III SA/Gl 563/24 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2025-04-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-07-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Beata Machcińska Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/ Marzanna Sałuda Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 497 art. 28 ust. 3 i 3a Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi D. spółka jawna w U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr UP-297/2024 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 26 kwietnia 2024 r., nr UP-297/2024, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia 6 marca 2024 r., nr [...], o odmowie umorzenia D. Spółka Jawna z/s w U. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżąca) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 104 314,45 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres 04.2013 - 12.2015 w łącznej kwocie 86417,93 zł w tym z tytułu: składek- 33 152,73 zł, odsetek -53 126,00 zł, kosztów upomnienia -139,20 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 11.2013 - 12.2015 w łącznej kwocie 16 539,50 zł w tym z tytułu: składek - 5 146,10 zł, odsetek -11 289,00 zł, kosztów upomnienia -104,40 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02-12.2015 w łącznej kwocie 1 357,02 zł, w tym z tytułu: składek – 726,62 zł, odsetek -584,00 zł, kosztów upomnienia - 46,40 zł, oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1355, dalej: rozporządzenie) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za okres 11.2013 -12.2015 w łącznej kwocie 9 666,50 zł w tym z tytułu: składek – 5 146,10 zł, odsetek liczonych - 4 585,00 zł, kosztów upomnienia -104,40 zł. Odsetki zostały naliczone na dzień zgłoszenia wniosku, tj. 4 stycznia 2024 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 4 stycznia 2024 r. organ otrzymał oświadczenia wspólników spółki o stanie rodzinnym i majątkowym zawierające wniosek o umorzenie zadłużenia firmy z tytułu składek ZUS. ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 6 marca 2041 r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ zdaniem orgsanu: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; - nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wspólników Spółki; nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawców możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W dniu 28 marca 2024 r. pełnomocnik Spółki złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, który w niniejszej sprawie nie zachodzi Jednak w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek ustawa przewiduje możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. W rozpoznawanej sprawie organ nie rozważył możliwości uwzględnienia słusznego interesu odwołującego, dając w sposób niedopuszczalny prymat interesowi publicznemu. Nie wykazał także, że w sytuacji, w jakiej znajduje się Spółka i jej wspólnicy, czy twierdzenie o możliwościach spłaty zadłużenia jest realna i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Organ odwoławczy, rozpatrując ponownie sprawę zbadał kwestię przedawnienia i uznał, należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Ponadto ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis. Przeprowadzając postępowanie wyjaśniające organ ponownie rozpatrujący sprawę stwierdził na podstawie podatkowych ksiąg przychodów i rozchodów, że firma wnioskodawców przyniosła: - w grudniu 2023 r. przychód w kwocie 37 451,06 zł/ stratę w kwocie 21 150,43 zł, - w styczniu 2024 r. przychód w kwocie 39 978,30 zł/stratę w kwocie 8 179,66 zł, - w lutym 2024 r. przychód w kwocie 43 936,16 zł/stratę w kwocie 17 250,76 zł. Powyższe dane w ocenie organu nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek. Organ odwoławczy stwierdził, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 10 maja 2021 r. D. T. podał, że: jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, - z prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2021-2023 uzyskał przychody (50% przychodu Spółki) w wysokości odpowiednio 231.216,00 zł, 302.304,00 zł i 480.191,00 zł, w roku 2021 i 2023 uzyskał dochody w wysokości odpowiednio 21.477,00 zł i 126.583,00 zł, a w roku 2022 poniósł straty w wysokości 66.742,00 zł, - w 2023 r. wycenił majątek firmowy na 1.606.812,00 zł, a prywatny na 850.000,00 zł, - zobowiązania firmowe w 2023 r. wyniosły 67.034,00 zł, - firma nie działa w strukturze grupy kapitałowej oraz nie otrzymuje grantów i dotacji, otrzymuje od nabywców tylko opłaty natychmiastowe, ma wielu odbiorców, ale dostawy są realizowane przez kilku dostawców, - nie pracuje zarobkowo, - do 31 października 2025 r. pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.953,00 zł brutto, tj. 1.777,00 zł netto miesięcznie, - uzyskuje dochody z innych źródeł tj. z wynajmu w wysokości 1.400,00 zł netto miesięcznie, - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, - prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 20-letnią córką R., która nie uzyskuje dochodów, - ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych (50%) - 850,00 zł i koszty związane z leczeniem -1.200,00 zł, - posiada zobowiązania pieniężne spłacane wspólnie z żoną: z tytułu zaciągniętych do 2035 r. kredytów w wysokości 218.934,00 zł z ratą ok. 2.400,00 zł miesięcznie oraz w bankach do 2025 r. w wysokości 67.034,00 zł z ratą 3.300,00 zł, - jest współwłaścicielem w części domu o powierzchni 364 m2 położonego w C. przy ul. [...], - nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. Z kolei, J. T. oświadczyła, że: - jest mężatką, jest mikroprzedsiębiorcą, - z prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2021-2023 uzyskała przychody (50% przychodu Spółki) w wysokości odpowiednio 231.216,00 zł, 302.304,00 zł i 480.191,00 zł, w roku 2021 i 2023 uzyskała dochody w wysokości odpowiednio 21.477,00 zł i 126.583,00 zł, a w roku 2022 poniosła straty w wysokości 66.742,00 zł, w 2023 r. wyceniła majątek firmowy na 1.606.812,00 zł, a prywatny na 850.000,00 zł, - zobowiązania firmowe w 2023 r. wyniosły 67.034,00 zł, - firma nie działa w strukturze grupy kapitałowej oraz nie otrzymuje grantów ł dotacji, otrzymuje od nabywców tylko opłaty natychmiastowe, ma wielu odbiorców, ale dostawy są realizowane przez kilku dostawców, - nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, - prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 20-letnią córką – R., która nie uzyskuje dochodów, - ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych (50%) - 850,00 zł, - posiada zobowiązania pieniężne spłacane wspólnie z mężem: z tytułu zaciągniętych do 2035 r. kredytów w wysokości 218.934,00 zł z ratą ok. 2.400,00 zł miesięcznie oraz w bankach do 2025 r. w wysokości 67.034,00 zł z ratą 3.300,00 zł, - jest współwłaścicielką w części domu o powierzchni 364 m położonego w C. przy ul. [...], - nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. ZUS ponadto ustalił, że D. T. poza tym, że podlega do ubezpieczenia zdrowotnego jako wspólnik spółki jawnej, jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista, a kwota przyznanego mu świadczenia wynosi obecnie 2.189,17 zł brutto. Renta jest wolna od potrąceń egzekucyjnych, więc wypłacana kwota świadczenia wynosi 1.992,14 zł netto. Ww. dochody są regularne i zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia. Z kolei, J. T. podlega do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego tylko jako wspólnik spółki jawnej. Ponadto z ustaleń własnych ZUS wynika, że wnioskodawcy są właścicielami (każdy po 1/2 części) nieruchomości gruntowej (grunty orne oraz tereny mieszkaniowe) o powierzchni 0,2584 ha (w oświadczeniu zaznaczono, że jest to dom o powierzchni 364,00 m2) położonej w C. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi KW nr [...]. Na przedmiotowej nieruchomości dokonano zabezpieczenia kredytu zaciągniętego w B. S.A. Oddział w R.. Dodatkowo, D. T. jest: współwłaścicielem 1/6 części nieruchomości gruntowej (łąki) o powierzchni 0,1998 ha, położonej w miejscowości J., dla której Sąd Rejonowy w W. prowadzi KW nr [...] oraz właścicielem lokalu niemieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 42,81 m , położonego w W. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w W. prowadzi KW nr [...]. D Sp.j. jest w posiadaniu: nieruchomości gruntowej (działka gruntu) o powierzchni 0,0340 ha, położonej w U., dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi KW nr [...] oraz nieruchomości gruntowej (inne tereny zabudowane) o powierzchni 0,1235 ha, położonej w U., dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi KW nr [...]. Zgodnie z oświadczeniem obie nieruchomości stanowią teren [...]. Wskazany majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. ZUS ustalił, że Spółka od 14 marca 2002 r. jest wpisana pod nr KRS [...] do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzi działalność sklasyfikowaną w przeważającym zakresie jako hotele i pozostałe obiekty zakwaterowania. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przed Dyrektora Oddziału ZUS w B. zostało zawieszone z uwagi na zawartą z ZUS 17 sierpnia 2016 r. umowę o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty. Wobec powyższego ZUS ustalił, że: 1. art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie ma zastosowania w sprawie, 2. art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. - nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 3. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – ma zastosowania w sprawie - Skarżąca nie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej i nadal jest wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego; 4. art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. - nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5.art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. - nie ma zastosowania w sprawie - wniosek złożyła Skarżąca, a upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe dotyczy osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej; 6.art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - ma zastosowania w sprawie - Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7.art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. – nie ma zastosowania w sprawie - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na zawartą 17 sierpnia 2016 r. z ZUS umowę o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty. Uwzględniając powyższe, ZUS stwierdził na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. brak przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie . Od 1 października 2003 r. do 1 lutego 2016 r. D.T. posiadał tytuł do ubezpieczeń jako wspólnik spółki jawnej, stąd na koncie skarżącego widnieją również zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ustalił, że w ramach pomocy rekompensującej przedsiębiorcom negatywne ekonomiczne skutki C0VID-19 Skarżąca w latach 2020 - 2021 otrzymała wsparcie ze środków publicznych, w tym w formie bezzwrotnych dotacji i zwolnień. Aktualnie brak jest ograniczeń związanych z C0VID-19 i Skarżąca ma możliwość swobodnego prowadzenia działalności i uzyskiwania dochodów. Organ miał na uwadze stan zdrowia D.T. oraz fakt, że choruje