Pełny tekst orzeczenia III SA/Lu 373/23

III SA/Lu 373/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Jerzy Drwal /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 4 pkt 6a; art. 4 ust. 3; art. 4 pkt 2; art. 4 pkt 4; art. 5a; art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 92 a ust. 1, ust. 3, ust. 7 pkt 1, lp. 1.1a. załącznika nr 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U.UE.L 2006 nr 102 poz 1 art. 4 lit. a;
Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Tekst mający znaczenie dla EOG).
Dz.U.UE.L 2009 nr 300 poz 72 art. 4
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Tekst mający znaczenie dla EOG).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia [...] 2022 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.
W dniu 8 czerwca 2022 r. na terenie Oddziału Celnego Drogowego w Dorohusku funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili kontrolę dokumentów, o których mowa w art. 87 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 z późn. zm., dalej "u.t.d."), okazanych przez skarżącego M. B., przekraczającego granicę Rzeczypospolitej Polskiej na kierunku wyjazdowym. Skarżący kierował pojazdem samochodowym marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 3500 kg, z przyczepą marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 2000 kg. Masa całkowita zespołu pojazdów wynosiła 5500 kg. Zespołem pojazdów przewożono z Polski do Ukrainy towary w postaci artykułów spożywczych i higienicznych stanowiących pomoc humanitarną, na podstawie zgłoszenia ustnego. Według oświadczenia zgłaszającego nadawcami towarów były osoby prywatne z Polski, natomiast odbiorcami osoby prywatne w [...]. Do kontroli kierujący okazał dowody rejestracyjne pojazdów oraz paszport. Kierujący nie okazał natomiast ważnego w dniu kontroli wypisu z licencji wspólnotowej dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy udzielonej przewoźnikowi wykonującemu transport drogowy. Jednocześnie stwierdzono, że w sprawie nie występują przesłanki zwalniające przewoźnika z obowiązku posiadania licencji wspólnotowej.
Kontrolowany w trakcie przesłuchania podał, że nie posiada licencji, ponieważ nie miał świadomości, że przy transporcie prywatnym, niezarobkowym pomocy humanitarnej jest ona wymagana.
Na okoliczność przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół nr [...] z dnia 8 czerwca 2022 r., w którym stwierdzono wykonywanie przez M. B. międzynarodowego transportu drogowego rzeczy bez wymaganej licencji, tj. naruszenie określone w lp. 1.1a. złącznika nr [...] do u.t.d - wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji wspólnotowej. Kierowca M. B. podpisał protokół, nie zgłaszając uwag.
Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący nie figuruje w ewidencji przedsiębiorców i nie zostało mu wydane przez Starostę Skierniewickiego zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Biuro ds. Transportu Międzynarodowego Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego w piśmie z dnia 29 września 2022 r. wskazało, że skarżącemu M. B. nie zostały udzielone przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego żadne uprawnienia na wykonywanie krajowego i międzynarodowego transportu drogowego.
Pismem z dnia 21 października 2022 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Po przeprowadzeniu postępowania organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2022 r., na podstawie art. 92a ust. 1 i ust. 3 u.t.d. w zw. z lp. 1.1a załącznika nr 3 do u.t.d., nałożył na skarżącego karę pieniężną w kwocie 12000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji wspólnotowej.
Skarżący wniósł odwołanie, kwestionując obowiązek posiadania licencji wspólnotowej na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy, w sytuacji gdy skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego, a przewóz w dniu 8 czerwca 2022 r. miał charakter prywatnego i niezarobkowego transportu pomocy humanitarnej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie nie podzielił zarzutów odwołania i utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na wielkość dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów (5500 kg), przewóz drogowy wykonywany przez skarżącego podlegał regulacji ustawy o transporcie drogowym. Odwołując się do regulacji tej ustawy, w tym do definicji przewozu drogowego (art. 4 pkt 6a u.t.d.), transportu drogowego (art. 4 ust. 3 u.t.d.), międzynarodowego transportu drogowego (art. 4 pkt 2 u.t.d.) i niezarobkowego przewozu drogowego (art. 4 pkt 4 u.t.d.), organ w pierwszym rzędzie podkreślił, że przewóz drogowy obejmuje transport drogowy (w tym międzynarodowy transport drogowy), niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 102, str. 1 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie nr 561/2006"). W art. 4 lit. a rozporządzenia nr 561/2006 zdefiniowano przewóz drogowy jako każdą podróż odbywaną w całości lub w części po drogach publicznych przez pojazd, z ładunkiem lub bez, używanym do przewozu osób lub rzeczy.
Organ stwierdził, że w dniu kontroli wykonywany był przez skarżącego M. B. przewóz drogowy w rozumieniu przywołanej definicji przewozu drogowego. Przewóz miał charakter międzynarodowy, gdyż odbywał się z przekroczeniem granicy. Kwestią sporną był charakter przewozu, to jest czy był to międzynarodowy transport drogowy, wymagający posiadania licencji wspólnotowej (art. 5a u.t.d.), czy też, jak twierdzi strona, wykonywany przejazd nie był objęty obowiązkiem posiadania licencji.
