III SA/Lu 409/05

III SA/Lu 409/05 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2005-12-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Marcinowski /przewodniczący/
Małgorzata Fita
Marek Zalewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
par. 10, par. 11
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 151
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia NSA Marek Zalewski (spr.), Asesor WSA Małgorzata Fita,, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi Z. Ż. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 90 poz. 575 ze zm.) oraz z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), po rozpatrzeniu odwołania z dnia 5 kwietnia 2004 r. Z. Ż. od decyzji Nr [...] Inspektora Sanitarnego z dnia [...] znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u niego choroby zawodowej narządu słuchu i zespołu wibracyjnego - Inspektor Sanitarny utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że nie może uwzględnić stanowiska Z. Ż., który wskazuje, że przez 35 lat zatrudnienia w Fabrykach Wag "[...]" w L. wykonywał ciężkie prace ślusarskie, kowalskie, spawalnicze i szlifierskie przy użyciu narzędzi wytwarzających drgania mechaniczne i znaczny hałas. Zgodnie z § 1 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 61, poz. 294 ze zm.) - "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Do rozpoznania i stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej konieczne jest spełnienie obu warunków, a więc rozpoznana choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, a jej przyczyną muszą być czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku jego pracy.
Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (dochodzenia epidemiologicznego) wynika, że skarżący zatrudniony był w Fabrykach Wag Zakład Nr [...] w L. od 1 lipca 1957 r. do dnia 31 maja 1993 r. na stanowisku ślusarza przy produkcji wag małych i wag dużych od 500 kg do 15 ton. Z wyjaśnień skarżącego złożonych do akt sprawy oraz z zeznań jego świadków wynika, że w czasie pracy na stanowisku ślusarza wykonywał takie czynności związane z produkcją wag jak: czynności pomocnika kowala przy kuciu elementów wag na zimno i na gorąco, trasowanie i cięcie blach różnej grubości, ich prostowanie, walcowanie i szlifowanie, piłowanie pilnikami, cięcie kątowników różnych wymiarów, wiercenie otworów wiertarką elektryczną ręczną i stacjonarną, gwintowanie, wybijanie numerów, nacinanie skali na wzrostomierzu do wag lekarskich oraz na wagowskazie uderzając kilkaset razy młotkiem, spawanie elektryczne i acetylenowe, konserwowanie elementów antykorozyjne i gruntowanie minią. Pomiary intensywności hałasu w miejscu pracy skarżącego nie wykazały przekroczeń dopuszczalnej intensywności. Pomiarów wibracji nie wykonywano.
Z orzeczenia lekarskiego Nr [...] z dnia [...] i [...] z dnia [...] Poradni Chorób Zawodowych upoważnionej na podstawie przepisu § 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia do rozpoznawania chorób zawodowych i wydawania orzeczeń lekarskich w tej sprawie wynika, że nie rozpoznano u skarżącego choroby zawodowej zespołu wibracyjnego i zawodowego uszkodzenia słuchu.
Rozpoznane u niego schorzenia: dyskopatia szyjna i lędźwiowa, zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe, stan po wszczepieniu elektrostymulatora w wyniku kardiomiopatii zastoinowej z nawracającym migotaniem przedsionków z tachyarytmią - nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych. Natomiast rozpoznany po dziewięciu latach od zakończenia pracy "obustronny ubytek słuchu" nie może być wiązany z warunkami pracy skarżącego, ponieważ nie pracował on w warunkach powodujących nadmierną intensywność hałasu.
Choroby zawodowej u skarżącego nie rozpoznał również Instytut Medycyny Pracy upoważniony na podstawie przepisu § 9 ust. 1 rozporządzenia do wykonywania ponownych badań lekarskich pracowników, którzy nie zgadzają się z orzeczeniem lekarskim o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
Z orzeczenia lekarskiego Nr [...] z dnia [...] wydanego przez Instytut Medycyny Pracy wynika, że u skarżącego rozpoznano obustronne uszkodzenie ucha wewnętrznego z ubytkiem słuchu typu odbiorczego i upośledzeniem czynności błędnika, zaś obserwacja w kierunku zespołu wibracyjnego była negatywna. W uzasadnieniu Instytut wyjaśnił, że na stanowiskach pracy skarżącego nie stwierdzono przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu, które mogłyby stwarzać ryzyko zawodowego uszkodzenia słuchu. Przeprowadzona diagnostyka radiologiczna kości rąk nie potwierdziła istnienia zmian charakterystycznych dla postaci kostnej zespołu wibracyjnego.
