III SA/Kr 1289/24

III SA/Kr 1289/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Jakub Makuch /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 czerwca 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/426/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 11 czerwca 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/426/2024 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 21 marca 2024 r. o odmowie przyznania D. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę Z. H.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572), art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) w związku z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz.1429).
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Orzekając ponownie po uchyleniu poprzednio zapadłego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia, organ I instancji w ww. decyzji z dnia 21 marca 2024 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni D. C. świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 9 listopada 2023 r. D. C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę uzupełnił materiał dowodowy i zweryfikował okoliczności, na które wskazało Kolegium w swojej decyzji. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od wyżej opisanej decyzji odwołała się D. C., działająca przez pełnomocnika adw. M. Ż.
W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji SKO wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium uznało, iż decyzja organu l instancji jest prawidłowa, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia.
W sprawie ustalono, że Z. H. jest osobą niepełnosprawną, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wieliczce z dnia 25 października 2023 r., zaliczającym ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony (do dnia 31 października 2024 r.), przy czym z orzeczenia tego wynika, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.
W konkluzji podjętych rozważań, Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki, albowiem opieka ta nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała odwołującą do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej.
Zdaniem organu odwoławczego, rezygnacja przez D. C. z zatrudnienia nie była związana z chorobą jej matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Kolegium wskazało tu oświadczenie skarżącej, w którym podała, że z pracy zrezygnowała z powodu urodzenia dzieci, z których drugie urodziło się w 2019 r. Wskazała, że potem do pracy nie wróciła, ponieważ stan zdrowia jej matki się pogarszał i wykluczyło to powrót na rynek pracy, pomimo, iż miała taki zamiar.
SKO podkreśliło, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia, stanowiącą jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, traktować należy niepodejmowanie zatrudnienia. Niepodejmowanie to musi jednak pozostawać w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki w tym sensie, że to zakres opieki wyklucza podjęcie przez daną osobę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, organ II instancji podał, że z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że rzeczywiście istnieje koincydencja czasowa pomiędzy chorobą Z. H. (pierwsza karta konsultacyjna dotycząca zdiagnozowanej u Z. H. choroby nowotworowej datowana jest na 8 lutego 2021 r., karta 38) a zakończeniem urlopu macierzyńskiego D. C. Nie oznacza to jednak, że między sprawowaniem opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia istnieje związek przyczynowy. Opieka nad Z. H., na co wskazuje zakres usług podany przez odwołującą w wywiadzie środowiskowym i złożonych oświadczeniach, sprowadza się do przywożenia matki na chemioterapię raz lub dwa razy w miesiącu i zintensyfikowaną opieką związaną ze złym samopoczuciem po chemioterapii przez okres ok. 3 dni po podaniu leczenia. Poza tym okresem matka wymaga przygotowywania jej posiłków (1,5 godziny dziennie), podawania leków 3 razy dziennie, pomocy w ubieraniu, pomocy w czynnościach higienicznych (20 minut dziennie), kąpieli (2-3 razy w tygodniu), umawiania wizyt lekarskich i realizowania recept (dwa razy w miesiącu). Matka wnioskodawczyni miewa zawroty głowy, więc nie może zostać sama w domu na dłuższy okres czasu. Ponadto D. C. wykonuje czynności mające na celu utrzymanie domu, robi zakupy, opiekuje się dwojgiem dzieci i bratem, który jest niepełnosprawny w związku częściową utratą wzroku. Ustalono, że stan Z. H. pozwala jej na samodzielne spożywanie wcześniej przygotowanych posiłków, porusza się ona samodzielnie (z wyjątkiem dni bezpośrednio po chemioterapii kiedy jest osłabiona i źle się czuje), pozostaje w logicznym kontakcie. Jest samodzielna w załatwianiu potrzeb fizjologicznych.