Organ zauważył, że zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole kontroli, skarżący dokonał na przejściu granicznym ustnego zgłoszenia do procedury wywozu towarów w postaci artykułów spożywczych i higienicznych, wiezionych do Ukrainy jako pomoc humanitarna. Nadawcami tych towarów były osoby prywatne z Polski, a odbiorcami osoby prywatne z Ukrainy.
Natomiast w świetle art. 4 pkt 4 u.t.d. niezarobkowym przewozem drogowym - przewozem na potrzeby własne – jest przejazd spełniający łącznie cztery warunki. Warunek określony pod lit. c przewiduje, że w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin.
Organ stwierdził, że kontrolowany przejazd nie spełniał warunku określonego w art. 4 pkt 4 lit. c u.t.d., a tym samym nie mógł zostać uznany za niezarobkowy przewóz drogowy (nie miał charakteru przewozu na potrzeby własne). Przewożony przez skarżącego towar nie był bowiem jego własnością, nie został przez niego sprzedany, kupiony, wynajęty, wydzierżawiony, wyprodukowany, wydobyty, przetworzony lub naprawiony.
Organ podkreślił, że skoro w świetle definicji transportu drogowego (art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d.) określenie to obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4, to oznacza, że przypadek wykonywania przewozu drogowego, który nie spełnia warunków umożliwiających uznanie go za przewóz na potrzeby własne, jest transportem drogowym, a z racji wywozu towarów z Polski do Ukrainy - międzynarodowym transportem drogowym.
Stosownie zaś do art. 5a ust. 1 pkt 1 u.t.d. podjęcie i wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji wspólnotowej, na zasadach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 300, str. 72 z późn. zm., dalej "rozporządzenie nr 1072/2009").
Zdaniem organu objęty kontrolą przejazd pojazdu z ładunkiem z Polski do Ukrainy wyczerpywał definicję przewozu międzynarodowego zawartą w art. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia nr 1072/2009. przewóz miał charakter międzynarodowy i wymagał posiadania licencji wspólnotowej zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia.
Organ odwoławczy zaznaczył, że obowiązek posiadania wypisu z licencji i okazywania go w trakcie kontroli wynika ponadto z przepisu art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Odnosząc się do treści odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że do uznania, iż przewóz drogowy ma charakter zarobkowy nie jest wymagane prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na przewozie drogowym rzeczy. Przepisy rozporządzenia nr 1072/2009 nie wskazują formy prawnej, jaką powinien posiadać przewoźnik. Przepisy tego rozporządzenia nie definiują pojęcia "przedsiębiorstwo transportowe". Natomiast zgodnie z definicją określoną w art. 4 lit. p rozporządzenia nr 561/2006 pod pojęciem "przedsiębiorstwo transportowe" rozumie się osobę fizyczną, osobę prawną lub związek lub grupę osób nieposiadającą osobowości prawnej, niezależnie od tego, czy działa zarobkowo, lub jednostkę państwową, niezależnie od tego, czy posiada ona osobowość prawną, czy też podlega organowi posiadającemu osobowość prawną, która zarobkowo lub na potrzeby własne wykonuje przewozy drogowe. Zatem podmiot wykonując niezarobkowy przewóz drogowy jest traktowany jak przedsiębiorstwo transportowe, ze wszystkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów o transporcie drogowym. Organ podkreślił, że o wymagalności dokumentów na dany transport decyduje m.in. dopuszczalna masa całkowita pojazdu samochodowego, którym wykonywany był przejazd.
Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, według którego nieprowadzenie zarejestrowanej działalności gospodarczej wyłącza odpowiedzialność podmiotu faktycznie wykonującego przewóz za naruszenie polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji. Organ zaznaczył, że podmiotem wykonującym transport drogowy jest także ten, kto faktycznie podejmuje czynności z zakresu transportu drogowego, chociaż nie dopełnił warunków do legalnego wykonywania działalności gospodarczej. Wykonywanie transportu drogowego będzie zachodziło nawet wówczas, gdy podmiot nie jest przedsiębiorą i nie prowadzi trwale działalności gospodarczej, czyli działalności zarobkowej w sposób zorganizowany i ciągły na własny rachunek, nie figuruje w odnośnych ewidencjach i rejestrach, lecz w rzeczywiści wykonuje (choćby jednorazowo) usługę przewozu osób lub rzeczy, odpowiadającą definicji transportu drogowego.
Organ odwoławczy podzielił również stanowisko organu pierwszej instancji, co do braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Organ podkreślił, że podmiot wykonujący przewóz jest zwolniony od odpowiedzialności za naruszenie prawa, jeżeli wyłączną winę za powstanie naruszenia ponosi osoba trzecia lub gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie od niego niezależnych. Zdaniem organu tego rodzaju sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Organ wskazał, że w sprawie nie występowały także okoliczności przewidziane w art. 92c ust. 1 pkt 2 i 3 u.t.d.
