III SA/Kr 1456/16

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) NSA Krystyna Kutzner Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. S. kwotę 480,00 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 lipca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania dodatku wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie dla małoletniego K. S. urodzonego w dniu 6 stycznia 2006 r. umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej w osobach M. i A. S.

Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 80 ust. 1 i 1 a, art. 226 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2016 r., poz. 575).

Z uzasadnienia ww. decyzji wynika następujący stan faktyczny:

M. i A. S. złożyli w dniu 6 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie dodatku w wysokości świadczenia wychowawczego na dziecko K. S. Wnioskodawcy na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 20 listopada 2009 r. sygn. akt [...] zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla K. S.

Starosta odmówił przyznania skarżącym wnioskowanego świadczenia (opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] 2016 r.) uznając, że prawo do tego świadczenia uzależnione jest od pobierania przez wnioskodawcę świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, o którym stanowi przepis art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Skarżący natomiast pobierają to świadczenie na zasadach określonych przepisem art. 226 ust. 5 ww. ustawy tj. w oparciu o ustawę o pomocy społecznej.

M. i A. S. w odwołaniu od ww. decyzji podnieśli zarzut nierównego traktowania rodzin zastępczych otrzymujących pomoc na zasadach ustawy o pomocy społecznej oraz rodzin otrzymujących pomoc na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Dodali, że potrzeby małoletniego wzrastają wraz z wiekiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji, wskazując, że dla rozstrzygnięcia sprawy ma znaczenie, iż skarżący złożyli wniosek o wypłatę świadczeń dla rodziny zastępczej na dotychczasowych zasadach tj. określonych w ustawie o pomocy społecznej. Decyzją Starosty z dnia [...] 2012 r. nr [...] skarżący nabyli prawo do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania K. S. w wysokości 988,20 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 marca 2012 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez niego rodziny zastępczej.

Obecnie podstawą prawną przyznawania świadczeń dla rodziny zastępczej są przepisy art. 80 ust. 1 i 1 a ww. ustawy. Przepis art. 80 ust. 1 a został dodany ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2016 r. Stanowi on, że rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, o którym mowa w ust. 1, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18 roku życia przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Opierając się na wykładni językowej tych przepisów uznać należy w ocenie organu odwoławczego, że dodatek wychowawczy przewidziany przepisem art. 80 ust. 1 a nie ma charakteru samoistnego i może zostać przyznany jedynie osobom, które otrzymały świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka na podstawie przepisu art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Organ sprecyzował, że kwestionowaną decyzję należy rozumieć jako odmowę przyznania świadczenia rodzinie zastępczej na dziecko umieszczone w wieku do ukończenia 18 roku życia w rodzinie zastępczej. Nieprecyzyjność wyrzeczenia organu pierwszej instancji wskazującego, że odmawia się dodatku wychowawczego na małoletniego K. S. polega na tym, że świadczenie to co do zasady może przysługiwać rodzinie zastępczej otrzymującej świadczenia na zasadach określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

M. S. oraz A. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu, akcentując niezgodność zaskarżonej decyzji z przepisami Konstytucji RP.

|W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymująca stanowisko w sprawie. |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : |

|Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., |

|poz. 718 z późn. zm.; zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji |

|publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej |

|kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania |

|administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135|

|p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub |

|czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia |

|prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do |

|wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono|

|mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 |

|k.p.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych|

|przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. |

|Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. |

|Na wstępie należy przedstawić stan prawny, na podstawie którego organy orzekały w kontrolowanym postępowaniu, przedstawia się |

|następująco: z dniem 1 kwietnia 2016 r., na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w |

|wychowaniu dzieci (Dz.U. poz. 195), w ustawie z dnia 11 lutego 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. |

|Dz.U. z 2016 r., poz. 575), wprowadzono zmianę polegającą na dodaniu w art. 80, regulującym świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania |

|dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, ustępu 1a, zgodnie z którym: "Rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka |

|do świadczenia, o którym mowa w ust. 1, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18 roku życia przysługuje dodatek w |

|wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany dalej "dodatkiem |

|wychowawczym". Z kolei zgodnie z ust. 1 art. 80 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzinie zastępczej oraz |

|prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania, nie niższe |

|niż: 1) 660 zł miesięcznie w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej, 2) 1000 zł miesięcznie w przypadku |

|dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. |

|Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej weszła w życie z dniem 1 stycznia 2011 r. Zastąpiła ona dotychczas |

|obowiązujące przepisy dotyczące (m. in.) rodzin zastępczych, zamieszczone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Art. |

|226 ust. 5, 6 i 7 "nowej" ustawy stanowią, że sprawy o świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby przebywającej w |

|rodzinie zastępczej, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie |

|określonych w przepisach dotychczasowych, jeżeli osoba otrzymująca świadczenie złoży stosowny wniosek w terminie 1 miesiąca od dnia |

|wejścia w życie ustawy (ust. 5 i 6). W związku z tym na starostę został nałożony obowiązek poinformowania rodzin zastępczych o |

|możliwości złożenia takiego wniosku, który to obowiązek powinien był zostać wykonany w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy |

|(ust. 7). |

|Odnosząc powyższą regulację do stanu faktycznego sprawy wskazać należy, co następuje: małoletni K. S. został umieszczony w rodzinie |

|zastępczej skarżącej postanowieniem Sądu Rejowego Wydział III Rodziny i Nieletnich z dnia 20 listopada 2009 r.. sygn. akt [...]. W |

|związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, skarżący złożyli |

|deklarację wyboru rozpatrywania spraw o świadczenia i dodatki dla rodziny zastępczej na dotychczasowych zasadach. |

|Złożenie wniosku, o którym mowa w art. 226 ust. 6 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powoduje taki skutek, że |

|dotychczasowe przepisy znajdują zastosowanie tylko do sytuacji, gdy prawo do danych świadczeń powstało przed dniem 1 stycznia 2012 r., |

|a zatem tylko, gdy do umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej doszło przed tą data. Wynika to ze sformułowania art. 226 ust. 5 ustawy.|

|Wniosek, o którym mowa w art. 226 ust. 6 dotyczy tylko świadczeń, do których prawo powstało przed wejściem w życie nowej ustawy. |

|Zdaniem Sądu organy błędnie odczytały i zinterpretowały treść art. 226 ust. 5 ustawy. Regulacja zawarta w tym przepisie nie dotyczy |

|żadnych świadczeń związanych z utrzymaniem dziecka w rodzinie zastępczej i opłatami za taki pobyt wprowadzonych po dniu 1 stycznia 2012|

|r., tj. po wejściu w życie ustawy. Nie dotyczy więc także nowego rodzaju świadczenia w postaci dodatku wychowawczego, wprowadzonego z |

|dniem 1 kwietnia 2016 r. Przepis ten wskazuje wyłącznie na możliwość rozpatrywania spraw o świadczenia enumeratywnie w tym przepisie |

|wymienione na zasadach dotychczasowych i musi on być interpretowany ściśle. |

|Z pewnością nie można go uznać za podstawę wyłączenia prawa do świadczenia, |

|o którym mowa w art. 80 ust. 1a. Z argumentacją organu nie można się zgodzić, ponieważ jej wadliwość wynika już z samego brzmienia art.|

|226 ust. 5 ustawy. Wniosek złożony przez skarżących na podstawie tego przepisu nie dotyczył i nie mógł dotyczyć jakichkolwiek |

|przyszłych, bliżej nieokreślonych świadczeń wprowadzonych przez ustawodawcę. Akceptując stanowisko organu należałoby uznać, że skarżący|

|składając wniosek na podstawie art. 226 ust. 5 ustawy, "zrzekli się" prawa do wszelkich przyszłych świadczeń, jakie ewentualnie |

|ustawodawca wprowadzi po dniu 1 stycznia 2012 r. na rzecz dzieci korzystających z systemu pieczy zastępczej, co stanowi wniosek nie do |

|przyjęcia. |

|Rozważenia wymaga także treść art. 80 ust. 1 oraz argumentacja organu dotycząca powiązania tego przepisu z dodanym z dniem 1 kwietnia |

|2016 r. ust. 1a, wprowadzającym nowy rodzaj świadczenia w postaci dodatku wychowawczego. Nie można się zgodzić z poglądem organu, że |

|świadczenie to dotyczy wyłącznie osób pobierających świadczenia z art. 80 ust. 1. Przepis art. 80 ust. 1 ustawy określa |

|w istocie jedynie dolną granicę świadczenia przyznawanego na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej ustanowionej po |

|dniu 1 stycznia 2012 r. Natomiast ust. 1a stanowi: "Rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, o którym|

|mowa w ust. 1 przysługuje dodatek...". |

|Niesporne w sprawie jest, że skarżący pełnią funkcję rodziny zastępczej i z tego tytułu pobierają świadczenie na pokrycie kosztów |

|utrzymania dziecka. Zdaniem Sądu ta właśnie okoliczność – to jest fakt pobierania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w |

|rodzinie zastępczej, winna decydować o istnieniu prawa do pobierania nowego świadczenia w postaci dodatku wychowawczego. Nie ma w tym |

|przypadku znaczenia w jaki sposób - na "starych", czy też na "nowych" zasadach - wyliczona została wysokość świadczenia na pokrycie |

|kosztów utrzymania dziecka. Stanowisko przeciwne prowadziłoby do niczym nie uzasadnionego różnicowania dzieci pozostających w rodzinach|

|zastępczych, co pozostaje w sprzeczności z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą równości, oraz |

|wynikającym z art. 72 Konstytucji RP prawem dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej do opieki i pomocy władz publicznych. |

|Można już stwierdzić, ze wskazana wyżej interpretacja przepisów regulujących przyznanie dodatku wychowawczego na dziecko umieszczone w |

|rodzinie zastępczej jest akceptowana w dotychczasowym orzecznictwie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie. Należy nadmienić, |

|że celem ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest przede wszystkim pomoc finansowa rodzinom wychowującym dzieci. Wsparcie to |

|stanowi realizację zasady pomocniczości państwa względem rodziny, nie jest natomiast częścią szeroko rozumianej pomocy społecznej. |

|Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej, organy mają obowiązek dokonania oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a dokonując|

|interpretacji przepisów art. 226 ust. 5 i art. 80 ust. 1 i 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wezmą pod uwagę |

|stanowisko Sądu wyrażone wyżej. |

|Wobec naruszenia przepisów art. 80 ust. 1 i 1a i art. 226 ust. 5 i 6 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez |

|błędną ich interpretację, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. |

|O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 tej ustawy. Na koszty postępowania złożyło się|

|wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w wysokości stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra |

|Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz. 1804 z późn. zm.). |