzedzało wezwanie skarżącego do uiszczenia należnej opłaty po upływie terminu do jej odroczenia, tak jak to miało miejsce poprzednio, co sam przyznał organ w odpowiedzi na skargę i co wynika z akt sprawy. Do tej pory bowiem każdorazowo organ po upływie terminu do uiszczenia opłaty wzywał skarżącego do jej uiszczenia w wyznaczonym dodatkowym terminie pouczając o skutkach niewykonania obowiązku- skreślenia z listy studentów.
Organy nie wyjaśniły dlaczego w tym przypadku odstąpiły od stosowanej dotychczas procedury. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu próbując usprawiedliwić uchybienia organu w tym zakresie wyjaśniał, że skarżącemu znane są zasady i przepisy w tym zakresie, gdyż już dwukrotnie był skreślany z listy studentów z tożsamego powodu. Sama ta okoliczność nie może jednak zwalniać organu z zachowaniu podstawowych standardów postępowania administracyjnego. Pismo procesowe, jakim jest odpowiedź na skargę nie może zastąpić ani uzasadnienia decyzji, ani tym bardziej rozstrzygać co do zasadności złożonych przez skarżącego w trakcie postępowania wniosków.
Swoją prośbę o odroczenie skarżący ponowił w odwołaniu, a także w piśmie z dnia 25 marca 2024 r., złożonym w ślad za odwołaniem, co zostało również pozostawione bez "komentarza" przez organ I instancji przed przekazaniem odwołania organowi odwoławczemu. Ze stanowiska organu I instancji zawartym za odwołaniem wynika bowiem jedynie, że student złożył kolejna prośbę, co do przedłużenia terminu do uiszczenia opłaty, i że "Jest to tym bardziej dyskusyjne, że Pan student, jak sam podnosi, w treści uzasadnienia odwołania, świadczy pracę".
Nie sposób uznać, że w takich okolicznościach doszło do odmownego rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne odroczenie opłaty za studia, zawłaszcza, gdy skarżący nie dostał żadnej informacji w tym zakresie, a w poprzednich przypadkach złożenia takich wniosków w niniejszej sprawie wnioski skarżącego były załatwiane postanowieniami z dnia 23 października 2023 r. i z dnia 19 grudnia 2023 r., wydanymi na podstawie § 1 ust. 3 uchwały Senatu [...] z dnia 23 czerwca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania oraz warunków i trybu zwalniania z opłat za świadczone usługi edukacyjne na [...].
Także uzasadnienie zaskarżonej decyzji żadnej argumentacji w zakresie złożonych przez skarżącego wniosków, w piśmie z dnia 25 stycznia 2024 r. i kolejnych pismach nie zawiera.
Jak wskazał skarżący na rozprawie żadne jego wnioski z dnia 25 stycznia 2024 r. (a więc zarówno co do odroczenia opłaty, udzielania urlopu i wyrażenia zgody na przeniesienie) nie zostały rozpoznane.
Strona występując z określonym żądaniem do organu ma prawo oczekiwać, że jej żądanie zostanie rozpoznane w prawem przepisanej formie, zwłaszcza gdy z negatywnym stanowiskiem organu w tym zakresie wiążą się tak daleko idące konsekwencje dla strony jak w niniejszej sprawie – skreślenia z listy studentów.
Kwestią bezsporną też pozostaje, że skarżącemu nie doręczono także zawiadomienia o zakończeniu postępowania administracyjnego, ani nigdy nie pouczono go o jego prawach, jako strony postępowania administracyjnego, tak jak tego wymaga art. 10 § 1 k.p.a., co w okolicznościach niniejszej sprawy i stanowiska skarżącego zaprezentowanego w skardze i na rozprawie nie można uznać za nieistotne.
Jeszcze raz podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie skreślenia z listy studentów ma charakter uznaniowy, a to rodzi po stronie organu konkretne obowiązki. Decyzja uznaniowa oznacza, że norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia dokonanie takiego wyboru organowi administracji, pozostawiając mu wybór następstwa prawnego. Z kolei upoważnienie organu do działania w trybie uznania administracyjnego wiąże się zawsze ze szczególnym obowiązkiem dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania przez organ sprawy. Z tego też powodu kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydawaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Tego uzasadnienia w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu I instancji zabrakło, czym naruszono art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyżej stwierdzane nieprawidłowości, sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ w pierwszej kolejności zobowiązany więc będzie rozpoznać kolejny wniosek (wnioski) skarżącego o odroczenie terminu płatności należnej opłaty za studia (pozostałe wnioski wykraczają poza granice tej sprawy i sąd nie jest uprawniony dawać wytycznych w tym zakresie). W sytuacji zaś konieczności wydania decyzji administracyjnej organ zadba o to, co jest jego ustawowym obowiązkiem, wynikającym z k.p.a., by skarżący miał wiedzą o toczącym się w jego sprawie postępowaniu administracyjnym i by jego prawa jako strony postępowania zostały zachowane. Organ wydając decyzję administracyjną musi przede wszystkim wskazać kryteria jakimi kierował się podejmując decyzję w sprawie, tak aby wymogi uzasadnienia stawiane art. 107 § 3 k.p.a. były spełnione i by ewentualne podjęcie pozostawionego do uznania organu rozstrzygnięcia wynikało z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy i z wykazaniem, że zaistniały ustawowe przesłanki do wydania takiej decyzji.
Podkreślić przy tym trzeba, że sąd nie przesądza, iż stanowisko organu w tej kwestii jest wadliwe, ale wskazuje, że na tym etapie nie poddaje się ono kontroli sądowoadministracyjnej.
Z tych wszystkich względów i na podstawie wskazanej wyżej orzeczono jak w sentencji wyroku.