W skardze na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie skarżący M. B. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:
1) art. 5a ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 92 a ust. 1, ust. 3, ust. 7 pkt 1, oraz lp. 1.1a. załącznika nr 3 do u.t.d., art. 2 pkt 2 lit. b, pkt 5, art. 3, art. 4, art. 16 rozporządzenia nr 1072/2009, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że przewóz wykonywany przez skarżącego miał charakter międzynarodowego transportu drogowego wymagającego posiadania licencji wspólnotowej, co skutkowało nałożeniem kary pieniężnej, w sytuacji gdy wykonywany przez skarżącego przewóz stanowił nieodpłatny przewóz pomocy humanitarnej, co nie pozwalało przyznać skarżącemu przymiotu przedsiębiorcy i który to przewóz zgodnie z obowiązującymi przepisami nie wymagał posiadania licencji, a nawet stosownego zezwolenia, a jedynie ustnego zgłoszenia (towary unijne o wartości nieprzekraczającej 1000 euro), którego skarżący dokonał;
2) art. 4 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d., poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie do zastanego podczas kontroli drogowej stanu faktycznego, w sytuacji gdy skarżącego należy traktować jako podmiot niebędący przedsiębiorcą, co doprowadziło do zaniechania ustalenia, czy przewóz wykonywany przez podmiot niebędący przedsiębiorcą spełniać musi wszystkie wymagania stawiane przewozowi na potrzeby własne określone w art. 4 pkt 4 u.t.d. z uwagi, iż przepisy te stosować należy odpowiednio, co w rozpatrywanym przypadku oznacza stosowanie z koniecznymi modyfikacjami, a w konsekwencji przedwczesne zastosowanie art. 5a ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 92a ust. 1, ust. 3, ust. 7 pkt 1 u.t.d. oraz lp. 1.1a. załącznika nr 3 do u.t.d.
3) art. 3 lit. h w zw. z art. 4 lit. r rozporządzenia nr 561/2006, poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie w sytuacji, gdy wykonywany przez skarżącego przewóz był przewozem niehandlowym, tj. nie generował bezpośrednio ani pośrednio żadnego dochodu dla kierowcy pojazdu ani nikogo innego oraz nie miał związku z działalnością zawodową ani zarobkową, a co tym idzie, nie powinny do niego znaleźć zastosowania przepisy tego rozporządzenia z uwagi na obowiązujące wyłączenie;
4) art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, które to naruszenie polegało na tym, że błędnie przyjęto, iż przewóz rzeczy dokonywany przez skarżącego dnia 8 czerwca 2022 r. miał charakter międzynarodowego transportu drogowego wymagającego posiadania licencji wspólnotowej z uwagi na fakt, iż w ocenie organu skarżący faktycznie świadczył odpłatną usługę przewozu odpowiadającą definicji transportu drogowego, przy jednoczesnym niespełnieniu warunków umożliwiających uznanie za przewóz na potrzeby własne - w sytuacji gdy z przeprowadzonych dowodów i ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że wykonywany przez skarżącego przewóz stanowił nieodpłatny przewóz pomocy humanitarnej, co nie pozwala przyznać skarżącemu przymiotu przedsiębiorcy, a tym samym nakazuje do skarżącego odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o transporcie drogowym, w tym o transporcie na potrzeby własne i który to przewóz zgodnie z obowiązującymi przepisami wymagał jedynie ustnego zgłoszenia (towary unijne o wartości nieprzekraczającej 1000 euro), co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że skarżący winien posiadać licencję wspólnotową;
5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, mimo że decyzja ta dotknięta była wadą przesądzającą o konieczności jej uchylenia;
6) art. 92c ust. 1 pkt 1 u.td., poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie mimo, że powstałe naruszenie jest wynikiem okoliczności niezależnych od skarżącego, który działał w zaufaniu do informacji zamieszczonych w komunikacie Ministerstwa Finansów o zasadach udzielania pomocy humanitarnej Ukrainie.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ewentualne uchylenie także decyzji organu pierwszej instancji i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zarzutów skarżący podniósł, że w dniu 8 czerwca 2022 r. nie świadczył odpłatnej usługi przewozu. Skarżący jechał do Ukrainy w celach prywatnych, jako osoba prywatna i korzystając z okazji zabrał ze sobą pomoc humanitarną w postaci artykułów spożywczych i higienicznych. Już powyższa okoliczność świadczy o tym, że wykonywany przewóz nie miał charakteru odpłatnego. Skarżącego nie można zatem traktować jak przedsiębiorcy, a zatem nie znajdowały do niego zastosowania przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W tym wypadku należałoby rozważyć zastosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d., zgodnie z którym do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Według skarżącego wydaje się, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z niehandlowym przewozem rzeczy zdefiniowanym w art. 4 lit. r rozporządzenia nr 561/2006.
Skarżący zauważył, że przy przyjęciu, iż w dniu kontroli wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy na potrzeby własne, licencja nie jest wymagana, a wymagane jest uzyskanie odpowiedniego zezwolenia, jeśli tak stanowią umowy międzynarodowe. Zgodnie zaś z art. 35 u.t.d. przedsiębiorca wykonujący transport może być zwolniony z uzyskania zezwolenia w przypadku wykonywania przez niego przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej. W związku z agresją na Ukrainę, na mocy umowy międzynarodowej pomiędzy Unią Europejską a Ukrainą z dnia 29 czerwca 2022 r. – do dnia 30 czerwca 2023 r. niektóre rodzaje przewozów drogowych towarów pomiędzy Ukrainą a Unią Europejską zostały, na zasadzie wzajemności, zliberalizowane i nie podlegają wymogom uzyskania zezwoleń przewidzianych w umowach dwustronnych o międzynarodowym transporcie drogowym.