W tej sytuacji Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego chorób zawodowych narządu słuchu i zespołu wibracyjnego, zaś Inspektor Sanitarny w L. decyzję powyższą po rozpatrzeniu wniesionego od niej odwołania utrzymał w mocy swoją decyzją z dnia [...] znak [...], którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyniku wniesionej skargi uchylił wyrokiem z dnia 28 października 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 435/04 i zalecił uzupełnienie postępowania dowodowego,
Realizując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawarte w wyroku, organ odwoławczy wystąpił do Poradni Chorób Zawodowych i do Instytutu Medycyny Pracy o uzupełnienie wydanych orzeczeń.
Z uzyskanych odpowiedzi - pisma z dnia [...] Poradni Chorób Zawodowych i pisma z dnia [...] Instytutu Medycyny Pracy wynika, że rozpoznane u skarżącego uszkodzenie słuchu nie może być wiązane z pracą zawodową. Według współczesnego stanu wiedzy o patofizjologii urazu akustycznego (uszkodzenia słuchu) nawet wieloletnie narażenie na hałas o poziomach w granicach 70-80 dB (u skarżącego 72dB) nie wywiera działania uszkadzającego na narząd słuchu. Wyniki przeprowadzonych kompleksowych badań audiologicznych i analiza historii choroby nie ujawniły żadnych wskaźników, które mogłyby sugerować szczególną indywidualną wrażliwość na uraz akustyczny (uszkodzenia słuchu). Uszkodzenie ucha wewnętrznego u skarżącego nie wykazuje klinicznych cech uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem i należy je przyczynowo łączyć z zaburzeniami ukrwienia ucha wewnętrznego w przebiegu kardiomiopatii zastoinowej, udarem mózgu i dyskopatią szyjnego odcinka kręgosłupa. Rozpoznane zaś "zmiany zwyrodnieniowe wielostanowe" wymienione w orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych nie wchodzą w zakres pojęcia "zespół wibracyjny". Nie stwierdzono bowiem u niego zmian kostnych charakterystycznych dla następstwa narażenia na wibrację miejscową.
Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jej uchylenie w całości i zarzucając jej:
- błędne zastosowanie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ... - zamiast rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych,
- błędną wykładnię pojęcia choroby zawodowej,
- naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa wyrażające się w jednostronnej, dowolnej ocenie zebranego materiału dowodowego, w podważeniu wiarygodności zeznań świadków, zaniechaniu przeprowadzenia szczegółowych badań ukierunkowanych na jednoznaczne wyjaśnienie, co było przyczyną uszkodzenia słuchu skarżącego,
- naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej ppsa) poprzez niezastosowanie się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2004 r., tj. zaniechanie ustalenia zakresu pojęciowego schorzenia występującego w wykazie chorób zawodowych rozporządzenia z 1983 r. pod poz. 16 jako "zespół wibracyjny" i dokonania oceny dowodów zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
Skarżący uzasadnił swe stanowisko tym, że aktualnie obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ... weszło w życie w dniu 3 września 2002 r., natomiast postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte przed tym dniem. Dlatego zgodnie z § 10 rozporządzenia postępowanie powinno być prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów, a więc rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
W wykazie chorób zawodowych rozporządzenia z 1983 r. jako chorobę zawodową wymieniono między innymi, pod poz. 15 "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Skarżący uznaje za niesporne, że wykonywał pracę w warunkach działania czynnika szkodliwego, jakim jest hałas. Kwestionuje też stanowisko Inspektora Sanitarnego, że zaburzenia słuchu nie pozostają w związku z zatrudnieniem Skarżącego. W przypadku, w którym skarżący pracował 35 lat nie jest konieczne udowodnienie, że warunki pracy spowodowały powstanie choroby. Domniemywa się bowiem istnienie związku przyczynowego między chorobą zawodową a czynnikami narażającymi na jej powstanie. Skarżący podniósł, iż opinie lekarskie nie są wiążące.
Skarżący zarzuca również, że wyniki badań poziomu hałasu przeprowadzanych przez dawnego pracodawcę były niewiarygodne i nieuczciwe, a odmienny stan faktyczny potwierdzają świadkowie, zaś pomiarów wibracji w ogóle nie wykonywano.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Organ wyjaśnił dodatkowo, że sprawę choroby zawodowej rozpatrywano z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, a nie na podstawie nowych przepisów tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ... co podkreślono we wstępie zaskarżonej decyzji powołując intertemporalny przepis § 10 tego rozporządzenia.
Organ uznał, że zeznania świadków dotyczące intensywności hałasu i wibracji składane po dwudziestu latach od zakończenia ich pracy, bez znajomości wyników pomiarów są subiektywne i w tym zakresie nie stanowią wiarygodnych dowodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania.
Wskazać należy na wstępie, że regulacja dotycząca chorób zawodowych jest aktualnie unormowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132 poz. 1115). Zgodnie z § 11 tegoż rozporządzenia, w dniu 3 września 2002 r. straciło moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 i z 1989 r. Nr 61, poz. 364), jednak stosownie do § 10 cyt. rozp. - postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Postępowanie zostało rozpoczęte w 2001 r. Przyjąć zatem należy konieczność respektowania zasady ciągłości stosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych aż do czasu zakończenia postępowania.
