III SA/Kr 290/26

III SA/Kr 290/26 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2026-05-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /sprawozdawca/
Jakub Makuch
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję tego samego organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 508
art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Jakub Makuch WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2026 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 stycznia 2026 r. znak 010070.680.9623935.2025 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 19 grudnia 2025 r.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie decyzją z 8 stycznia 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ"), po rozpoznaniu odwołania R. R. (dalej również jako: "skarżący"), utrzymał w mocy własną decyzję z 19 grudnia 2025 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko (A. S.).
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 11 grudnia 2025 r. (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się do organu o przyznanie mu świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.
Do wniosku skarżący załączył:
- skierowane do niego pismo z MOPS w Krakowie z 24 lipca 2025 r. o umieszczenie ww. małoletniej w pieczy zastępczej wskazanej przez MOPS w Krakowie, tj. u A. i R. R., jako pełniących funkcję rodziny zastępczej. W piśmie podano, że małoletnia zostanie umieszczona w pieczy na pobyt okresowy od dnia 6 sierpnia 2025 r.;
- postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa Podgórza w Krakowie Wydział Rodzinny i Nieletnich III Nsm 1200/25/P, którym w pkt II. zmieniono pkt III postanowienia ww. Sądu z dnia 3 lutego 2025 r. III Nsm 923/24/P w ten sposób, że ww. małoletnią urodzoną 9 stycznia 2022 r. postanowiono umieścić w niezawodowej rodzinie zastępczej w osobie A. R. i R. R.
Pismem z 12 grudnia 2025 r. organ wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze przez doręczenie zaświadczenia z PCPR albo od innego organizatora pieczy zastępczej, potwierdzającego umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, wraz z datą umieszczenia. Skarżący odebrał ww. pismo w dniu 12 grudnia 2025 r.
W odpowiedzi, za pismem z 12 grudnia 2025 r. skarżący przesłał do organu ponownie ww. postanowienie Sądu oraz ww. pismo z MOPSU-u z 24 lipca 2025 r.
Następnie pismem z 18 grudnia 2025 r. organ ponownie wezwał skarżącego o przesłanie zaświadczenia z PCPR albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdzało umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, wraz z datą umieszczenia. Skarżący odebrał wezwanie 18 grudnia 2025 r.
Decyzją z dnia 19 grudnia 2025 r. organ odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak dostarczenia dokumentu, o który był wzywany.
W odwołaniu skarżący podniósł, że załączył do wniosku wymagane dokumenty stąd niezrozumiała była dla niego podstawa odmowy.
Pismem z 23 grudnia 2025 r. organ ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, wskazując, że przedłożone przez skarżącego dokumenty nie potwierdzają, że doszło do faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Pismo skarżący odebrał 23 grudnia 2025 r.
W odpowiedzi, skarżący wysłał do organu pismo z 28 grudnia 2025 r., do którego załączył "Protokół przekierowania dziecka", zgodnie z którym w dniu 6 sierpnia 2025 r. dziecko zostało przekazane z zawodowej rodziny zastępczej G. i E. P. do niezawodowej rodziny zastępczej A. i R. R. Protokół podpisała: G. P., A. R. i skarżący.
Wskazaną na wstępie decyzją z 8 stycznia 2026 r. organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji, wyjaśniając, że skarżący nie dołączył do wniosku zaświadczenia odpowiednio organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, PCPR albo podmiotu, o którym mowa w art. 190 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, wraz z datą umieszczenia, o którym mowa w art. 13 ust. 4 pkt 3 lit.ca ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 508). Zdaniem organu, ustawodawca wprost wskazał, który dokument musi zostać dołączony do wniosku o świadczenie wychowawcze w przypadku dziecka umieszonego w pieczy zastępczej. Organ podał też, że nie jest uprawniony do zastępowania wskazanego w ustawie dokumentu innymi dokumentami, ani do dokonywania ustaleń w oparciu o dowody niewskazane przez ustawodawcę. Nie może też domniemywać spełnia przesłanek materialnoprawnych na podstawie dokumentów o innym charakterze, nawet jeśli z ich treści wynika zbliżony stan faktyczny.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach.
Skarżący zarzucił naruszenie:
1. prawa materialnego art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca) ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez jego błędną wykładnię i nadmiernie formalistyczne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wyłącznie zaświadczenie wydane przez PCPR lub inny wskazany podmiot może potwierdzać fakt umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, mimo że fakt ten został jednoznacznie wykazany innymi dokumentami urzędowymi;
2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego;
3. art. 8 § 1 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób nadmiernie formalistyczny, sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;
4. art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez niewystarczające i nieprzekonujące uzasadnienie decyzji, nieuwzględniające rzeczywistego znaczenia przedłożonych dokumentów;
5. naruszenie celu i funkcji ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegające na odmowie przyznania świadczenia mimo faktycznego sprawowania przeze mnie pieczy zastępczej nad dzieckiem w okresie objętym wnioskiem.
Do skargi skarżący załączył wydane przez MOPS w Krakowie w dniu 12 stycznia 2026 r. "Zaświadczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej dla celów ustalenia prawa do świadczenia 800+".
W uzasadnieniu skarżący podał, że przedłożone organowi dokumenty mają charakter dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzają zarówno podstawę prawną, jak i faktyczny moment umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Co istotne, identyczny komplet dokumentów wskazanie pieczy zastępczej, protokół przekazania dziecka oraz postanowienie sądu) został uznany przez ZUS za wystarczający do przyznania matce zastępczej zasiłku macierzyńskiego (urlopu na zasadach urlopu macierzyńskiego).