Skarżący wskazał także na komunikat zamieszczony na stronie Ministerstwa Finansów, zgodnie z którym towary unijne będące pomocą humanitarną kierowaną na terytorium Ukrainy mogą zostać wyprowadzone przez polskie przejścia graniczne w następujący sposób: towary o wartości do 1000 EUR mogą być zgłaszane do procedury wywozu ustnie w urzędzie celnym granicznym (...). W ocenie skarżącego, ustne zgłoszenie przewozu towarów unijnych o wartości do 1000 euro był wystarczające.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z uwagi na niezasadność zarzutów podniesionych w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 12000 zł za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Stosownie do zasady wyrażonej w art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 12000 zł za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12000 zł (art. 92a ust. 3 u.t.d.).
Przepis art. 92a ust. 7 u.t.d. wskazuje, że wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Pod lp. 1.1a. załącznika nr 3 do u.t.d. wymienione jest naruszenie polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji wspólnotowej. Naruszenie to jest sankcjonowane karą w wysokości 12000 zł.
Przepis art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d. przewiduje bowiem, że podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, kartę kierowcy, wykresówki, zapisy odręczne i wydruki z tachografu oraz zaświadczenie, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, a ponadto wykonując transport drogowy - wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo wypis z licencji. Powołany przepis pozostaje w związku z art. 5a ust. 1 pkt 1 u.t.d., z którego wynika, że podjęcie i wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji wspólnotowej, na zasadach określonych w rozporządzeniu nr 1072/2009. Zgodnie zaś z zasadą ogólną wyrażoną w art. 3 rozporządzenia nr 1072/2009 wykonywanie przewozów międzynarodowych wymaga posiadania licencji wspólnotowej oraz, jeśli kierowca jest obywatelem państwa trzeciego, świadectwa kierowcy.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii prawidłowej kwalifikacji wykonywanego przez skarżącego przewozu. W ocenie organu, skarżący wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy, co wymagało posiadania przez niego odpowiedniej licencji.
W sprawie pozostaje poza sporem, że w dniu 8 czerwca 2022 r. skarżący, przekraczający granicę Rzeczypospolitej Polskiej na kierunku wyjazdowym, kierował pojazdem samochodowym marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 3500 kg, z przyczepą marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], o dopuszczalnej masie całkowitej 2000 kg. Dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów wynosiła zatem 5500 kg. Zespołem pojazdów skarżący przewoził z Polski do Ukrainy, na podstawie zgłoszenia ustnego, towary w postaci artykułów spożywczych i higienicznych stanowiących zgodnie ze zgłoszeniem pomoc humanitarną. Skarżący nie kwestionował, że w toku przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Oddziału Celnego Drogowego w Dorohusku kontroli w zakresie dokumentów, o których mowa w art. 87 u.t.d., nie okazał wypisu z licencji wspólnotowej dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy udzielonej przewoźnikowi wykonującemu transport drogowy. Nie jest także kwestionowane w sprawie ustalenie organu, że skarżący licencji wspólnotowej nie posiadał. Znajdujące się w aktach sprawy informacje udzielone przez Starostę Skierniewickiego oraz Biuro do spraw Transportu Międzynarodowego Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego potwierdzają, że skarżący nie figuruje w rejestrze przedsiębiorców i nie zostało mu wydane zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika ani żadne inne uprawnienia na wykonywanie krajowego i międzynarodowego transportu drogowego.
Wskazać także należy, że zgodnie z treścią protokołu kontroli, dokonując ustnego zgłoszenia towarów skarżący oświadczył, iż nadawcami przewożonych towarów były osoby prywatne z Polski, natomiast odbiorcami osoby prywatne w Ukrainie. Protokół zawierający powyższe oświadczenie został podpisany przez skarżącego M. B. bez zastrzeżeń. Zatem treść oświadczenia zasadnie została przyjęta za podstawę ustaleń i oceny prawnej organów obu instancji.
W powyższym stanie faktycznym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż skarżący zobowiązany był posiadać licencję wspólnotową dotyczącą międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego.
W ocenie Sądu stanowisko to jest prawidłowe.
Przede wszystkim nie budzi wątpliwości, że do kontrolowanego przewozu znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o transporcie drogowym z tej przyczyny, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego w niniejszej sprawie zespołu pojazdów, wynosiła łącznie 5500 kg. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 i 2a u.t.d. przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony: a) w krajowym transporcie drogowym rzeczy, w przypadku gdy przedsiębiorca wykonuje wyłącznie krajowy transport drogowy rzeczy, b) w niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (pkt 2) oraz o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 2,5 tony w transporcie drogowym rzeczy (pkt 2a). Ustawa o transporcie drogowym określa zaś, między innymi, zasady odpowiedzialności za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego podmiotów wykonujących przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a u.t.d.).
Przewóz drogowy, zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 6a u.t.d. oznacza transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Przepis art. 4 lit. a rozporządzenia nr 561/2006 definiuje zaś "przewóz drogowy" jako każdą podróż odbywaną w całości lub części po drogach publicznych przez pojazd, z ładunkiem lub bez, używanym do przewozu osób lub rzeczy. Wskazany w tej definicji "pojazd" oznacza pojazd silnikowy, ciągnik, przyczepę lub naczepę albo zespół tych pojazdów (art. 4 lit. b). "Przedsiębiorstwo transportowe" oznacza osobę fizyczną, osobę prawną lub związek lub grupę osób nieposiadającą osobowości prawnej, niezależnie od tego, czy działa zarobkowo, lub jednostkę państwową, niezależnie od tego, czy posiada ona osobowość prawną, czy też podlega organowi posiadającemu osobowość prawną, która zarobkowo lub na potrzeby własne wykonuje przewozy drogowe (art. 4 lit. p).