Niezasadnie skarżący zarzuca, iż organy stosowały przepisy "nowe", skoro organ I instancji w decyzji z dnia 19 marca 2004 r. orzekał na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. (przywołując też § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. o charakterze intertemporalnym, jako uzasadnienie stosowania przepisów wcześniejszych). Te same przepisy stosował organ odwoławczy, co wynika bezsprzecznie z uzasadnienia decyzji, z tym, że w treści decyzji zaniechał przywołania pełnej podstawy prawnej, a więc właściwego rozporządzenia, przytaczając tylko przepis intertemporalny (§ 10) rozporządzenia nowego.
Sąd stwierdził, że organ administracji przeprowadził postępowanie dowodowe i ocenił jego wynik zgodnie z treścią art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.
Zgodnie z § 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.- za choroby zawodowe uważa się:
- choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia,
- jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy.
Tym samym definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których szczegółowe określenie zawarte jest w § 1 ust. 2 rozporządzenia. Wykaz, stanowiący załącznik do rozporządzenia, wskazuje w wykazie chorób zawodowych w poz. 15 - uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, a pod poz. 16 - zespół wibracyjny.
Bezsporne jest, że żadna z tych chorób nie została stwierdzona przez specjalistów badających skarżącego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, iż bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ administracyjny nie może dokonać rozpoznania choroby. Oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Przypomnieć należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SA 2074/97, publ. w LEX 45828, zgodnie z którym orzeczenia zakładów służby zdrowia właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych są traktowane w postępowaniu w sprawie chorób zawodowych jak opinie biegłych.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje natomiast na występowanie u skarżącego:
- uszkodzenia ucha wewnętrznego, które nie wykazuje klinicznych cech uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem i należy je przyczynowo łączyć zaburzeniami ukrwienia ucha wewnętrznego, udarem mózgu i dyskopatią,
- zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe, które nie wchodzą w zakres pojęcia "zespół wibracyjny".
Skarżący nie kwestionował w sposób konstruktywny wyników badań lekarskich w trakcie postępowania administracyjnego.
Skoro nie ma skutku w postaci schorzenia uznanego za chorobę zawodową bez znaczenia dla sprawy jest ewentualne wystąpienie czynników chorobotwórczych w trakcie pracy, takich jak hałas.
Skarżący ma rację, o ile twierdzi, że w razie stwierdzenia jednej z chorób określonych w przytaczanym załączniku do rozporządzenia, i ustaleniu, że przyczyny ją wywołujące występują miejscu pracy, należy uznać istnienie choroby zawodowej, bez ustalania, czy to te czynniki wywołały chorobę, czy te same czynniki, ale występujące gdzie indziej. Jeśli pracownik cierpi na uszkodzenie słuchu wywołane hałasem, wystarczające jest ustalenie, iż czynnik hałasu o określonym stopniu występuje u pracodawcy, mimo że podobny hałas może występować również np. w otoczeniu miejsca zamieszkania pracownika. W tym sensie nie jest konieczne ustalanie, które źródło hałasu wywołała chorobę, skoro mógł nim być hałas w miejscu pracy. Taka wykładnia, stosowana przez NSA, ma na celu uniknięcie nieprzezwyciężalnych niejednokrotnie komplikacji dowodowych.
W przedmiotowej sytuacji mamy jednak do czynienia ze schorzeniami, których pochodzenie - zgodnie z jednogłośną i zweryfikowaną opinią specjalistów - nie jest związane z hałasem (uszkodzenie słuchu), ani z wibracjami (zwyrodnienie stawów).
Sąd nie znalazł obiektywnych i przekonujących argumentów uzasadniających uznanie opinii lekarskich za niewiarygodne.
Organ orzekając ponownie zastosował się do zaleceń udzielonych mu przez Sąd w wyroku z dnia 28 października 2004 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uzupełnił bowiem postępowanie przez uzyskanie wyjaśniających opinii lekarskich WOMP i IMP. Wyjaśnienia te przekonują w zakresie swej zbieżności.
Podsumowując - Sąd nie widzi podstaw, aby kwestionować stanowisko organów. Gdyby nawet szkodliwym czynnikiem występującym w środowisku pracy skarżącego był hałas, ale niekwestionowane uszkodzenie słuchu u skarżącego nie jest wywołane hałasem, lecz innymi przyczynami, nie zaistniała przesłanka uznania ubytku słuchu za chorobę zawodową, związana z wpływem na chorobę czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Identycznie należy ustosunkować się do schorzeń stawowych związanych ze zwyrodnieniem, które nie noszą cech choroby wibracyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.