na nowotwór i pozostaje pod stałą opieką onkologiczną. Pobiera świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1 776,79 zł netto miesięcznie oraz posiada dochód z wynajmu w kwocie 1400,00zł. Głównym źródłem utrzymania wspólników Spółki D jest dochód Spółki, który za okres 01-11/2023 r. wyniósł 253 167,58 zł tj. ok. 23 015,23 zł miesięcznie. Stałe koszty utrzymania rodziny wynoszą 2900,00 zł. Organ stwierdził, że sytuacja finansowa rodziny nie nosi znamion ubóstwa, a zadłużenie jest spłacane po 5 700 zł miesięcznie. Wspólnicy Skarżącej wycenili wartość majątku firmowego na 1 606 812,00 zł., a prywatnego na 850 000,00 zł. D. T. i J. T. są współwłaścicielami po połowie części nieruchomości gruntowej o łącznej powierzchni 0,2584 ha w C., przy ul. [...] i według oświadczenia zabudowanej domem o powierzchni 364 m2, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zdaniem ZUS instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą. D. T. oraz J. T. prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki jawnej, dysponują dochodami przekraczającymi poziom minimum socjalnego oraz wartościowym majątkiem nieruchomym. Dlatego nie można uznać, że ich gospodarstwo domowe znajduje się w sytuacji ubóstwa. Umorzenie należności publicznoprawnych w tej sytuacji naruszałby interes publiczny i konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zatem ocena sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej gospodarstwa domowego D. T. i J. T. nie pozwala na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, czemu organ dał wyraz w zaskarżonej decyzji.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 28 ust. 3a u.s.u.s poprzez sprzeczne z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznanie, że skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego zobowiązanego, powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdy nie jest możliwe uiszczenie należności bez zachwiania podstawami egzystencji wspólników skarżącej 2. naruszenie art. 7,77 § 1, 80 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego i niesprawiedliwego uznania, że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącej instytucji umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Wobec powyższych zarzutów wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 6 marca 2024 r., a także zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, że powinnością organu przy rozstrzyganiu tego rodzaju wniosków, było w pierwszej kolejności ustalenie wszelkich dochodów, wszelkich niezbędnych wydatków oraz kwotę zapewniającą minimum egzystencji, a następnie rozważyć czy zachodzą okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie należności, pod kątem usprawiedliwionych przesłanek umorzenia, dokonując przy tym rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy. W niniejszej sprawie lektura uzasadnienia skarżonej decyzji nie wyjaśnia dostatecznie jasno, czy organ przyjął występowanie takich przesłanek, skoro powołuje się też na charakter uznaniowy sprawy, czy też nie. W ocenie Skarżącej ZUS nie dość dogłębnie rozpatrzył sprawę, nie odnosząc się do okoliczności, których uwzględnienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach – to organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowanie Skarżącej w sposób szczególny. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada bowiem na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Co do przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust.3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy jest zbyt lakoniczna, nie została uzasadniona w odpowiedni sposób. Twierdzenia ZUS w zakresie oceny sytuacji majątkowej, finansowej oraz rodzinnej skarżącego są zbyt arbitralne. Organ nie ustosunkował się przy tym do twierdzeń Skarżącej podnoszonych w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak też nie dokonał ich merytorycznej oceny. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie organu rentowego w stosunku do Skarżącej nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Dokonana analiza sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej gospodarstwa domowego D. T. nie pozwala na stwierdzenie, że wypełnia ona przesłanki zbyt ciężkich skutków określonych w rozporządzeniu i stanowi tym samym podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Prowadzenie nierentownej działalności gospodarczej nie jest przesłanką do umorzenia należności publicznoprawnych i nie stanowi uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Sądowi z urzędu wiadomo, że Skarżąca przed złożeniem wniosku, który zainicjował niniejsze postępowanie wnosiła już o umorzenie składek, a decyzja ZUS była przedmiotem kontroli Sądu w sprawie o sygn. III SA/Gl 157/22. Wyrokiem wydanym w tej sprawie 26 października 2022 r. tut. Sąd oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. I GSK 404/23, wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. oddalił skargę Spółki D.. Należy przy tym zauważyć, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów Umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności. Decyzja organu ma charakter uznaniowy. W przedmiotowej sprawie organ miał na uwadze przesłanki, o których mowa w ww. przepisach. