III SA/KR 1122/24

III SA/Kr 1122/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /sprawozdawca/
Jakub Makuch /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2070
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2024 r., znak: 180400.71.13715.2024.RED.MStr w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 maja 2024 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...] z uwagi na to, że zarzut ten był przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
W sprawie tej postanowieniem z dnia 29 września 2022 r. nr 180400.71.20729.2022.RED.MStr Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie oddalił w całości zarzuty A. S. dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek objętych tytułami wykonawczymi nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że mając na uwadze przedstawione przez zobowiązaną zarzuty, tj. przedawnienie należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, uznał, że stanowi to podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej z art. 33 § 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części.
Organ wyjaśnił, że ww. tytułami wykonawczymi objęto należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres od listopada 2009 r. do października 2012 r. a termin ich zapłaty wymagany był w każdym 10 dniu następnego miesiąca, tj. listopad 2009 r. - termin zapłaty 10 grudnia 2009 r. i następne miesiące kolejno. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz.479) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W przypadku zobowiązanej dotyczy to należności z tytułu składek za okres od listopada 2009 r. do listopada 2011 r. Z kolei w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. nr 232, poz.13878) wprowadzono zmiany art. 24 ust. 4, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Oznacza to, że przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się 1 stycznia 2012 r. lub później, wynosi 5 lat. W przypadku zobowiązanej dotyczy to należności z tytułu składek za okres od grudnia 2011 r. do października 2012 r. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 24 ust 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z zastrzeżeniem ust. 5-5d - bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do egzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził zatem, że co do należności wymagalnych i nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. miał czas na wszczęcie postępowania i zawieszenie biegu przedawnienia do dnia 2 stycznia 2017 r. Wobec zobowiązanej czynności zawieszające bieg terminu przedawnienia należności nastąpiły jednak wcześniej, a termin uległ zawieszeniu wskutek:
- wszczęcia w dniu 13 stycznia 2015 r. postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Postępowanie zostało zakończone 4 września 2015 r. wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie decyzji nr [...] określającej okres podlegania do ubezpieczeń społecznych na podstawie polskiego ustawodawstwa. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone przez Sąd wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Tym samym bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od 13 stycznia 2015 r. do 7 kwietnia 2016 r.
- zawiadomienia z dnia 10 stycznia 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotnie, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu 26 czerwca 2017 r. została wydana decyzja nr wg RWA: [...] ustalająca obowiązek opłacenia składek za okres od listopada 2009 r. do października 2012 r. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem wyroku Sądu Apelacyjnego: 1 czerwca 2022 r., który oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego, bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od 10 stycznia 2017 r. do 1 czerwca 2022 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że bieg terminu przedawnienia ponownie zawieszono w dniu 3 sierpnia 2022 r., tj. od daty doręczenia zobowiązanej tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [....], [...], [...], [...] wystawionych 29 lipca 2022 r. i stan zawieszenia trwa nadal. Organ dodał, że w toku postępowania nie wydawano postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z jakiejkolwiek przyczyny wobec czego bieg terminu przedawnienia jest w ciągłości i nadal pozostaje zawieszony, gdyż nie zakończono postępowania egzekucyjnego.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych i prawnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie doszło do upływu dziesięcioletniego ani pięcioletniego terminu przedawnienia należności składkowych objętych tytułami wykonawczymi wymienionymi w sentencji. Tym samym nie zaistniała przesłanka z art. 33 § 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarżąca nie zgadzając się z tym postanowieniem wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy.
Postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. nr 180400.71.24055.2022.RED.BK Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie z dnia 29 września 2022 r. nr 180400.71.20729.2022.RED.MStr. W uzasadnieniu postanowienia organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, przytaczając te same argumenty i okoliczności co w postanowieniu z dnia 29 września 2022 r. i uznał, że w sprawie nie doszło do przedawnienia dochodzonych od zobowiązanej należności.
Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że A. S. błędnie interpretuje zapisy art. 24 ust. 5e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, iż w jej przypadku okres postępowania odwoławczego przed sądem zawiesił postępowanie na okres nie dłuższy niż 2 lata i w związku z tym termin przedawnienia należności nastąpił 10 września 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w dniu 4 września 2015 r. wydał decyzję nr [...], a następnie w dniu 26 czerwca 2017 r. decyzję nr wg RWA: [...]. Okres toczącego się postępowania w sprawie wydania tych decyzji wynosił mniej niż 2 lata, tj. od 13 stycznia 2015 r. do 4 września 2015 r. i od 10 stycznia 2017 r. do 26 czerwca 2017 r. Ponadto wydanie powyższych decyzji nie wymagało wydania rozstrzygnięć zagadnień wstępnych przez inny organ lub Sąd. Organ stwierdził, że okres toczącego się postępowania o wydanie decyzji został zakończony i nie można rozszerzać go na okres postępowania odwoławczego. Tym samym brak jest, zdaniem ZUS, podstaw do uznania, że błędnie wyliczył okres biegu terminu przedawnienia, poprzez nie uwzględnienie zapisów art. 24 ust. 5e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A. S. wniosła na nie skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2023 r wydanym w sprawie sygn. akt I SA/Kr 49/23 uchylił objęte skargą postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia 29 września 2022 r.
W uzasadnieniu wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał co prawda na okoliczności, które jego zdaniem spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia, jednakże swoich twierdzeń organ nie poparł stosownymi dowodami w postaci: zawiadomienia z dnia 13 stycznia 2015 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, wydanej w wyniku zakończenia tego postępowania decyzji z dnia 4 września 2015 r. nr [...], wyroku Sądu z dnia 7 kwietnia 2016 r. oddalającego odwołanie skarżącej od tej decyzji (brak informacji, który Sąd wydał ten wyrok oraz pod jaką sygnaturą akt toczyło się postępowanie sądowe), zawiadomienia z dnia 10 stycznia 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotnie, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wydanej w tym postępowaniu decyzji z dnia 26 czerwca 2017 r. nr wg RWA: [...], wyroku Sądu Okręgowego wydanego w wyniku wniesienia przez skarżącą odwołania od decyzji z dnia 26 czerwca 2017 r. (również tutaj brak informacji, który Sąd wydał ten wyrok oraz pod jaką sygnaturą akt toczyło się postępowanie sądowe), wyroku Sądu Apelacyjnego (nie podano którego) z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt [...] oddalającego apelacje od ww. wyroku Sądu Okręgowego.
Podkreślono, że w sytuacji, gdy zdaniem organu w danej sprawie zachodzi jedna z przesłanek z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkująca zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy.
Powyższe uchybienie organu uniemożliwiły Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie tego, czy należności przynajmniej w dacie wydania tego postanowienia nie uległy choćby częściowemu przedawnieniu.
Podkreślono, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt: II FSK 1665/06 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). Przypomniano, że przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć w szczególności pełną dokumentację stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracyjne i strony czynności prawnomaterialnych i procesowych pozwalających na kontrolę prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne (por. np. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2331/12).
Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2623/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt I GSK 463/13,). Orzekanie przez sąd administracyjny możliwe jest tylko na podstawie całości akt sprawy. Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno być podjęte nie tylko w oparciu o analizę uzasadnienia zaskarżonego aktu i wyjaśnienia stron, ale na podstawie całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego przez organ administracji.
Warunkiem wydania przez Sąd rozstrzygnięcia merytorycznego jest stwierdzenie, że wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały w sprawie wyjaśnione. Jest to możliwe jedynie wówczas, gdy sąd będzie dysponował kompletnymi aktami sprawy. Sąd nie może wyrokować na podstawie wybiórczej dokumentacji przedstawionej mu przez organ, którego decyzja jest przedmiotem skargi. Tylko pełne akta administracyjne dają sądowi możliwość wszechstronnego i dogłębnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a następnie podjęcia obiektywnego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Niedopuszczalne jest zatem, aby sąd orzekał w sprawie nie dysponując całością akt administracyjnych, a w konsekwencji nie zapoznawszy się ze wszystkimi dokumentami sprawy.
