III SA/Lu 230/25

III SA/Lu 230/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Drwal
Jerzy Marcinowski /przewodniczący/
Robert Hałabis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1539
art. 4 pkt 3, pkt 4 i pkt 6a; art. 28 ust. 1; art. 29b; art. 87 ust. 1; art. 92a ust. 1, ust. 3, ust. 7; lp. 1.12 i lp. 3.1 załacznika nr 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 28 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi L. " z siedzibą w K. (Ukraina) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 24 lutego 2025 r. nr 0601-IGC.4802.4.2025 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 24 lutego 2025 r. (nr 0601-IGC.4802.4.2025) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania L. z siedzibą w K. w Ukrainie (dalej jako "skarżąca", "spółka" lub "strona"), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 10 grudnia 2024 r. (nr 308000-CZC-3.4802.16.2024.WP) w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 27 sierpnia 2024 r. na terenie Przejścia Granicznego w H. poddany został kontroli zespół pojazdów o nr rej. [...], którego kierowcą był obywatel Ukrainy D. P., wykonujący przejazd w ramach międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy na rzecz przewoźnika drogowego – ukraińskiej spółki L. Kierowca zgłosił do odprawy celnej towar w postaci oleju rzepakowego w ilości 25 000 kg przewożony zgodnie z zapisami w dokumencie CMR nr [...] z Ukrainy do Polski. Nadawcą towaru była L. z siedzibą w K. (Ukraina), natomiast odbiorcą P. Spółka Jawna z siedzibą w M. . W trakcie kontroli stwierdzono, że skarżąca wykonywała międzynarodowy przewóz drogowy bez wymaganego zezwolenia oraz nie wyposażyła kierowcy zespołu pojazdów w odpowiednie zezwolenie, wymagane zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 728, ze zm. – dalej jako "u.t.d."). Wobec stwierdzonego naruszenia – zgodnie z art. 94 ust. 3 u.t.d. – pobrano od kierującego kaucję w wysokości 12 000 zł, tj. w kwocie odpowiadającej przewidywanej karze pieniężnej. Na okoliczność kontroli sporządzono protokół kontroli drogowej nr [...] z dnia 27 sierpnia 2024 r. Kierowca podpisał protokół, nie wnosząc do niego żadnych uwag.
Postanowieniem z dnia 15 października 2024 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej zawiadomił skarżącą spółkę o wszczęciu wobec niej z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej w związku ze stwierdzeniem naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym, opisanego w protokole kontroli jako naruszenie określone w lp. 1.12. i lp. 3.1. załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym.
W piśmie z dnia 20 listopada 2024 r. pełnomocnik strony wniósł o umorzenie postpowania i wyjaśnił, że spółka świadczyła usługę zgodnie z treścią Umowy między Unią Europejską a Ukrainą, zmieniającą Umowę między Unią Europejską a Ukrainą w sprawie transportu drogowego towarów z dnia 29 czerwca 2022 r. (Dz. Urz. UE L z 2022 r. nr 179, s. 4 z dnia 6 lipca 2022 r.) oraz Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych (M.P. z 2002 r. Nr 6, poz. 125 z dnia 5 lutego 2002 r.). Strona wykonywała międzynarodowy przewóz rzeczy na podstawie posiadanego zezwolenia na międzynarodowy przewóz rzeczy oraz usługę transportu odpłatnie na rzecz polskiej spółki. Mając na uwadze zapisy ww. Umowy z UE, Polska i Ukraina nie dokonały wymiany kontyngentu zezwoleń, o których mowa w art. 6 i art. 8 Umowy bilateralnej obowiązującej między naszymi krajami. W ocenie skarżącej bezpodstawne jest prowadzenie postępowania za dwa naruszenia, które wzajemnie się wyłączają. Nie można bowiem jednocześnie zarzucić braku posiadania stosownego zezwolenia i jednocześnie niewyposażenia kierowcy w prawidłowe zezwolenie. Pierwsze z naruszeń konsumuje drugie, ponieważ nie można wyposażyć kierowcy w zezwolenie, którego w ogóle się nie posiada. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że skarżąca posiadała właściwe zezwolenie, gdyż wykonywała zarobkowy przewóz rzeczy.