Kolegium za niewiarygodne uznało twierdzenie D. C., jakoby opieka nad matką zajmowała jej 12-14 godzin na dobę. W ocenie organu II instancji, ww. czynności zajmują nie więcej niż 2 godziny dziennie, nie licząc dni, w które musi ona zawieźć matkę na chemioterapię. To jednak ma miejsce maksymalnie przez 2 dni w miesiącu, nie może więc uzasadniać przyjęcia, ż sprawowana opieka ma tak zadeklarowany wymiar czasowy.
Zdaniem Kolegium, z wywiadu środowiskowego oraz złożonego wniosku i oświadczeń w toku postępowania, nie wynika, aby podopieczna wymagała całodobowej, nieprzerwanej obecności osoby drugiej. Niewątpliwie wymaga ona opieki w pewnych obszarach życia i nie jest osobą w pełni samodzielną. Jej schorzenia ograniczają jej możliwości funkcjonowania i wymaga ona wsparcia. Zatem nie można stwierdzić, aby sytuacja ta była nie do pogodzenia z podjęciem jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez skarżącą
Wskazano, że zasadniczy zakres obowiązków D. C. sprowadza się do wykonywania czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, przygotowywanie posiłków, pranie, robienie zakupów) oraz dowożeniu matki do szpitala na chemioterapie. Kolegium podkreśliło, że czynności jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego nie są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z kolei pomoc w poranne toalecie i ubieraniu, a także pomoc matce w dotarciu na leczenie do szpitala, nie wymagają całodobowej dyspozycyjności odwołującej i są wykonywaną przez osoby opiekujące się schorowanymi niesamodzielnymi rodzicami, które pracują przy tym zawodowo.
Reasumując, Kolegium uznało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, na co składa się pomoc w czynnościach kąpieli, podawanie leków i przygotowywanie posiłków oraz czynności gospodarcze, a także zawożenie matki 1 - 2 razy w miesiącu na chemioterapię, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym, a ewentualny brak takiej możliwości nie wynika bezpośrednio z konieczności sprawowania stałej opieki nad matką.
Zatem, w ocenie organu II instancji, nie można przyjąć, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Kolegium nie ma przy tym wątpliwości, że świadczona przez wnioskodawczynię pomoc jest Z. H. niezbędna. Niemniej jednak nie ma ona takiego zakresu, aby można było ustalić, że uzasadniała przyjęcie, że wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez D. C.
Kolegium zaakcentowało również, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub nie był zmuszony podejmować pracy w ograniczonym wymiarze czasowym. D. C. oświadczyła wprawdzie, że nie będzie ubiegać się o tego rodzaju pomoc, niemniej jednak jest ona, przynajmniej w pewnym zakresie dostępna i mogłaby ułatwić wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia, chociażby na część etatu.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, D. C. (dalej określona jako skarżąca) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adw. M. Ż., wniosła w skardze o: jego uchylenie wraz z decyzją go poprzedzającą organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez: błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Składając skargę do tut. Sądu, skarżąca zaznaczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (który ma zastosowanie w sprawie ponieważ wniosek został złożony w dniu 9 listopada 2023 r., k. 2 i n. a.a. ), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie (por. wyrok NSA z dnia: 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).
W przedmiotowej sprawie nie został ustalony aktualny (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku) stan zdrowia matki skarżącej. Wiadomo jedynie, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności z 25 października 2023 r. (k. 29 a.a.) stwierdzono, że jako symbol przyczyny niepełnosprawności powołano -11-I, który wskazuje na inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby zakaźne (...). Zaznaczenia wymaga, że orzeczenie to zostało wydane na czas oznaczony tj. do 31 października 2024 r. Na etapie rozpoznawania sprawy przez Sąd, profesjonalny pełnomocnik nie wskazał czy matka skarżącej w dalszym ciągu legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna pozostaje w stałym leczeniu onkologicznym, bardzo często skarży się na silne zwroty głowy spowodowane leczeniem onkologicznym i nadciśnieniem tętniczym, przez co nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Powyższe twierdzenia pracownika socjalnego nie zostały zweryfikowane przez organ. Zważyć w tej sytuacji należało, że powyższy wywiad nie umożliwiał faktycznie ustalenia i oceny okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy w zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania decyzji przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Brak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniesienia do przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej matki skarżącej (k. 38-115 akt admin.), co stanowi naruszenie art. 7, art. 80 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ powinien był ocenić zalegającą w aktach dokumentację medyczną z punktu widzenia jej przydatności dla ustalenia istotnych okoliczności faktycznych, to jest stanu zdrowia Z. H., który determinuje zakres wymaganej opieki.
