III SA/Kr 269/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu W. J., który zrezygnował z pracy w celu sprawowania całodobowej opieki nad swoim niepełnosprawnym ojcem. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się głównie na dwóch przesłankach: po pierwsze, że niepełnosprawność ojca powstała w stopniu znacznym w 2010 r., a skarżący ostatni raz był zatrudniony w 2017 r., co miało świadczyć o braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką. Po drugie, organy powoływały się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależniał przyznanie świadczenia od daty powstania niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r. (sygn. akt K 38/13) wyeliminował kryterium daty powstania niepełnosprawności jako przesłankę negatywną do przyznania świadczenia. Sąd uznał również, że organy błędnie oceniły związek przyczynowo-skutkowy. Z ustaleń faktycznych wynikało, że ojciec skarżącego wymaga stałej, całodobowej opieki z uwagi na zaawansowany wiek i postępującą chorobę, co faktycznie uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Sąd wskazał, że nawet jeśli ojciec stał się niepełnosprawny w stopniu znacznym wcześniej, jego stan zdrowia mógł się pogorszyć później, co uzasadniało rezygnację z pracy przez skarżącego. Sąd zwrócił uwagę, że żona ojca, choć również niepełnosprawna, uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności dopiero we wrześniu 2023 r., co miało znaczenie dla ustalenia daty początkowej prawa do świadczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz ocena związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie opieka jest całodobowa i wymaga znacznego zaangażowania, a także uwzględnia wyrok TK K 38/13. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdy opieka nie jest tak intensywna lub gdy niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Zagadnienia prawne (3)
Czy późniejsze powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, po terminach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją części tego przepisu, co oznacza, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co oznacza, że to kryterium utraciło moc obowiązującą.
Czy sprawowanie całodobowej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który wymaga stałej pomocy, a także brak formalnego zatrudnienia skarżącego od kilku lat, spełniają przesłankę bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego wymaganego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, charakter opieki sprawowanej nad ojcem jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej, co stanowi spełnienie przesłanki związku przyczynowo-skutkowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo wcześniejszego powstania niepełnosprawności ojca i zakończenia zatrudnienia przez skarżącego, obecny stan ojca wymaga stałej, całodobowej opieki świadczonej przez skarżącego, co faktycznie uniemożliwia mu podjęcie pracy. Choroba ojca ma charakter postępujący, a jego stan wymagał intensywnej pomocy w codziennych czynnościach.
Czy obowiązek alimentacyjny wobec rodzica wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli sprawowana opieka jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej?
Odpowiedź sądu
Nie, obowiązek alimentacyjny sam w sobie nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli sprawowana opieka spełnia wymogi ustawy i uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że nawet jeśli skarżący wypełnia obowiązek alimentacyjny, to fakt sprawowania opieki, która jest na tyle absorbująca, że wyklucza podjęcie pracy, nie pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przepisy (8)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. ojcu lub matce, którzy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez TK (sygn. akt K 38/13) i nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia.
Pomocnicze
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Źródło obowiązku alimentacyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość stosowania środków w celu usunięcia naruszenia prawa.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Określenie właściwości sądów administracyjnych.
u.ś.r. art. 24 § 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych od miesiąca wpływu wniosku.
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Wskazuje na przesłanki wykluczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej alimentacyjnie w dalszym stopniu, w kontekście braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 38/13) wyeliminował kryterium daty powstania niepełnosprawności jako przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. • Charakter opieki nad niepełnosprawnym ojcem jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej, co spełnia przesłankę związku przyczynowo-skutkowego. • Niewłaściwa ocena materiału dowodowego przez organy administracji.
Odrzucone argumenty
Niepełnosprawność ojca powstała w stopniu znacznym w 2010 r., a skarżący zakończył zatrudnienie w 2017 r., co świadczy o braku związku przyczynowo-skutkowego. • Obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec ojca wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
brak jest podstaw do uzależnienia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w jakim osoba potrzebująca opieki stała się niepełnosprawna • skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca i sprawując nad nim opiekę wypełnia zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym • brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad ojcem • charakter opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem odpowiada wymogom określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. • nie wyłącza to jednak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli tylko sprawowana opieka jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącego pracy zarobkowej • o braku związku przyczynowego nie może decydować fakt, że skarżący ostatnie zatrudnienie zakończył w 2017 r., a ojciec jest niepełnosprawny w stopniu znacznym od 2010 r.
Skład orzekający
Maria Zawadzka
przewodniczący
Bogusław Wolas
członek
Magdalena Gawlikowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz ocena związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie opieka jest całodobowa i wymaga znacznego zaangażowania, a także uwzględnia wyrok TK K 38/13. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdy opieka nie jest tak intensywna lub gdy niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak orzecznictwo TK wpływa na interpretację przepisów materialnych i jak sądy administracyjne stosują te wyroki w praktyce, rozstrzygając o prawach obywateli do świadczeń socjalnych.
“Świadczenie pielęgnacyjne mimo późnej niepełnosprawności ojca? Sąd administracyjny wyjaśnia kluczowe zasady.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.