Decyzją z dnia 10 grudnia 2024 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w B. nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego zezwolenia, zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d., stosownie do lp. 1.12 i Ip. 3.1. załącznika nr 3 do tej ustawy. W ocenie organu I instancji z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że transport drogowy towarów (kod klasyfikacji działalności gospodarczej KVED 49.41) był wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, tj. produkcji olejów i tłuszczów zwierzęcych oraz że zostały łącznie spełnione wszystkie warunki określone w art. 4 u.t.d. Biorąc pod uwagę rodzaj przewożonego towaru, zakres działalności spółki oraz okoliczność, że strona sama dokonywała przewozu swojego towaru swoim pojazdem prowadzonym przez swojego pracownika, organ stwierdził, że był to międzynarodowy przewóz na potrzeby własne i nie zachodziły przesłanki zwalniające przewoźnika z obowiązku uzyskania i przedkładania do kontroli zezwolenia na międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przewóz ten nie mieścił się w katalogu zwolnień wynikającym z art. 7 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy, ani też w katalogu zwolnień wynikających z umowy między Unią Europejską a Ukrainą.
Na skutek złożonego przez spółkę odwołania od decyzji organu I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie jako organ odwoławczy utrzymał w całości w mocy decyzję organu I instancji.
W pierwszej kolejności organ stwierdził, odwołując się do uregulowań ustawy o transporcie drogowym, że z danych zawartych w dowodach rejestracyjnych pojazdu członowego wynika, iż dopuszczalna masa całkowita wynosiła 59 500 kg (20 500 kg – pojazdu samochodowego, 39 000 kg – naczepy ciężarowej), natomiast ładowność wynosiła 29 070 kg. Skutkowało to brakiem wyłączenia określonego w art. 3 ust. 1 pkt 2 lit. b) i pkt 2a) u.t.d., a tym samym do przewozu drogowego wykonywanego w rozpatrywanej sprawie znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o transporcie drogowym. Przytaczając definicje pojęć przewozu drogowego, międzynarodowego transportu drogowego, niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne) oraz niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego, organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że w sprawie zostały łącznie spełnione wszystkie warunki określone w art. 4 u.t.d., tj. pojazd prowadzony był przez pracownika podmiotu (D. P.), podmiot posiadał tytuł prawny do używania ciągnika samochodowego (adnotacja w polach C.1.1. do C.1.3. dowodu rejestracyjnego, seria [...], nr [...]). Przewożony towar w postaci oleju rzepakowego w ilości 25 000 kg był przewożony zgodnie z dokumentem CMR nr [...] z dnia 22 sierpnia 2024 r. przez podmiot L. do podmiotu w Polsce P. Sp. j., który był nabywcą towaru. Przedmiotowy przewóz nie był przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego w zakresie przewozu rzeczy w/w zespołem pojazdów potwierdza treść międzynarodowego listu przewozowego CMR z dnia 22 sierpnia 2024 r., stanowiącego dowód zawarcia umowy przewozu zgodnie z art. 1 ust. 1, art. 4 i art. 9 ust. 1 Konwencji o umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów (CMR) i Protokół podpisania, sporządzonych w Genewie dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238, ze zm.), zawierającej istotne postanowienia umowy zawartej między nadawcą a przewoźnikiem, w tym miejsce nadania przesyłki i miejsce przeznaczenia. Z treści dokumentu CMR wynika, że miejscem załadunku było miasto N. na Ukrainie a miejscem przeznaczenia M. w Polsce, a zatem przewóz odbywał się z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej. Podmiotem wykonującym przewóz drogowy w przedmiotowej sprawie była L. Przewóz drogowy wypełniał zatem definicję międzynarodowego transportu drogowego.
W ocenie organu odwoławczego, wbrew zarzutom skarżącej nie można uznać, że w przedmiotowej sprawie przewóz towaru odbywał się w celach zarobkowych. Fakt, że podmiot L. wykonywał usługę transportu odpłatnie na rzecz polskiej firmy będącej kupującym nie zmienia charakteru przewozu na zarobkowy. W przypadku przedmiotowego przewozu wszystkie warunki przewozu na potrzeby własne zgodnie z art.4 pkt 4 u.t.d. zostały spełnione. Był to bowiem międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie warunki wskazane w tym przepisie. Z zezwolenia nr [...] z dnia 9 sierpnia 2022 r. okazanego podczas kontroli wynika, że dozwolonym rodzajem działalności skarżącej spółki jest międzynarodowy transport ładunków samochodem ciężarowym. Natomiast w niniejszej sprawie podmiot dokonał sprzedaży towaru i wykonywał przewóz tego towaru do miejsca przeznaczenia w Polsce i ponosi odpowiedzialność za towar do miejsca przeznaczenia. Na wykonywanie przewozów na potrzeby własne (niezarobkowe) wymagane jest zaś zezwolenie na międzynarodowy transport rzeczy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.t.d. W wyniku kontroli ustalono, że parametry zespołu pojazdów posiadają wartości, dla których jest wymagane posiadanie zezwolenia.