Nie znając dokładnego stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej, wynikającego z aktualnej dokumentacji medycznej z ostatnich lat leczenia (tj. na datą złożenia wniosku oraz wydawanych decyzji), nie można się jedynie oprzeć na spostrzeżeniach pracownika socjalnego, odnotowanych w protokole z wywiadu środowiskowego, czy też jedynie na oświadczeniach samej skarżącej. Stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej wymagający, wg skarżącej, rezygnacji przez nią z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy (vide wyrok WSA w Krakowie z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 606/24).
Zatem znajdujące się w aktach administracyjnych stwierdzenia skarżącej, obrazujące stan zdrowia podopiecznej, który determinuje wymiar i częstotliwość opieki, nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organ poprzez np. zestawienie z wnioskami płynącymi z przedłożonej dokumentacji medycznej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).
W przedmiotowej sprawie organ nie zebrał i nie ocenił już zebranego materiału dowodowego, na podstawie którego można by ustalić, czy skarżąca spełniła powyższe przesłanki. Przede wszystkim nie ustalono jaki jest stan zdrowia niepełnosprawnej, brak jest też precyzyjnego ustalenia jakie czynności opiekuńcze wykonuje skarżąca w związku z niepełnosprawnością matki oraz aktualnym stanem zdrowia. Nie wiadomo więc w jakim zakresie podopieczna skarżącej jest samodzielna. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno być skorelowane z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skoro to ono jest podstawą jego przyznania. Generalnie więc nie powinno się abstrahować od chorób, w związku z którymi orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. Trafnie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjnym, w powołanym wyżej wyroku, że z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Nie można natomiast wykluczyć, że rozwinęły się nowe jednostki chorobowe, które mogą dodatkowo przemawiać za koniecznością sprawowania opieki. Nie ma natomiast w aktach niniejszej sprawy jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich, które wskazywałyby na stan zdrowia matki skarżącej, z którym związana jest potrzeba stałej lub długoterminowej opieki. Organ powinien więc wezwać skarżącą do przedłożenia dokumentacji medycznej, w tym m.in. oceny niepełnosprawnej w skali Barthel oraz podania dokładnego zakresu wykonywanych przez nią czynności opiekuńczych. Dopiero na tej podstawie będzie można ustalić, czy istnieje związek przycznowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy, to skarżąca powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie, w tym m.in. aktualną dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia niepełnosprawnej. Jeśli organ administracji publicznej dokona ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
Mając na uwadze powyższe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ administracyjny ustali jaki jest aktualny stan zdrowia matki skarżącej, wzywając skarżącą do przedstawienia stosownych dokumentów lekarskich oraz oceni, czy zakres i rozmiar opieki wykonywanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest tego rodzaju, aby całkowicie uniemożliwiał jej pracę choćby na część etatu.
Należy mieć też na uwadze, że wskazane przez skarżącą schorzenia występujące u matki i ich leczenie może mieć różny przebieg u różnych osób. Zauważyć w związku z tym trzeba, że zakres i sposób czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych będzie wymagała osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca, sparaliżowana) a innych czynności opiekuńczych osoba niepełnosprawna cierpiąca na chorobę nowotworową.
Dlatego tak ważne jest ustalenie stanu zdrowia matki skarżącej, stadium choroby nowotworowej w którym się znajduje, a następnie – zakresu koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej względem niej. Te dwie okoliczności z kolei pozwolą na ocenę, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w rzeczywistości wyklucza pracę. Przedmiotem jednoznacznych ustaleń powinno być zatem wyjaśnienie, czy matka skarżącej może samodzielnie, bez opieki, pozostać w domu przez pewien okres czasu. W związku z czym, o tym czy matka skarżącej wymaga nieprzerwanej przy niej obecności muszą wypowiedzieć się lekarze, którzy ją stale leczą. Przede wszystkim jednak organ ustali czy matka niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zalegające w aktach orzeczenie wydane zostało na czas określony - do 31 października 2024 r.)