W związku z tym uznano, że nadesłane przez organ akta sprawy, z uwagi na swoje braki, uniemożliwiają Sądowi przeprowadzenie oceny prawidłowości dokonanych przez ten organ ustaleń. W konsekwencji wskazany przez Sąd w uzasadnieniu brak pełnego materiału dowodowego uniemożliwia Sądowi nie tylko kontrolę zaskarżonego postanowienia, ale również uniemożliwia zbadanie zasadności zarzutów skargi. Obowiązkiem organu jest przekazanie Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę kompletnych akt administracyjnych, rolą Sądu nie jest bowiem poszukiwanie akt w celu ich skompletowania. Niedopuszczalne jest, aby Sąd orzekał nie dysponując zebranymi i powoływanymi przez organy dokumentami, a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi. Analiza przekazanych przez organ akt administracyjnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przedmiotowe akta nie zawierają dokumentów źródłowych stanowiących podstawę dokonanych przez organy ustaleń odnośnie braku przedawnienia składek.
Nieudokumentowanie przez organ okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, zwanej dalej k.p.a.). Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. ZUS chcąc rozpoznać prawidłowo podniesiony zarzut egzekucyjny dotyczący wygaśnięcia obowiązku poprzez jego przedawnienie winien przenalizować czy w sprawie nie zachodzą zdarzenia wpływające na bieg terminu przedawnienia. W tym zakresie organ powinien zebrać i dołączyć do akt sprawy stosowny materiał dowodowy, który winien zostać przez niego rzetelnie przeanalizowany i oceniony. Przedmiotowa ocena i dokonane na jej podstawie ustalenia powinny zaś znaleźć odzwierciedlenie w wydanych w sprawie postanowieniach. Winny one przy tym poddawać się kontroli sądowej poprzez ich konfrontację z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Rozpoznając ponownie sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 20 września 2023 r postanowienie, którym oddalił w całości zarzuty A. S. dotyczące tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych w dniu 28 lipca 2022 r. . W uzasadnieniu wskazano, że Organ uzupełnił treść postanowienia o brakujące informacje oraz dołączył wymagane przez Sąd dokumenty. W dalszej części uzasadnienia Organ podtrzymał dotychczasową argumentację dotyczącą braku przesłanek do stwierdzenia przedawnienia wierzytelności objętych spornymi tytułami egzekucyjnymi. Postanowienie to doręczono Skarżącej w dniu 26 września 2024 r.
Pismem z dnia 15 kwietnia 2024 r, które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 kwietnia 2024 r Skarżąca wniosła ponowne zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...], [...], [...], [...]. Jako podstawę zarzutu wskazano art. 33 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( dalej jako u.p.e.a.) . Równocześnie wniesiono o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwolnieni zajętych składników majątkowych spod egzekucji. W uzasadnieniu zarzutów przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdzono, że z uwagi na uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2023 r postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanych poprzednio w przedmiocie poprzednio zgłoszonego zarzutu wstąpił określony w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z innego powodu.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 29 maja 2024 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...], [...] z uwagi na to, że zarzut ten był przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
Ponadto podkreślono, że wskazana przez Zobowiązaną podstawa prawna tj. art. 33 § l pkt 2 nie istnieje w obowiązującej ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Konsekwencją uchylenia postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 180400.71.24055.2022.RED.BK z 10 listopada 2022 r. w Krakowie było przekazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku Pani A. S. z dnia 9 sierpnia 2022 r. do ponownego rozpatrzenia. Uchylenie tego postanowienia nie spowodowało jednak uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny złożonego zarzutu braku wymagalności, co podnosi Zobowiązana, a jedynie nałożył obowiązek ponownego rozpatrzenia zarzutów przeciwegzekucyjnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął ponownie postępowanie w sprawie złożonego zarzutu braku wymagalności obowiązku i dokonał jego rozstrzygnięcia w postanowieniu, które na dzień dzisiejszy jest prawomocne.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz, to że wniosek w sprawie zarzutu przeciwegzekucyjnego braku wymagalności obowiązku był przedmiotem postępowania w którym zostało wydane postanowienie uznano, że stanowi to przyczynę o której mowa w art. 34 § 2 pkt 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, aby stwierdzić niedopuszczalność zarzutu w powyższej sprawie.
W skardze powtórzono argumentację podniesioną w zarzutach. Podkreślono, że zarzut oparto na treści art. 33 § 1pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem egzekucja jest prowadzona pomimo braku obowiązku.