Stosowne definicje dotyczące transportu zawiera art. 4 u.t.d. W przepisie tym wskazano m.in., że międzynarodowy transport drogowy to podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi, za które uważa się również zespoły pojazdów składające się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy, przy czym jazda pojazdu między miejscem początkowym i docelowym odbywa się z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej (art. 4 pkt 2 u.t.d.).
Transport drogowy oznacza krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy (art. 4 pkt 3 u.t.d.). W sprawie istotne jest przy tym, że zgodnie z dalszą treścią art. 4 pkt 3 u.t.d. definiowane w tym przepisie określenie transportu drogowego obejmuje również: a) każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4, b) działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy, c) działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie osób.
Według zaś art. 4 pkt 4 u.t.d., niezarobkowy przewóz drogowy, czyli przewóz na potrzeby własne – to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,
c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Jak wynika z powołanych przepisów, ustawodawca wyodrębnił z pojęcia transportu drogowego (w tym międzynarodowego transportu drogowego) – niezarobkowy przewóz drogowy (przewóz na potrzeby własne). Taka kwalifikacja przewozu uzależniona jest jednak od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek wymienionych w art. 4 pkt 4 lit. a-d, co oznacza, że niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość zakwalifikowania konkretnego przejazdu jako przewozu niezarobkowego (przewozu na potrzeby własne). W takiej zatem sytuacji, w świetle przytoczonej wyżej normy art. 4 ust. 3 u.t.d., przejazd musi być kwalifikowany jako transport drogowy.
Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że przewożony przez skarżącego towar nie był jego własnością. Skarżący wielokrotnie w postępowaniu podnosił, że przewoził towar w postaci artykułów spożywczych i higienicznych stanowiących pomoc humanitarną. Nadawcami towarów były osoby prywatne z Polski, natomiast odbiorcami osoby prywatne w Ukrainie. Oznacza to, że w przypadku przewozu realizowanego przez skarżącego nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 4 pkt 4 lit. c u.t.d., zgodnie z którym w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin. Konstrukcja przepisu art. 4 pkt 4 lit. c u.t.d. określającego okoliczności, które muszą zostać spełnione, aby przejazd pojazdu z ładunkiem został uznany za przewóz na potrzeby własne, a zwłaszcza użycie spójników "lub" wskazuje, że wystarczy zaistnienie jednego z wymienionych tam przypadków. Z powołanego art. 4 pkt 4 lit. c u.t.d. wynika wprost, że wystarczy, aby nastąpiła którakolwiek z sytuacji wskazanych w tym przepisie. Jednakże w niniejszej sprawie rzeczy przewożone nie były własnością skarżącego, nie zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione, celem przejazdu nie był też przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin.
W konsekwencji, przewozu wykonywanego przez skarżącego w dniu 8 czerwca 2022 r. nie można uznać za niezarobkowy przewóz drogowy (przewóz na potrzeby własne), o którym mowa w art. 4 ust. 4 u.t.d. Jeszcze raz należy podkreślić, że w przepisie tym ustawodawca wyraźnie wskazał, iż warunki wskazane w lit. a-d muszą zostać spełnione łącznie. Niespełnienie chociaż jednego z nich wyklucza przewóz jako przewóz niezarobkowy (na potrzeby własne). Przepisu art. 4 ust. 4 u.t.d. nie można też wykładać rozszerzająco, gdyż reguluje on wyjątek od określonej w ust. 3 art. 4 u.t.d. reguły traktowania opisanego w tym przepisie przejazdu jako transportu drogowego.
Zatem prawidłowości zaskarżonej decyzji nie mogą skutecznie podważyć argumenty o nieodpłatnym charakterze przewozu. Z przywołanych wyżej przepisów wynika bowiem, że w sytuacji, gdy rzeczy przewożone przez skarżącego nie stanowiły jego własności, nie zostały przez skarżącego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione, realizowaną przez skarżącego usługę przewozu należało traktować jako mającą charakter działalności gospodarczej w transporcie międzynarodowym.
Zauważyć należy, że z treści art. 4 pkt 1, 2 oraz 3 u.t.d. wynika, iż niemal każdy przejazd drogowy wykonywany pojazdem niewyłączonym spod regulacji ustawy o transporcie drogowym na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy (w tym wykonywany pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej wielkości określone w art. 3 u.t.d.), jest transportem drogowym wymagającym posiadania licencji. Z grupy przewozów wymagających posiadania licencji wyłączone są przewozy na potrzeby własne. Te przewozy, zgodnie z art. 33 u.t.d. mogą być wykonywane przez przedsiębiorcę bez licencji, o której aktualnie mowa w art. 5a ust. 1 u.t.d., na podstawie zaświadczenia o wykonywaniu przewozu na potrzeby własne. Jest to jednak grupa przewozów, która musi ściśle odpowiadać warunkom określonym w ustawie, nie ma bowiem żadnego uzasadnienia, aby przepisy wyjątkowe, które pozwalają na wykonywanie transportu drogowego podmiotom niemającym licencji i niespełniającym wymagań koniecznych do uzyskania licencji transportowej, interpretować rozszerzająco. W konsekwencji podmioty, które wykonują transport drogowy na potrzeby własne nie spełniając warunków ustawowych tego przewozu, dopuszczają się naruszenia polegającego na wykonywaniu transportu drogowego bez licencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1443/14 oraz z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 895/11 i z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 131/14). Brak zatem w okolicznościach sprawy licencji uprawniającej do wykonywania międzynarodowego transportu drogowego i niespełnienie kryteriów przewozu na potrzeby własne zasadnie skutkowało nałożeniem na skarżącego kary pieniężnej.
