III SA/Kr 269/24

III SA/Kr 269/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2024 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1155/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 25 maja 2023 r. skarżący W. J. wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem – S. J.
Decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 5 września 2023 r., znak SO-04.8252.347.2023 odmówiono skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, ojciec skarżącego jest żonaty i zamieszkuje wspólnie ze swoją żoną, która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jest ona w leczeniu z powodu schorzeń kręgosłupa, porusza się o lasce i nie wychodzi sama z domu, więc nie może sprawować opieki nad swoim mężem. Ze względu na wiek (93 lata) i stan zdrowia, ojciec skarżącego wymaga całodobowej opieki. Ma problemy z poruszaniem się, choruje na [...], ma również [...]. Skarżący pomaga ojcu w dotarciu do łazienki, zmienia pampersy, kąpie ojca, robi zakupy, przygotowuje posiłki. Pomaga ojcu również w wizytach lekarskich i zażywaniu leków. Sprawowanie opieki nad ojcem potwierdził wywiad przeprowadzony przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w dniu 2 sierpnia 2023 r.
Z oświadczenia skarżącego z 25 maja 2023 r. wynika, że nie ma on możliwości podjęcia pracy nawet na część etatu, ponieważ sprawuje 24 godzinną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Do akt skarżący dołączył ostatnie świadectwo pracy, z którego wynika, że zrezygnował z zatrudnienia w 2017 r. Zdaniem skarżącego nastąpiło to aby mógł sprawować doraźną opiekę nad ojcem. Natomiast od roku sprawuje nad ojcem opiekę stałą. Od 1 maja 2017 r. skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna.
Jak wskazano, ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 9 kwietnia 2010 r. zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 marca 2010 r. i nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawności istnieje. Fakt ten zdaniem organu pierwszej instancji, stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został spełniony wymóg art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności.
Podkreślono też, że w związku z faktem, że skarżący ostatni raz był aktywny zawodowo w 2017 r., a jego ojciec stał się niepełnosprawny w stopniu znacznym w marcu 2010 r., nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowego między zaprzestaniem zatrudnienia przez skarżącego, a opieką nad niepełnosprawnym. Ponadto wskazano, że żona ojca skarżącego legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Podniósł w nim, że nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy gdyż sprawuje 24 godzinna opiekę nad ojcem, który choruje min. na [...] i ma [...]. Podniósł, że jego matka, orzeczeniem z 6 września 2023 r., została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do odwołania dołączył kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności matki.
Decyzją z 29 grudnia 2024 r., nr SKO.SR/4111/1155/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności stwierdzono, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 brak jest podstaw do uzależnienia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w jakim osoba potrzebująca opieki stała się niepełnosprawna.
Dalej przyznano, że ojciec skarżącego wymaga opieki, a skarżący tę opiekę sprawuje. Jednakże skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca i sprawując nad nim opiekę wypełnia zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Podano też, że skarżący zrezygnował z pracy w 2017 r., ponieważ, jak wskazał, firma upadła. Z kolei ojciec skarżącego stał się niepełnosprawny w stopniu znacznym w marcu 2010 r. Z powyższego wywiedziono, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad ojcem.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;
- naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Konieczne jest poczynienie w tym zakresie kompleksowych ustaleń i poddanie ich wszechstronnej ocenie.
Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu odwoławczego, że w realiach kontrolowanej sprawy, nie zaistniał związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że ojciec skarżącego (ur. 1930 r.) cierpi na [...] (por. k. 40 a.a.). Jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz zaświadczenia lekarskiego choroba ma charakter postępujący, a ojciec skarżącego wymaga pomocy w każdej czynności i opieki przez całą dobę. U ojca skarżącego wystąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia. Jest osobą leżącą, pampersowaną i przejawia zachowania agresywne wynikające z choroby. Ponadto jak stwierdzono w wywiadzie środowiskowym do opieki nad ojcem trzeba używać siły fizycznej.
Skarżący sprawując opiekę nad ojcem wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne: kąpie go, karmi, zmienia pampersy i prowadzi do toalety bo ojciec nie jest w stanie sam trafić. Ponadto robi zakupy, pomaga w wizytach lekarskich, wykupuje leki i załatwia sprawy urzędowe. Skarżący od roku stale opiekuje się ojcem. Formalnie mieszka pod innym adresem niż rodzice ale faktycznie śpi u rodziców by móc sprawować stałą opiekę nad ojcem.
Ojciec skarżącego mieszka żoną, która od 6 września 2023 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na swoje schorzenia nie jest w stanie zajmować się ojcem skarżącego, zatem faktycznie skarżący ma pod opieką dwoje niepełnosprawnych w stopniu znacznym rodziców.
Z powyższych ustaleń, w ocenie Sądu jednoznacznie wynika, że charakter opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem odpowiada wymogom określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z uwagi na podeszły wiek (ur. 1930) i stan ojca tj. [...] oraz [...] przejawiające się min. zachowaniami agresywnymi, opiekę sprawowaną przez skarżącego należy zaliczyć do stałej i ciągłej. Również lekarz neurolog w zaświadczeniu z lekarskim oraz pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy potwierdzili, że ojciec skarżącego wymaga stałej i całodobowej opieki. Ustalenia dokonane w toku postępowania wskazują, że skarżący tę opiekę ojcu świadczy.
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie kwestionował ani stanu ojca skarżącego, ani też faktu sprawowania opieki przez skarżącego. Stwierdził natomiast, że świadczenie przez skarżącego opieki względem ojca wpisuje się w jego obowiązek alimentacyjny. W ocenie Sądu nie wyłącza to jednak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli tylko sprawowana opieka jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącego pracy zarobkowej. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu o braku związku przyczynowego nie może decydować fakt, że skarżący ostatnie zatrudnienie zakończył w 2017 r., a ojciec jest niepełnosprawny w stopniu znacznym od 2010 r. Z akt sprawy wynika, że choroba ojca ma charakter postępujący, zatem wcześniej stan ojca mógł być na tyle dobry, że skarżący nie musiał rezygnować z pracy. Sąd zauważa, że treść przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że na równi z zaprzestaniem należy badać kwestię niepodejmowania zatrudnia z uwagi na potrzebę sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istotne jest wiec to, że skarżący z uwagi na charakter opieki jakiej wymaga jego ojciec i jaką skarżący mu świadczy, nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej.
Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy gdyż błędna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła do nieuprawnionego stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku. Określając datę początkową prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ uwzględni okoliczność, że żona ojca skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dopiero od 6 września 2023 r.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Na gruncie tego przepisu datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Natomiast z uwagi na treść art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. oraz treść uchwały siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, brak legitymowania się przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej alimentacyjnie w dalszym stopniu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.