III SA/Gl 701/14

III SA/Gl 701/14 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2014-07-31
Data wpływu
2014-05-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Leszek Wolny /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GZ 635/14 - Postanowienie NSA z 2014-10-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie gier losowych (kary pieniężnej) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
Wraz ze skargą strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ma na utrzymaniu żonę, która jest w [...] miesiącu ciąży i [...] syna. Strona od października 2013 r. pozostaje bez pracy, a w kwietniu 2014 r. stracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W efekcie jedynym źródłem utrzymania rodziny stanowi zasiłek chorobowy jego żony.
Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją żoną R. D. i synem D. ([...] lat). Wg oświadczenia skarżącego, jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa jest zasiłek chorobowy żony w kwocie 1.800 zł brutto.
Z oświadczenia skarżącego o majątku wynika, że strona nie posiada żadnego majątku ruchomego, żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.
Skarżący opisał w formularzu szacunkowe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem rodziny: prąd (150 zł); woda (200 zł); gaz (50 zł); ogrzewanie (250 zł); bilety miesięczne (250 zł); telefony (100 zł); leki (100 zł); wyżywienie (600 zł); środki czystości (100 zł).
Wśród załączników do skargi znajdowała się: umowa o pracę żony skarżącego; decyzja orzekająca o utracie przez skarżącego prawa do zasiłku z dniem [...] r. (z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania).
W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.
W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał dokumenty obrazujące opłaty za media oraz zaświadczenie z urzędu pracy i zeznania podatkowe strony i jej żony za 2013 r. (PIT – 37). Strona nadesłała również zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania skarżącego, z którego wynika, że w lokalu zameldowani są także T. D. i Z. D. (lokalu tego nie zajmuje wiec jedynie skarżący wraz ze swoją żoną i synem).
W tym stanie rzeczy, wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do wskazania aktualnego stanu majątkowego i kondycji finansowej T. D. i Z. D.. W pierwszej kolejności wezwano wnioskodawcę do wskazania jakie relacje łączą jego ze współmieszkańcami T. i Z. D.. W wezwaniu zaznaczono, że istnieje domniemanie wskazujące na to, że skarżący, jego żona i syn prowadzą wspólne gospodarstwo z T. D. i Z. D.. Jednocześnie zaznaczono, że fakt przeciwny (fakt nieprowadzenia z D. wspólnego gospodarstwa) należało wykazać.
W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy strony, w piśmie z dnia [...] r. stwierdził, że wnioskodawca korzysta z uprzejmości T. D. i Z. D. i mieszka w ich domu.
Jednakże, zarówno T. D., jak i Z. D., jako osoby, nie będące stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, odmówiły wydania dokumentów źródłowych, do nadesłania których wezwano wnioskodawcę pismem z dnia [...] r.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. D., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.
Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący na druku urzędowego formularza PPF oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną oraz ich wspólnym małoletnim dzieckiem. W toku postępowania okazało się jednak, że wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z jeszcze dwiema osobami: T. D. i Z. D.. Powstało domniemanie, że skarżący pozostaje w pięcioosobowym (a nie trzyosobowym) wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem z dnia [...] r. wezwano wnioskodawcę do tego, aby wykazał aktualny stan majątkowy i kondycję finansową T. i Z. D..
W wezwaniu tym wezwano skarżącego do tego, aby określił jakie relacje łączą go z T. i Z. D., a ponadto wskazano, że jeżeli skarżący nie pozostaje z nimi jednak we wspólnym gospodarstwie domowym, to fakt ten należy w odpowiedni sposób wykazać.
Wezwanie w tym zakresie pozostało de facto bez jakiejkolwiek reakcji, ponieważ pełnomocnik procesowy wnioskodawcy, w piśmie z dnia [...] r., oświadczył enigmatycznie, że "wnioskodawca korzysta z uprzejmości T. D. i Z. D. i mieszka w ich domu". Jednocześnie, osoby te, nie będąc stroną postępowania sądowoadministracyjnego, odmówiły ujawniania i przedłożenia do sprawy jakichkolwiek dokumentów, czy materiałów źródłowych.
Trudno dać wiarę takiemu sformułowaniu, a w szczególności temu, że skarżący (wraz ze swoją żoną i synem) mieszka w domu T. i Z. D., korzystając jedynie z ich gościnności. Brak jednocześnie określenia i sprecyzowania, jakie więzy łączą skarżącego (lub jego żonę) z Z. i T. D.. Opierając się na szeroko pojętym doświadczeniu życiowym, należy stwierdzić, że taki bezinteresowny altruizm obcych osób jest w rzeczywistości niezmiernie rzadko spotykany.
Z reguły osoby zamieszkujące wspólny lokal (tym bardziej dom jednorodzinny) łącznie tworzą wspólne gospodarstwo domowe. Dzielą się z reguły kosztami utrzymania miejsca zamieszkania (opłaty za media, zakup opału, potencjalne remonty i naprawy), również prowadzą wspólną kuchnię. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, zgodnie z którym rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane).
Osoby te są często związane węzłami pokrewieństwa. W takich przypadkach zdarza się często nieproporcjonalność w łożeniu na utrzymanie wspólnego gospodarstwa. Przykładowo, rodzice, teściowie, którzy są lepiej sytuowani, łożą wyraźnie większe kwoty na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego (w skład którego wchodzą również ich dzieci, małżonkowie ich dzieci oraz wnuki), aniżeli ich dzieci.
Reasumując, wnioskodawca w ogóle nie wykazał jaki jest rzeczywisty stan majątkowy T. i Z. D.. Nie udokumentował mianowicie tego, jaki jest ich dochód oraz, jaki jest stan ich rachunku (rachunków) bankowych.
Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do wnioskodawcy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).
Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku T. D. i Z. D. – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.
Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.
Wnioskodawca nie wykazała, że nie tworzy z T. i Z. D. wspólnego gospodarstwa domowego. Tymczasem tylko w takiej sytuacji byłoby możliwe odstąpienie od wzywania wnioskodawcy do udokumentowania ich aktualnej sytuacji i kondycji finansowej.
Strona nie wykazując aktualnej kondycji finansowej wszystkich osób tworzących wspólne gospodarstwo domowe nie wykazała tym samym, czy spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.