Nie jest zasadny zarzut skarżącego, że w sprawie nie był analizowany przepis art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d., zgodnie z którym do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego.
Zarzutowi skarżącego wprost przeczy treść uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, który wskazał, że na gruncie niniejszej sprawy przepis zawarty w art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d. nie może mieć zastosowania. Organ zwrócił uwagę, że określenie kręgu podmiotów, o których mowa w przywołanym przepisie, wymaga skorzystania z przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021, poz. 162 z późn. zm.). Ostatnio wymieniona ustawa w art. 4 ust. 1 zawiera legalną definicją przedsiębiorcy, którym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Natomiast w art. 6 ustawy Prawo przedsiębiorców zawarty został katalog podmiotów wyłączonych z zakresu stosowania ustawy. Jest to katalog zamknięty, obejmujący co do zasady podmioty z branży rolniczej i okołorolniczej.
Zgodzić się należy z organem, że skoro do działalności wymienionych w art. 6 Prawa przedsiębiorców przepisów tej ustawy się nie stosuje, oznacza to, że podmioty prowadzące taką działalność nie są przedsiębiorcami i jedynie do takich właśnie podmiotów może mieć zastosowanie przepis art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d.
Odnosząc się do zarzutów skargi kwestionujących możliwość nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w sytuacji, gdy nie jest on przedsiębiorcą, wskazać należy, że według powszechnie akceptowanego w orzecznictwie stanowiska sankcjom stanowiącym konsekwencję naruszeń obowiązujących norm podlega wykonywanie transportu drogowego również w sytuacji, gdy dany podmiot nie jest przedsiębiorcą i nie prowadzi działalności gospodarczej (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 701/17). Wbrew stanowisku skarżącego nieprowadzenie zarejestrowanej działalności gospodarczej nie wyłącza odpowiedzialności za popełnione naruszenia przez podmiot faktycznie wykonujący przewóz. Podmiot wykonujący transport to również ten, kto faktycznie podejmuje czynności z zakresu transportu drogowego, chociaż nie dopełnił warunków legalnego wykonywania działalności gospodarczej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 670/08 oraz z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 166/09). Także w wyroku z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 670/08 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z przepisów ustawy o transporcie drogowym nie można wyprowadzić wniosku, że przewóz osób lub rzeczy bez licencji podlega sankcji tylko wtedy, gdy dokonujący przewozu podmiot prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego o wszelkich cechach wynikających z przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (obecnie Prawa przedsiębiorców) i jej ewidencjonowaniu. Gdyby taka była wola ustawodawcy, nałożenie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji byłoby w praktyce niemożliwe, gdyż jedną z podstawowych cech działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego jest właśnie jej prowadzenie na podstawie licencji. Wykonywanie transportu drogowego podlegające sankcji traktowane musi być jako działanie faktyczne, polegające na przewozie osób lub rzeczy, odpowiadające definiowanemu transportowi drogowemu, z tym jednak, że nie musi stanowić przedmiotu trwale prowadzonej działalności gospodarczej, a tym bardziej ewidencjonowanej. Zatem okoliczność, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wyłącza nałożenia na niego kary za faktyczne wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego bez wymaganej licencji.
Zasadnie też podniesiono w zaskarżonej decyzji, że rozporządzenie nr 1072/2009 dotyczy przewozów zarobkowych i nie wskazuje formy prawnej przewoźnika. Rozporządzenie to nie definiuje pojęcia "przedsiębiorstwo transportowe". Natomiast przepis art. 4 lit. p rozporządzenia nr 561/2006 pod pojęciem "przedsiębiorstwo transportowe" rozumie osobę fizyczną, (...), niezależnie od tego, czy działa zarobkowo, która zarobkowo lub na potrzeby własne wykonuje przewozy drogowe.
Podzielić zatem należy zapatrywanie organu, że w świetle powyższych przepisów do uznania, iż przewóz drogowy ma charakter zarobkowy, nie jest wymagane prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na przewozie drogowym rzeczy.
W świetle powyższego, należało uznać za zasadne stanowisko organów rozpatrujących niniejszą sprawę, że wobec niespełnienia w okolicznościach sprawy wymogu wskazanego w art. 4 pkt 4 lit. c u.t.d., wykonywany przez skarżącego w dniu 8 czerwca 2022 r. przewóz nie stanowił niezarobkowego przewozu drogowego, natomiast stanowił międzynarodowy transport drogowy, o którym mowa w art. 4 pkt 2 u.t.d.