Organ wyjaśnił również, że w przypadkach, które nie obejmują postanowienia umowy między Unią Europejską a Ukrainą w sprawie transportu drogowego towarów, tj. w przypadku przewozów na potrzeby własne, zastosowanie mają postanowienia Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych sporządzonej w Warszawie z dnia 18 maja 1992 r. (M.P. z 2002 r. Nr 6, poz. 125 – dalej jako "umowa" lub "umowa z Ukrainą") oraz przepisy ustawy o transporcie drogowym. Obowiązek posiadania zezwolenia przez obywateli ukraińskich wynika z postanowień tej umowy (jej art. 6), gdyż kontrolowany przewóz nie zawierał się w katalogu przewozów zwolnionych z konieczności posiadania zezwolenia wymienionych w art. 7 ust. 1 umowy zawartej z Ukrainą. Organ zauważył również, że regulacja art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. a) u.t.d., zgodnie z którą, kierowca pojazdu, wykonując przewóz drogowy rzeczy w międzynarodowym transporcie drogowym, powinien mieć przy sobie i okazywać na żądanie organu kontroli dokumenty związane z przewożonym ładunkiem, a także odpowiednie zezwolenie wymagane w międzynarodowym transporcie drogowym, pozostaje w ścisłym związku z postanowieniami art. 13 ust. 1 umowy z Ukrainą, co oznacza, że przewoźnik, który nie okazał w dniu kontroli właściwego zezwolenia dla konkretnej operacji przewozu, nie posiadał wymaganego – zarówno przepisami prawa polskiego, jak i stosownie do postanowień umowy z Ukrainą – zezwolenia.
Organ II instancji zwrócił także uwagę na treść rezolucji CEMT/CM (2005)9/Final przyjętą na Zgromadzeniu EKMT i stanowiącą przewodnik opisujący cechy zezwoleń i warunki ich użycia, zrewidowany następnie w 2014 r. i przyjęty w wersji ostatecznej na posiedzeniu Zgromadzenia EKMT w dniach 24-25 października 2015 r. w Paryżu IFT/TMB/TR/M(2014)I/FINAL poz. 10, opublikowana przez Międzynarodowe Forum Transportowe (ITF) we współpracy z Międzynarodową Unią Transportu Międzynarodowego (IRU), z której wynika, że zezwolenia te są wielokrotne, wielostronne i przyznawane są z reguły na okres 1 roku. Na ich podstawie można wykonywać przewozy między krajami członkowskimi EKMT oraz w tranzycie przez ich terytoria. Zezwolenie jest ważne z wypełnionym prawidłowo karnetem i powinno znajdować się w pojeździe od miejsca załadunku do miejsca wyładunku. Służby kontrolne każdego kraju członkowskiego EKMT są uprawnione do kontroli tego zezwolenia, karnetu i certyfikatów. Zarówno Ukraina jak i Polska są krajami członkowskimi EKMT.
W świetle powyższych ustaleń organ stwierdził, że przedmiotowy przewóz drogowy wykonywany był z naruszeniem art. 28 ust. 1 i art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. a u.t.d., dlatego organ I instancji zasadnie nałożył na skarżącą spółkę karę pieniężną w kwocie 12 000 zł zgodnie z obowiązującymi przepisami. Organ odwoławczy za prawidłowe uznał także działanie organu I instancji, co do umorzenia postępowania w części dotyczącej niewyposażenia kierowcy w odpowiednie zezwolenie, wymagane zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. a) u.t.d., opisane w Ip. 1.12 i lp. 3.1 załącznika nr 3 do tej ustawy. Jednocześnie nie znalazł podstaw do zastosowania przepisu art. 92c u.t.d., ponieważ spółka przy dołożeniu należytej staranności organizując międzynarodowe przewozy towarów, jako przewoźnik, mogła nie dopuścić do powstania naruszenia przepisów prawa mających zastosowanie, poprzez zaopatrzenie kierowcy w ważne zezwolenie. Za stwierdzone w sprawie naruszenie nie została także nałożona na stronę kara przez inny uprawniony organ, a od dnia ujawnienia naruszenia nie upłynął jeszcze okres 2 lat. Dlatego w ocenie organu odwoławczego w sprawie zachowano wszystkie standardy i zasady postępowania administracyjnego.