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Może mieć to miejsce tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Z kolei, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia i w tym przypadku decyzja organu ma charakter uznaniowy. Podkreślić należy, że w postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych to podmiot zainteresowany powinien wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym umorzeniem ciążących na nim zobowiązań. Poza sporem pozostaje, że w niniejszej sprawie nie ma przesłanki całkowitej nieściągalności zaległych składek wyszczególnionej w art. 23 ust. 3 u.s.u.s. W toku prowadzonego postępowania ZUS badał istnienie okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Efektem przeprowadzonych czynności są ustalenia, według których w stosunku do działalności gospodarczej Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przestanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ wniosek złożyła spółka, a upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe dotyczy osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie ma miejsca także sytuacja wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na zawartą z ZUS umowę o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty a Skarżąca dokonuje comiesięcznych wpłat na numer rachunku składkowego. Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. stwierdzono, iż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca nadal posiada status przedsiębiorcy, o czym świadczą dane zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd w pełni zatem podziela stanowisko ZUS, że w aktualnym stanie sprawy wobec Skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z kolei, umorzenie składek w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności może nastąpić w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Ich wskazanie pozostawione zostało ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 28 ust. 3b u.s.u.s, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ zbadał istnienie w sprawie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ustalił, że D. T., wspólnik Skarżącej, jest zgłoszony do ubezpieczeń jako wspólnik spółki jawnej oraz rencista i otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie rentowe w wysokości 2 189,17 brutto, tj. 1 992,14 zł. netto miesięcznie. Jest żonaty i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnią córką. Ponadto, uzyskuje dochody z wynajmu w wysokości 1 400,00 zł. netto miesięcznie. Wspólnicy Spółki D nadal prowadzą działalność gospodarczą. Dochód Spółki za okres 01-11/2023 r. wyniósł 253 167,58 zł, czyli ok. 23015,23 zł miesięcznie. Wnioskodawcy posiadają majątek nieruchomy. Sytuacja finansowa rodziny nie nosi znamion ubóstwa, a budżet rodziny jest wyższy niż poziom minimum socjalnego. Ponadto D. T. poinformował, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2 900,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych 1 700,00 zł i kosztów związanych z leczeniem – 1 200,00 zł. Organ miał na uwadze również stan zdrowia D. T. oraz to, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalono, że jest częściowo niezdolny do pracy do 31 października 2025 r. Ponadto organowi wiadomo, że Wspólnicy Spółki posiadają inne zobowiązania z tytułu kredytów, które są spłacane w łącznej wysokości 5 700,00 zł. Majątek Spółki został w 2023 r. wyceniony na 1 606 812,00 zł, a prywatny majątek wspólników Skarżącej oszacowany został na 850 000,00 zł. Ponadto są współwłaścicielami po 1/2 części nieruchomości gruntowej o łącznej powierzchni 0,2584 ha w C., przy ul. [...] i według oświadczenia zabudowanej domem o powierzchni 364 m2. Podsumowując, ocena organu co do możliwości spłaty zadłużenia zaległych składek ZUS nie jest dowolna. Należy podkreślić, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych i szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przypadku przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca pozostawił ZUS swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia pozwalają uznać, że organ prawidłowo stwierdził, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 u.s.u.s. Obowiązek spłaty innych należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej Skarżąca powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy, w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa Skarżącej w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna, zauważa jednak, że ograniczone obecnie możliwości płatnicze nie są wynikiem nadzwyczajnych okoliczności. Sytuacja Skarżącej nie ma charakteru definitywnego i nieodwracalnego. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ, analizując możliwości spłaty zadłużenia D. T. wobec ZUS, prawidłowo ocenił, że jego sytuacja nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża jego egzystencji. Z treści powołanego wyżej przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika bowiem, że podstawą do uznania wystąpienia ww. przesłanki jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czego nie stwierdzono. Przedstawione przez niego okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie czasu. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Oczywiście może to wymagać poniesienia wielu wyrzeczeń, choćby związanych z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to normalne konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności. Oczywistym jest również to, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak braku możliwości spłaty zadłużenia. Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do rozpatrzenia całości materiału dowodowego. ZUS przy ocenie stanu sprawy, z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wziął pod uwagę sytuację finansową i życiową Skarżącego przez niego wykazaną. Prawidłowe jest również stanowisko organu o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Pełny tekst orzeczenia
III SA/Gl 563/24
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.