Przewóz ten wymagał, zgodnie z art. 5a ust. 1 pkt 1 u.t.d., odpowiedniej licencji wspólnotowej, na zasadach określonych w rozporządzeniu nr 1072/2009. Skarżący w dniu kontroli nie posiadał natomiast powyższej licencji, wobec czego zaistniały okoliczności uzasadniające nałożenie na niego kary na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d. w związku z lp. 1.1a. załącznika nr 3 do u.t.d.
W rozporządzeniu nr 1072/2009 jednoznacznie przewidziano, że wykonywanie przewozów międzynarodowych wymaga posiadania licencji wspólnotowej, a przez przewóz międzynarodowy rozumie się m.in. przejazd pojazdu z ładunkiem z państwa członkowskiego do państwa trzeciego lub w odwrotnym kierunku, z tranzytem przez jedno lub więcej państw członkowskich lub państw trzecich, albo bez takiego tranzytu (art. 3 oraz art. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia).
Stosownie do art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1072/2009 licencja wspólnotowa wydawana jest przez państwo członkowskie, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, każdemu przewoźnikowi wykonującemu zarobkowo drogowy przewóz rzeczy, który to przewoźnik: a) ma siedzibę w tym państwie członkowskim zgodnie z prawodawstwem wspólnotowym oraz krajowymi przepisami tego państwa członkowskiego; oraz b) jest uprawniony w państwie członkowskim siedziby przewoźnika do wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy zgodnie z przepisami wspólnotowymi oraz krajowymi przepisami tego państwa członkowskiego dotyczącymi dostępu do zawodu drogowego przewoźnika rzeczy.
Licencja wspólnotowa wydawana jest przez właściwe organy państwa członkowskiego siedziby na okres nie dłuższy niż dziesięć lat, z możliwością jego przedłużenia (art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 1072/2009. Państwo członkowskie siedziby przewoźnika wydaje posiadaczowi oryginał licencji wspólnotowej, który jest przechowywany przez przewoźnika, oraz taką liczbę uwierzytelnionych wypisów z licencji wspólnotowej, jaka odpowiada liczbie pojazdów, którymi dysponuje posiadacz licencji wspólnotowej, bez względu na to, czy stanowią one jego własność w całości, czy są w jego dyspozycji na podstawie umowy sprzedaży ratalnej, najmu lub leasingu (art. 4 ust. 4 rozporządzenia nr 1072/2009). Licencja wspólnotowa wydawana jest na nazwisko/nazwę przewoźnika i nie może być przekazywana osobie trzeciej. Uwierzytelniony wypis z licencji wspólnotowej przechowywany jest w każdym z pojazdów przewoźnika i musi być okazywany na każde żądanie upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. W przypadku zespołu pojazdów uwierzytelniony wypis z licencji wspólnotowej znajduje się w pojeździe silnikowym. Obejmuje on zespół pojazdów, nawet w przypadku gdy przyczepa lub naczepa nie jest zarejestrowana lub nie posiada zezwolenia na korzystanie z dróg w imieniu posiadacza licencji lub gdy jest zarejestrowana lub posiada zezwolenia na korzystanie z dróg w innym państwie. (art. 4 ust. 6 rozporządzenia nr 1072/2009).
Wskazany w art. 4 ust. 6 rozporządzenia nr 1072/2009 obowiązek okazywania wypisu z licencji na każde żądanie upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych ma swoje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1 pkt. 1 u.t.d., zgodnie z którym podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, (...), a ponadto: wykonując transport drogowy - wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo wypis z licencji.
Skarżący natomiast wymaganej powyższymi przepisami licencji nie posiadał.
Chybiony jest zarzut naruszenia art. 3 lit. h w zw. z art. 4 lit. r rozporządzenia nr 561/2006, poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie w sytuacji, gdy – jak podnosi skarżący – wykonywany przez skarżącego przewóz był przewozem niehandlowym. Zgodnie z art. 3 lit. h rozporządzenia nr 561/2006 rozporządzenie to nie ma zastosowania do przewozu drogowego pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niehandlowego przewozu rzeczy. Stosownie zaś do art. 4 lit. r niehandlowy przewóz oznacza każdy przewóz drogowy inny niż przewóz zarobkowy lub na potrzeby własne, za który nie otrzymuje się bezpośredniego ani pośredniego wynagrodzenia i który nie generuje bezpośrednio ani pośrednio żadnego dochodu dla kierowcy pojazdu ani nikogo innego oraz który nie ma związku z działalnością zawodową ani zarobkową. Podkreślić jednak należy, że wskazana w art. 4 pkt 6a u.t.d. definicja przewozu drogowego dotyczy przewozu drogowego w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 561/2006. Chodzi zatem o definicję przewozu drogowego określoną w art. 4 lit. a tego rozporządzania. Natomiast art. 3 lit. h rozporządzenia dotyczy kwestii, do jakich przewozów drogowych przedmiotowe rozporządzenie nie ma zastosowania. Wbrew zatem argumentom skarżącego, są to kwestie rozdzielne i nie można na gruncie tego rozporządzenia definiować przewozu drogowego (art. 4 lit. a) przez pryzmat ograniczeń w stosowaniu rozporządzenia (art. 3 lit. h). Przy tym przedmiotowe rozporządzenie ma za przedmiot harmonizację niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego, a nie kwestie regulowane przez przepisy art. 4 pkt 6a u.t.d. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 1270/22). Powołane w ramach zarzutu przepisy rozporządzenia nr 561/2006 odnoszą się do kwestii zwolnienia z obowiązku wyposażenia pojazdu w tachograf, co nie było przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji.