Skarżąca spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia 30 stycznia 2025 r., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) art. 7, art. 12, art. 13 Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych (M.P. z 2002 r. Nr 6, poz. 125 – dalej jako: "Umowa"), przez ich niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na skarżącą spółkę kary mimo, iż nie było ku temu podstaw;
2) art. 92a ust. 1, ust. 6 i ust. 7 w zw. z art. 87 i art. 4 pkt 4) u.t.d., przez ich zastosowanie mimo, iż nie było ku temu podstaw;
3) art. 93 ust. 3 w zw. z art. 92c u.t.d., przez ich niezastosowanie, podczas gdy ziściły się wszystkie przesłanki do jego zastosowania, a organ kompletnie pominął podnoszone fakty i okoliczności, które w jednoznaczny sposób potwierdzały, że w istocie do naruszenia przepisów nie doszło;
4) art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, przez dokonanie wykładni przepisów i rozstrzygnięcia wątpliwości na niekorzyść skarżącego jako przedsiębiorcy tak by nałożyć na niego możliwie wysoką karę.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w zaskarżonej części oraz umorzenie postępowania w zaskarżonym zakresie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i potrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona, a w konsekwencji jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Kontroli pod względem legalności została poddana w tej sprawie decyzja organu odwoławczego wydana w przedmiocie ostatecznego nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za naruszenie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1539, ze zm. – dalej jako "u.t.d.").
Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 12 000 zł za każde naruszenie (...). Suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12 000 zł, z wyjątkami nie mającymi w sprawie zastosowania (art. 92a ust. 3 u.t.d.). W art. 92a ust. 7 u.t.d. zawarto wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
. załącznika nr 3 do ustawy.
Pod lp. 3.1. załącznika nr 3 do u.t.d. wymienione zostało naruszenie polegające na wykonywaniu międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego zezwolenia. Naruszenie to jest sankcjonowane karą pieniężną w wysokości 12 000 zł. Według treści art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. a u.t.d., kierowca pojazdu, wykonując przewóz drogowy rzeczy w międzynarodowym transporcie drogowym, winien mieć przy sobie i okazywać na żądanie organu kontroli dokumenty związane z przewożonym ładunkiem, a także odpowiednie zezwolenie wymagane w międzynarodowym transporcie drogowym. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 1 u.t.d., wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczny podmiot niemający siedziby w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw transportu, o ile umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej. W art. 29b u.t.d. ustawodawca zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia, w drodze rozporządzenia, m.in. sposobu wypełniania blankietów zezwoleń, o których mowa w art. 28 ust. 1 i art. 29 ust. 1 oraz wzorów zezwoleń, o których mowa w art. 28 ust. 1 i art. 29 ust. 1 – uwzględniając warunki wykorzystania zezwoleń określone w dwustronnych umowach międzynarodowych o wykonywaniu przewozów drogowych oraz zakres niezbędnych danych umieszczonych w zezwoleniach. W oparciu o to umocowanie Minister Infrastruktury i Rozwoju wydał rozporządzenie z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zezwoleń na międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy oraz drogowy przewóz kabotażowy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1564). Przepis art. 28a ust. 3 u.t.d. stanowi z kolei, że kierujący pojazdem samochodowym wykonującym międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany posiadać w pojeździe i okazywać na żądanie uprawnionych osób blankiet zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1. W przypadku nieokazania podczas kontroli tego dokumentu, międzynarodowy przewóz drogowy uznaje się za wykonywany bez zezwolenia. Zagraniczny podmiot wykonujący międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany wypełnić blankiet zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1, najpóźniej przed wjazdem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu samochodowego, którym przewóz ten jest wykonywany (art. 28a ust. 1 u.t.d.) W przypadku niewypełnienia lub nieprawidłowego wypełnienia blankietu zezwolenia, przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia (art. 28a ust. 2 u.t.d.). W świetle natomiast art. 4 pkt 3 i pkt 6a u.t.d., przewóz drogowy oznacza transport drogowy (w tym międzynarodowy transport drogowy) lub niezarobkowy przewóz drogowy. Niezarobkowy międzynarodowy przewóz drogowy, to przewóz na potrzeby własne wykonywany z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej (art. 4 pkt 6 u.t.d.).