Wskazanie pieczy jest dokumentem ustawowym, wydanym na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r. poz. ze zm.), mającym charakter dokumentu nadrzędnego, i wydawanego przez organizatora pieczy zastępczej na poczet poświadczeń o pełnieniu funkcji rodziny zastępczej. Natomiast, jak uzyskano informację w MOPS w ramach przygotowania do złożenia niniejszej skargi, "zaświadczenie" stanowi dokument dodatkowy, wydawany wyłącznie na wniosek zainteresowanego. Ponadto dokumentem potwierdzającym ustanowienie pieczy zastępczej jest prawomocne postanowienie sądu rodzinnego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej.
Skarżący podał też, że dopiero na potrzeby niniejszego postępowania sądowo-administracyjnego wystąpił o wydanie zaświadczenia, które zostało mu doręczone przez MOPS w Krakowie i jednoznacznie potwierdzało umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej od dnia 6 sierpnia 2025 r.
Zdaniem skarżącego, stanowisko organu należało uznać za nadmiernie formalistyczne i sprzeczne z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a także z celem ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, którym nie jest sankcjonowanie rodzin zastępczych za brak określonej formy dokumentu, lecz potwierdzenie, że dziecko faktycznie zostało objęte pieczą zastępczą.
Dodał nadto, że jako niezawodowa rodzina zastępcza pełni swoją funkcję w sposób charytatywny. Nowa rola została powierzona jemu i jego żonie, w krótkim czasie po uzyskaniu kwalifikacji, a poruszanie się w skomplikowanym systemie instytucjonalnym wymaga czasu oraz realnego wsparcia informacyjnego ze strony organów państwa. Jednocześnie nie przekazano im jednoznacznej informacji, że warunkiem formalnym przyznania świadczenia jest przedłożenie dokumentu określonego wprost jako "zaświadczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej dla celów ustalenia świadczenia 800+" wydanego przez organizatora pieczy zastępczej lub PCPR
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ przedłożone przez skarżącego dokumenty, już na etapie postępowania administracyjnego, nie budziły i nie budzą wątpliwości, że małoletnia została umieszczona w rodzinie zastępczej od 6 sierpnia 2025 r. Co więcej, organowi umknął fakt, że wystawiony przez MOPS w Krakowie dokument "Wskazanie pieczy zastępczej" miał charakter zaświadczenia, o którym mowa w art. art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W rozpatrywanej sprawie istotnie, miał zastosowanie art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym do wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego należało dołączyć, zaświadczenie odpowiednio organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, powiatowego centrum pomocy rodzinie albo podmiotu, o którym mowa w art. 190 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, wraz z datą umieszczenia.
Takie zaświadczenie (nazwane pierwotnie: "wskazanie pieczy zastępczej") zostało przedłożone przez skarżącego do wniosku. Zaświadczenie to datowane było na 24 lipca 2025 r., a wskazywało datę umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej na: 6 sierpnia 2025 r. Trzeba jednak podkreślić, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony 24 listopada 2025 r., a więc po faktycznym umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej skarżącego.\
Zgodnie z art. 76 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 112 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zadania PCPR w miastach na prawach powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej, które mogą być nazwane ",miejskimi ośrodkami pomocy rodzinie". W aktach sprawy od samego początku postępowania znajdowało się takie zaświadczenie, które w istocie odpowiada formalnie sformułowanemu (przez ten sam organ tj. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie) "zaświadczeniu o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej dla celów ustalenia prawa do świadczenia 800+" z 12 stycznia 2026 r.
Skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za fakt, że MOPS pierwotnie nieco inaczej sformułował wymagane w sprawie dokumenty. Organ nie wskazywał przy tym, że istotna jest dla niego forma (tytuł) pisma, co generalnie w ocenie Sądu, było bezzasadne. W doktrynie i orzecznictwie od lat wskazuje się, że: "Dokument bez nagłówka «zaświadczenie» pozostaje zaświadczeniem, jeżeli stanowi urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego" (por. M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2026, art. 217, uwagi nr 8 i wskazany tam wyrok WSA w Białymstoku z 29 stycznia 2009 r., II SA/Bk 571/08).
W konsekwencji zdaniem Sądu, zarzuty skarżącego były w sposób oczywisty zasadne.
Organ z niewiadomych przyczyn uznał, że albo MOPS nie może wystawić zaświadczenia, o którym mowa w ww. art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, albo tylko, z tego tytułu, że MOPS pierwotnie zatytułował swoje pismo jako "wskazanie pieczy zastępczej" – że nie jest to dokument właściwy w sprawie. Co więcej, pouczenia organu kierowane do skarżącego nie precyzowały, o co właściwie organ wzywa tj. o dokument zatytułowany "zaświadczenie" czy też dokument wystawiony ex post po dacie umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej (skoro pierwotny dokument został wystawiony 24 lipca 2025 r., a dotyczył umieszczenia małoletniej od dnia 6 sierpnia 2025 r.).
Z tych to powodów Sąd uznał, że organ rażąco naruszył wszystkie wymienione w skardze przepisy tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez formułowanie pism kierowanych do skarżącego w sposób całkowicie niezrozumiały, a także całkowity brak wyjaśnienia, dlaczego pierwotne "wskazanie pieczy zastępczej" wystawione przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej jakim był MOPS w Krakowie, nie zostało zaakceptowane (co nawet orzekającemu Sądowi utrudnia kontrolę rzeczywistych motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia).
W konsekwencji organ dokonał całkowicie błędnej interpretacji ww. art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci domagając się jako warunku przyznania świadczenia – dokumentu zatytułowanego "zaświadczenie" wystawionego przez organ, który sam siebie określił jako działający "organizator rodzinnej pieczy zastępczej" i był takim organem w świetle ww. art. 76 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 112 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
W ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie uznać, że skarżący dołączył do wniosku z dnia 25 listopada 2025 r. wszystkie dokumenty wymagane ww. art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. ca) ustawy z o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Z tych to powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.).