Przy tym wykluczyć należy sytuację, w której opieka sprawowana nad znacznie niepełnosprawnym, ale faktycznie cechującym się niemałą samodzielnością członkiem rodziny stanowi pretekst do pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która faktycznie mogłaby podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Nieaktywność zawodowa nie może wynikać z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, jak np. brak ofert pracy, niechęć do jej podjęcia albo pobieranie nauki w trybie dziennym, czy chęć opieki nad dziećmi, ale musi wynikać z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, publ. WKP 2023).
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organ odwoławczy przedwcześnie utrzymał w mocy decyzję odmowną organu I instancji, poprzestając na niepełnym i niewystarczającym materiale dowodowym.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające co do zaistnienia po stronie skarżącej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy ustalić charakter i zakres sprawowanej opieki oraz stopnia samodzielności niepełnosprawne matki. Zaznaczyć należy, że jeżeli wywiad środowiskowy nie dostarczy szczegółowych informacji we wskazanym zakresie, organ rozpoznający sprawę może się posłużyć instrumentem procesowym w postaci przesłuchania w charakterze świadka skarżącej, matki nad którą sprawuje opiekę, ewentualnie męża skarżącej oraz świadków spoza rodziny (sąsiadów).
W rozpoznawanej sprawie koniecznych ustaleń nie mógł poczynić Sąd, albowiem z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek rozpoznania sprawy w pełnym jej zakresie w dwóch instancjach, a wojewódzki sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji w rozpatrzeniu sprawy administracyjnej.
W ocenie Sądu, w warunkach przedmiotowej sprawy odnoszenie się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia prawa materialnego byłoby przedwczesne, albowiem w sprawie konieczne jest dokonanie ponownych ustaleń w stanie oraz uzupełnienie materiału dowodowego w aspekcie spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania jej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, ustalenia organu I instancji wynikające z wywiadu środowiskowego dotyczące zakresu i charakteru sprawowanej przez skarżącą opieki a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. Będzie również zobowiązany rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.
Reasumując, sądowo administracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że SKO zaniechało dokonania kompleksowych ocen tej sprawy, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W konsekwencji Sąd uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ten ostatnio wskazany organ nietrafnie oparł swe rozstrzygnięcie na błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
Sąd odstąpił od zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zgodnie z art. 206 p.p.s.a. który stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika, w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Sądowi z urzędu jest wiadome, że pełnomocnik skarżącej wnosi jednobrzmiące w treści skargi na decyzje wydawane w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargi te zwierają przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych bez odniesienia ich do okoliczności faktycznych danej sprawy, nie zawierają także zindywidualizowanych zarzutów odniesionych do okoliczności faktycznych i prawnych zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w tej sprawie wpisywała się w przyjętych schemat treściowy i nie zawierała żadnych elementów indywidualizujących kontrolowany przypadek, pozostając w istocie bez bliższego związku z realiami kontrolowanej sprawy (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1394/22). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego w Olsztynie, w świetle którego sporządzenie skargi o charakterze szablonowym, wielokrotnie wykorzystywanym przez tego samego pełnomocnika w tożsamych przedmiotowo sprawach, dotyczących ponadto nieskomplikowanego staniu faktycznego i prawnego, niewątpliwie uprawnia sąd do zastosowania art. 206 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok WSA w Krakowie z 17 października 2024r., sygn. akt III SA/Kr 1296/24; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SAB/Ol 3/20). Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia sprawy, zwłaszcza jej prawnych aspektów. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego, w istocie w rachubę wchodziłyby jedynie koszty zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 206 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w całości, orzekając o tym w punkcie II sentencji wyroku.