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była – w świetle podniesionych w skardze zarzutów – kwestia prawidłowej kwalifikacji wykonywanego i skontrolowanego w dniu 27 sierpnia 2024 r. przewozu, realizowanego przez stronę skarżącą. W ocenie organu spółka w dniu kontroli wykonywała niezarobkowy międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy, co wymagało posiadania przez stronę odpowiedniego zezwolenia (zarówno na podstawie przepisów u.t.d. jak i postanowień umowy z Ukrainą). Natomiast według skarżącej spółki, wykonywany przewóz miał charakter zarobkowy, a w konsekwencji, na mocy postanowień umowy Unia Europejska – Ukraina, z obowiązku posiadania zezwolenia na skontrolowany przewóz strona była zwolniona.
W ocenie sądu, racja w tym sporze leży po stronie organów obu instancji, a podniesione przez stronę zarzuty skargi okazały się bezzasadne.
Przede wszystkim nie budziło wątpliwości i nie było przez stronę skarżącą kwestionowane to, że do kontrolowanego przewozu znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o transporcie drogowym z tej przyczyny, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego w niniejszej sprawie zespołu pojazdów wynosiła łącznie 59 500 kg. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 lit. b) i pkt 2a u.t.d., przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony: a) w krajowym transporcie drogowym rzeczy, w przypadku gdy przedsiębiorca wykonuje wyłącznie krajowy transport drogowy rzeczy, b) w niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (pkt 2) oraz o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 2,5 tony w transporcie drogowym rzeczy (pkt 2a).
Zasadnicze natomiast znaczenie dla oceny charakteru wykonywanego przez stronę przewozu miała treść art. 4 pkt 4 u.t.d., według którego, niezarobkowy przewóz drogowy, czyli przewóz na potrzeby własne – to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,
c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że podstawowa działalność gospodarcza skarżącej spółki to produkcja oleju i tłuszczów zwierzęcych (kod klasyfikacji działalności gospodarczej KVED 10.41). Natomiast transport ciężarowy został wskazany jako jedna z innych rodzajów jej działalności (kod klasyfikacji działalności gospodarczej KVED 49.41). Dodatkowo postępowanie administracyjne wykazało, co nie było kwestionowane, że pojazd prowadzony był przez pracownika kontrolowanej spółki – D. P. , a spółka posiadała tytuł prawny do używania ciągnika samochodowego (adnotacja w polach C.1.1. do C.1.3. dowodu rejestracyjnego). Nie był również sporny przedmiot przewozu (towar w postaci oleju rzepakowego w ilości 25 000 kg), a nadawcą towaru była P. Spółka jawna z siedzibą w M..
W ocenie sądu prawidłowa była ocena organów co do braku podstaw do zastosowania w sprawie postanowień umowy Unia Europejska – Ukraina. Natomiast w przypadkach, których nie obejmują postanowienia umowy Unia Europejska – Ukraina, tj. w przypadku przewozów na potrzeby własne, zastosowanie znajdują postanowienia Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych sporządzonej w Warszawie w dniu 18 maja 1992 r. (M.P. z 2002 r. Nr 6 poz. 125) oraz uregulowania ustawy o transporcie drogowym. Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych ma zastosowanie do przewozów podróżnych i ładunków między obu krajami i w tranzycie przez te terytoria, wykonywanych pojazdami zarejestrowanymi na terytorium jednej z umawiających się stron (art. 1 ust. 1 umowy). Stosownie do art. 2 ust. 1 umowy, określenie "przewoźnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, zamieszkałą lub mającą siedzibę bądź w Rzeczypospolitej Polskiej bądź na Ukrainie i która ma prawo wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem wewnętrznym jej Państwa. Z danych zawartych w Jednolitym Państwowym Rejestrze Podmiotów Prawnych, Przedsiębiorców Indywidualnych i Organizacji Publicznych taki podmiot ma prawo wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych (a więc zarówno transportu drogowego rzeczy, jak również niezarobkowego przewozu drogowego rzeczy). Przewoźnik drogowy ma swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, a zatem także ustalaniu osób odpowiedzialnych za dokonywanie na jego rzecz i w jego imieniu określonych czynności, w tym obowiązek wyposażania kierowcy w wymagane przepisami prawa dokumenty niezbędne do wykonywania międzynarodowego transportu drogowego rzeczy. Według art. 5 umowy, przewoźnicy każdej Umawiającej się Strony mogą wykonywać przewozy ładunków oraz wykonywać przejazdy w stanie próżnym:
a) między miejscem położonym na terytorium jednej Umawiającej się Strony a miejscem położonym na terytorium drugiej Umawiającej się Strony;
b) w tranzycie przez terytorium drugiej Umawiającej się Strony.