Nietrafnie również powołuje się skarżący na postanowienia umowy pomiędzy Unią Europejską a Ukrainą w sprawie transportu drogowego towarów (Dz. U. UE. L. z 2022 r. Nr 179, str. 4). Umowa ta została zawarta w dniu 29 czerwca 2022 r. i była stosowana tymczasowo od dnia jej podpisania (art. 13 ust. 2 umowy), a następnie weszła w życie w dniu 5 grudnia 2022 r. Natomiast kontrola przewozu realizowanego przez skarżącego odbyła się w dniu 8 czerwca 2022 r. Postanowienia wskazanej umowy nie mogły zatem znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, w związku z czym pozostają bez wpływu dla jej rozstrzygnięcia.
Także deklarowanie przez skarżącego, że przewożone towary stanowią pomoc humanitarną, nie miało wpływu na charakter wykonywanego przewozu. Na podstawie art. 35 ust. 1 u.t.d. przedsiębiorca wykonujący transport drogowy może być zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia w przypadku wykonywania przez niego przewozów w ramach pomocy humanitarnej, medycznej lub w przypadku klęski żywiołowej. Jednakże w myśl ust. 2 art. 35 u.t.d. zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej, wydanej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Pozostaje natomiast poza sporem, że skarżący nie dysponował taką decyzją.. Zgodnie też z art. 35 ust. 3 u.t.d. przedsiębiorca wykonujący transport drogowy jest zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia, jeżeli umowy międzynarodowe, którymi Rzeczpospolita Polska jest związana, tak stanowią. Jak wyjaśniono jednak wyżej, w niniejszej sprawie sytuacja taka nie nastąpiła.
Niesłusznie także skarżący podnosi, że ustne zgłoszenie na przejściu granicznym pomocy humanitarnej o wartości do 1000 euro wyklucza konieczność posiadania licencji wspólnotowej dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy. Możliwość ustnego zgłoszenia celnego wywozowego w zakresie pomocy humanitarnej dla Ukrainy była wielokrotnie nagłaśniania w mediach i na stronach rządowych. Jednakże instytucja ta (wskazana w art. 137 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 343, str. 1 z późn. zm.) dotyczy obowiązków celnych, a nie ma wpływu na obowiązek posiadania odpowiedniej licencji w międzynarodowym transporcie drogowym.
Prawidłowości zaskarżonej decyzji w świetle obowiązujących przepisów prawa w żadnym razie nie podważa, niepoparty przy tym jakimikolwiek dowodami argument skarżącego, że kontrolowany zespół pojazdów przekraczał wcześniej granicę z Ukrainą i od innego kierowcy kierującego wówczas tym pojazdem nie wymagano licencji wspólnotowej.
W rozpoznawanej sprawie, w dniu 8 czerwca 2022 r. skarżący nie posiadał licencji wspólnotowej uprawniającej do wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy, a zatem wykonywał międzynarodowy transport drogowy niezgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym.
W tej sytuacji należało uznać, że organy prawidłowo nałożyły na skarżącego karę pieniężną w wysokości 12000 zł za stwierdzone naruszenie określone w lp. 1.1a. załącznika nr 3 do u.t.d.
W ocenie Sądu należycie uzasadnione jest także stanowisko organów w zakresie braku podstaw do zwolnienia skarżącego od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia na podstawie art. 92c u.t.d. Stosownie do art. 92c ust. 1 u.t.d., nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że wykonujący przewóz musi wykazać, że dołożył należytej staranności, to jest uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać, a jedynie wskutek niezależnych całkowicie od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Zatem to na przewoźniku spoczywa ciężar przedstawienia dowodów na okoliczność braku wpływu na naruszenie prawa, przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie. W rozpoznawanej sprawie nie zostały przez skarżącego wykazane okoliczności, które w świetle powołanych przepisów wyłączałyby odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie. Wbrew zarzutom skargi, okoliczności naruszenia oraz przekonanie skarżącego o braku konieczności posiadania licencji nie mogą stanowić, świetle treści art. 92c u.t.d, wystarczających przesłanek egzoneracyjnych. Skarżący powinien bowiem i mógł, przy dołożeniu należytej staranności, powziąć informacje co do wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa wymogów realizowania przewozu. Podstawy do zastosowania art. 92c u.t.d. nie można zasadnie upatrywać w powoływanej przez skarżącego okoliczności działania w zaufaniu do komunikatu Ministerstwa Finansów o zasadach udzielania pomocy humanitarnej Ukrainie. Jak wyjaśniono już wcześniej, informacja ta odnosiła się do obowiązków celnych, a nie wynikających z przepisów ustawy o transporcie drogowym.
W ocenie Sądu organy obu instancji zrealizowały obowiązki wynikające z art. 77 § 1 k.p.a. i podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie jest prawidłowa i znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dlatego też nie można dopatrzyć się naruszenia przez organy zasad ogólnych postępowania, w tym art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji czyni zadość przepisowi art. 107 § 3 k.p.a., jest szczegółowe i wyczerpujące.
Wbrew też zarzutom skargi nie zachodziły podstawy uzasadniające uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji, co stanowi o bezzasadności zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.