W odpowiedzi na skargę Zakład ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W następnej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawowym środkiem prawnym przysługującym zobowiązanemu w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną jest prawo wniesienia zarzutu. Kwestię tę reguluje art. 33 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W obecnym brzmieniu przepis ten obowiązuje od 30 lipca 2020 r w związku z wejściem w życie art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r poz. 2070 z późniejszymi zmianami).
Zgodnie z treścią § 1tego przepisu zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. § 2 Wylicza podstawy zarzutu:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W § 4 wprowadzono wymów, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Natomiast zgodnie z § 5 zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
W art. 34 §§ 1-4 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym administracji ustawodawca uregulował zasady rozpatrywania zarzutów przez organ egzekucyjny. Zgodnie z tym przepisem organ niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Natomiast wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie.
Organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o:
1) oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne;
2) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku, niemająca charakteru trwałego, wystąpiła po wszczęciu egzekucji administracyjnej - zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części;
3) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w:
a) art. 33 § 2 pkt 1-5,
b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej
- umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.
Dlatego też wierzyciel rozpoznając zarzut może wydać dwa rodzaje rozstrzygnięć, tj. merytoryczne - o oddaleniu bądź o uwzględnieniu zarzutu (art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a.) albo formalne - o niedopuszczalności zarzutu (art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Do merytorycznej oceny zarzutu dochodzi wówczas, gdy brak jest przesłanek niedopuszczalności zarzutu określonych w art. 34 § 2 pkt 3 lit. a i b) u.p.e.a. Natomiast jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
Dlatego też istotne jest prawidłowe wypełnienie dyspozycji art. 33 § 4 ustawy prawo o postepowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut musi zatem zawierać istotę i zakres żądania. Te elementy przesądzają bowiem o tym który formalnie zarzut ma być rozpoznany. Enumeratywne wyliczenie zarzutów zawarte w art. 33 § 2 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w świetle treści art. 34 § 2 ust 3 lit a prowadzi do wniosku, że wskazanie konkretnej podstawy zarzutu jest dla organu wiążące i nie ma on możliwości swobodnego nadawania mu innego znaczenia niż wynika to z treści pisma strony. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia czy zarzut nie zawiera braków formalnych, które powinny być usunięte w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tak więc jeżeli w zarzutach nie wskazano konkretnej podstawy lub też organ uzna, że wskazana podstawa obecnie już nie istnieje, to należy wezwać wnoszącego zarzut do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). Organ nie jest natomiast uprawniony do samodzielnego dopasowywania istoty zarzutu do treści jest o uzasadnienia.
W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 20 września 2023 r organ egzekucyjny oddalił w całości zarzuty A. S. dotyczące tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wystawionych w dniu 28 lipca 2022 r. podstawą zarzutu był art. 33 § 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części na skutek przedawnienia objętych nimi należności. Natomiast w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r, które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 kwietnia 2024r Skarżąca wniosła ponowne zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...], [...], [...], [...], przy czym jako podstawę zarzutu wskazano art. 33 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uznała bowiem, że z uwagi na uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2023 r postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanych poprzednio w przedmiocie poprzednio zgłoszonego zarzutu wstąpił określony w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z innego powodu.
Organ uznał, ten zarzut za tożsamy z zarzutem wygaśnięcia zobowiązania na skutek jego przedawnienia, który został już rozpoznany prawomocnym postanowieniem z dnia 20 września 2023 r. a jako argumentu użył stwierdzenia, że w obecnym brzmieniu art. 33 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji § 1 nie zawiera katalogu zarzutów egzekucyjnych. W przypadku stwierdzenia takiej wadliwości zarzutów organ nie był jednak uprawniony do samodzielnego nadawani pismu treści i to takiej, która skutkowała jedyne formalnym rozpoznanie zarzutu. Powinien natomiast wezwać stronę do uzupełnienia brak formalnego pisma w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Tym bardziej, że w poprzednio obowiązującym brzmieniu art. 33 § 1 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis ten zawierał katalog przysługujących zobowiązanemu zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przy czym w pkt 2 wymieniono odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.
Wykazane powyżej nieprawidłowości postępowania, zakończonego zaskarżonym postanowieniem, obligowały Sąd do jego wyeliminowania z porządku prawnego. Mając na uwadze, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 29 września 2022 r. naruszają przepisy postępowania Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w wyroku.