Ponadto, przewoźnicy jednej z Umawiających się Stron mają prawo zabierania ładunku powrotnego na terytorium drugiej Umawiającej się Strony. Z treści art. 6 umowy wynika, że z wyjątkiem przewozów określonych w artykule 7, przewozy ładunków wymienione w artykule 5 mogą być wykonywane jedynie na podstawie zezwoleń, wydanych uprzednio przez właściwą władzę państwa rejestracji pojazdu w imieniu właściwej władzy drugiej umawiającej się strony.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 umowy, nie wymagają zezwoleń przewozy:
a) rzeczy przesiedlenia,
b) materiałów i przedmiotów, w tym dzieł sztuki, przeznaczonych na targi, wystawy lub na imprezy o charakterze niehandlowym na terytorium drugiej umawiającej się strony,
c) sprzętu, przedmiotów i zwierząt przeznaczonych na imprezy teatralne, muzyczne, filmowe lub sportowe, dla cyrków, targów, kiermaszy na terytorium drugiej umawiającej się strony,
d) sprzętu przeznaczonego dla wykonywania zapisów radiofonicznych, zdjęć filmowych lub telewizyjnych,
e) zwłok,
f) pojazdów uszkodzonych.
Stosownie do art. 34 ust. 1 u.t.d., wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego na potrzeby własne może wymagać uzyskania odpowiedniego zezwolenia, jeżeli umowy międzynarodowe, którymi Rzeczpospolita Polska jest związana tak stanowią.
Z powyższych przepisów wynika zatem, że z obowiązku posiadania zezwolenia zwolnione są tylko przewozy określone w art. 7 omawianej wyżej umowy. Natomiast art. 6 umowy jasno wskazuje, że z wyjątkiem przewozów określonych w art. 7, przewozy ładunków wymienione w art. 5 mogą być wykonywane jedynie na podstawie zezwoleń wydanych uprzednio przez właściwą władzę państwa rejestracji pojazdu w imieniu właściwej władzy drugiej Umawiającej się Strony. Wymaga stąd zaakcentowania, że przewóz na potrzeby własne nie został wskazany w art. 7 umowy, zatem na jego realizację także wymagane jest posiadanie właściwego zezwolenia.
Z tego względu, zgodzić należało się ze stanowiskiem organów, że w niniejszej sprawie nie miały miejsca przewozy wymienione w art. 7 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych. Z przedstawionych podczas kontroli dokumentów wynika bowiem, że kontrolowanym zespołem pojazdów wykonywany był przewóz z Ukrainy do Polski towaru w ilości 25 000 kg. Mając na uwadze rodzaj przewożonego towaru oraz okoliczność, że strona skarżąca sama dokonywała przewozu swojego towaru, swoim pojazdem prowadzonym przez własnego pracownika, a także uwzględniając parametry zespołu pojazdów (dopuszczalna masa całkowita 59 500 kg, ładowność 29 070 kg), należało stwierdzić, że przewoźnik wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy na potrzeby własne. Stąd prawidłowe było stanowisko organów, że nie zachodziły przesłanki zwalniające przewoźnika z obowiązku uzyskania i przedkładania do kontroli zezwolenia na międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast jedynym zezwoleniem, na podstawie którego przewoźnik ukraiński może wykonywać niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy jest zezwolenie EKMT/CEMT. Dystrybucja zezwoleń wielostronnych, wielokrotnych EKMT/CEMT pozostaje w kompetencji państw uczestniczących w tym systemie - przewoźnik ukraiński uzyskuje zezwolenie od uprawnionego na terytorium Ukrainy organu. Oznacza to, że jeżeli przewoźnik ukraiński przedstawi organowi kontrolnemu zezwolenie EKMT/CEMT podczas wykonywania przewozów na potrzeby własne, to umożliwia się mu wykonywanie przewozu na podstawie takiego zezwolenia. Wyjaśnić przy tym należy, że mimo, iż przewozy na potrzeby własne zwolnione są z systemu EKMT/CEMT, to Polska należy do grupy państw, które zgłosiły zastrzeżenia do tej decyzji. W konsekwencji takiego stanu rzeczy, w przypadku przewozów na potrzeby własne Polska posiada prawo i ma podstawy żądać zezwoleń podczas wykonywania przewozów pomiędzy Polską a Ukrainą oraz w tranzycie przez terytorium RP.
W tym stanie faktycznym i prawnym trafna okazała się ocena organu, że kontrolowany przewóz drogowy wykonywany był przez zagraniczny podmiot niemający siedziby w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, z naruszeniem przepisów art. 28 ust. 1 i art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. a) u.t.d. Zezwolenie EKMT, jak wyjaśnił organ II instancji, jest dokumentem upoważniającymi do wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego towarów pomiędzy państwami członkowskimi stowarzyszonymi w ramach Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu (obecnie Międzynarodowym Forum Transportu), powołanej do życia protokołem sporządzonym w Brukseli dnia 17 października 1953 r. Zarówno Rzeczpospolita Polska, jak i Ukraina są państwami członkowskimi EKMT. Zezwolenia te są wielokrotne, wielostronne i przyznawane są z reguły na okres 1 roku. Na ich podstawie można wykonywać przewozy między krajami członkowskimi EKMT oraz w tranzycie przez ich terytoria.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne było natomiast, że skarżąca spółka takiego zezwolenia nie okazała. Tymczasem odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy, którą ponosi na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d., ma charakter obiektywny i niezaleny od winy. Dla potwierdzenia zaistnienia tej odpowiedzialności wystarczające jest zatem samo stwierdzenie naruszenia, nawet jeżeli powstało ono w sposób niezawiniony. Okoliczność braku posiadania przez przewoźnika zezwolenia w trakcie kontroli została bezspornie udowodniona. Brak natomiast ważnego zezwolenia w świetle art. 28 ust. 1, art. 28a ust. 3 i art. 87 ust.1 pkt 3 lit. a u.t.d. w pełni zasadnie skutkował nałożeniem na stronę kary, o jakiej mowa w lp. 1.12 i lp. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d., a więc kary w wysokości nieprzekraczającej 12 000 zł. Przy tym pobór kaucji w przypadku skarżącej w wysokości przewidywanej kary znajdował także swoje normatywne podstawy w zasadzie wynikającej z art. 94 ust. 3 i 4 u.t.d.
Sąd stwierdza również, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 92c u.t.d. Strona skarżąca nie przedstawiła żadnej istotnej argumentacji w tym przedmiocie. Dlatego organ odwoławczy trafnie stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy przewoźnik miał całkowity wpływ na powstanie stwierdzonego naruszenia, bowiem podejmując się międzynarodowego przewozu drogowego wskazanego towaru powinien posiadać zezwolenie, którym jednak w ogóle nie dysponował. Kierujący pojazdem nie posiadał również i nie przedłożył do kontroli zezwolenia wielostronnego, wielokrotnego EKMT/CEMT, które uprawniałoby go do wykonywania przedmiotowego przewozu.
W ocenie Sądu, organy obu instancji podjęły wymagane czynności niezbędne do należytego wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych i wydania opartego na właściwych przepisach prawa rozstrzygnięcia w sprawie. Ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie jest prawidłowa i znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zapewniono również skarżącej czynny udział w postępowaniu. W postępowaniu przed organami obu instancji, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., wyznaczono stronie skarżącej termin do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Bez naruszenia art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, ze zm.) ostatecznie zasadnie nałożono na stronę administracyjną karę pieniężną. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, organ rozstrzyga je na korzyść przedsiębiorcy. W rozpoznawanej sprawie okoliczności stanu faktycznego sprawy nie budziły zaś wątpliwości. W orzecznictwie podnosi się natomiast, że zasada zawarta w art. 10 ust. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy organ rozpoznający sprawę nie będzie w stanie przy użyciu dostępnych środków dowodowych rozstrzygnąć wątpliwości w zakresie stanu faktycznego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 109/20).
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie obowiązany był stwierdzić, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji prawa nie naruszają. Dlatego w konsekwencji – działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. – Sąd skargę jako bezzasadną oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Według tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosowny wniosek został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, zaś skarżąca nie wnosiła o przeprowadzenie rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).