III SA/Gl 516/23

III SA/Gl 516/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Beata Machcińska
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 93 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Referent-stażysta Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] im. [...] w C. z dnia 10 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej stypendium dla niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] im. [...] w C. z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr. [...], 2. umarza postępowanie administracyjne w sprawie, 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] im. [...] w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 10 maja 2023 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] im. [...] w C. (dalej: organ administracji) utrzymała w mocy decyzję własną z 5 kwietnia 2023 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału [...] z dnia 28 marca 2022 r. nr [...] przyznającej M. G. (dalej: skarżąca) stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2021/2022,
w semestrze letnim od marca do czerwca 2022 r.
W podstawie prawnej organ powołał art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 i art. 158 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.), w związku z art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm., dalej również: p.s.w.n.).
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 5 października 2021 r. skarżąca, jako studentka III roku, zwróciła się do Komisji Stypendialnej Wydziału [...] o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na kierunku filologia, specjalność: filologia germańska, studia niestacjonarne I stopnia w roku akademickim 2021/2022 wykazując, że studiowała wcześniej kierunek zarządzenie w Wyższej Szkole [...]
w W. w okresie od października 2015 roku do czerwca 2018 roku.
Na podstawie decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału [...]
z 28 marca 2022 r. nr [...] przyznano skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych w kwocie 850 zł w roku akademickim 2021/2022,
w semestrze letnim na okres od miesiąca marca 2022 r. do czerwca 2022 roku. Łączna kwota przyznanego stypendium wyniosła 3400 zł.
W dniu 7 listopada 2022 r. do organu wpłynęła informacja z systemu POL-on,
z której wynikało, że skarżąca studiowała więcej niż 9 semestrów na studiach pierwszego stopnia. Z historii przebiegu studiów wynikało bowiem, że skarżąca studiowała:
- kierunek zarządzanie (studia I stopnia) w Wyższej Szkole [...]
w W., od 1 października 2015 r. do czerwca 2018 roku,
- kierunek filologia (studia I stopnia) w Uniwersytecie [...] im [...] w C., od października 2019 r. do 26 września 2022 r. (data uzyskania tytułu licencjata).
W momencie przyznania stypendium dla niepełnosprawnych w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022 okres studiowania wynosił 10 semestrów, co stanowi przesłankę negatywną w dostępie do pomocy materialnej, o której mowa
w art. 93 p.s.w.n.
W oparciu o powyższe ustalenia organ administracji decyzją z 5 kwietnia
2023 r. stwierdził nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału [...] z 28 marca 2022 r. nr [...] przyznającej skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2021/2022 w semestrze letnim.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i wniosła odwołanie, w którym podkreśliła, że w dniu złożenia wniosku na rok akademicki 2021/2022, zgodnie
z obowiązującym wówczas brzmieniem art. 93 pkt 4 p.s.w.n., świadczenie przysługiwało na okres 12 semestrów. Zmiana przepisów nastąpiła w trakcie roku akademickiego i miała dotyczyć semestru letniego 2021/2022. Dodała, że do końca lutego 2022 r. została poproszona jedynie o złożenie oświadczenia, co do niezmienności sytuacji majątkowej, w związku z potrzebą wydania nowej decyzji, dotyczącej stypendium socjalnego na semestr letni i taki dokument dostarczyła. Wskazała ponadto, że nie zataiła faktu studiowania w latach poprzednich,
a rozporządzenie dotyczące nowej ustawy i obowiązującego od semestru letniego prawa zostało wydane do odczytu studentom po zakończeniu roku akademickiego 2021/2022.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ administracji zaskarżoną decyzją z 10 maja 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną
z 5 kwietnia 2023 r.
W uzasadnieniu wskazał, że ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021 poz. 2232) został znowelizowany art. 93 oraz art. 94 p.s.w.n. Zgodnie
z brzmieniem art. 93 ust. 4 p.s.w.n. obowiązującym na dzień wydania unieważnianej decyzji, łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1. pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2. drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Dalej organ podkreślił, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r.
o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W związku z tym, przy wydawaniu decyzji na semestr letni roku akademickiego 2021/2022 zastosowanie miały już znowelizowane przepisy
w zakresie okresu przysługiwania świadczeń.
Ponieważ art. 93 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce do okresu przysługiwania świadczeń nakazuje wliczyć wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry, organ wyliczył, że w przypadku skarżącej chodzi o następujące rozpoczęte semestry:
- 2 semestry w roku akademickim 2015/2016 (Wyższa Szkoła [...]
w W.),
- 2 semestry w roku akademickim 2016/2017 (Wyższa Szkoła [...]
w W.,
- 2 semestry w roku akademickim 2017/2018 (Wyższa Szkoła [...]
w W.,
- 2 semestry w roku akademickim 2019/2020 (UJD w C),
- 2 semestry w roku akademickim 2020/2021 (UJD w C),
- 1 semestr w roku akademickim 2021/2022 (UJD w C).
Skarżąca będąc studentką III roku UJD w C, w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022 rozpoczęła 12 semestr studiowania. Skarżąca nie była uprawniona do pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych
w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022, bowiem upłynął okres przysługiwania świadczeń, który wynosi maksymalnie 9 semestrów na studniach pierwszego stopnia, a otrzymana kwota stypendium jest świadczeniem nienależnie przyznanym, co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ podkreślił jednocześnie, że do końca semestru zimowego wskazanego roku akademickiego obowiązywał inny sposób obliczania okresu przysługiwania świadczeń, dlatego też skarżąca była uprawniona w semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022
do otrzymania stypendium. Dodał również, że świadczenia na studiach pierwszego stopnia przysługują nie dłużej niż przez okres 9 semestrów i należy go odnosić do czasu studiowania, a nie jak błędnie wskazuje skarżąca - okresu pobierania stypendium.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, a nadto
o zasądzenie kosztów postępowania. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
- art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że decyzja
z 28 marca 2023 r. dotknięta jest wadą nieważności i rażąco narusza przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce,
- art. 156 § 2 K.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy pieniądze przyznane w ramach stypendium zostały wydane na potrzeby związane
ze studiowaniem, co powoduje nieodwracalny skutek prawny.
Argumentując zasadność skargi podniosła, że przyznając stypendium błąd popełniła Komisja Stypendialna, która nie zaznajomiła się z nowymi regulacjami prawnymi i nie przeliczyła ponownie podanych we wniosku okresów studiowania. Skoro nowelizacja przepisów weszła w życie w trakcie trwania roku akademickiego, a nowa decyzja została wydana w marcu 2022 r., to organ powinien był uwzględnić te zmiany. Dodała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, a zwrot pobranego świadczenia spowoduje znaczne obciążenie budżetu domowego jej rodziny, tym bardziej, że jest ona osobą niepełnosprawną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym jej uchyleniem, co Sąd wykaże w dalszej części uzasadnienia wyroku. Zauważyć także należy, że podobne sprawy były już przedmiotem postępowań przed tut. Sądem, m.in. w wyroku z 5 grudnia 2023 r., o sygn. akt III SA/Gl 501/23, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone w nim stanowisko.
Przede wszystkim wskazać należy na zmianę stanu prawnego dotyczącego zasad przyznawania studentom stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomogi, stypendium rektora, czyli na znowelizowanie z dniem 18 grudnia 2021 r., m.in., art. 93 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce. Nowelizacji tej dokonano ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232). W poprzednim stanie prawnym art. 93 ust. 2 p.s.w.n. stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust.1 pkt 4 i art. 359 ust. 1 przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznaczało to, i tak było to interpretowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo do stypendium dla osób niepełnosprawnych, bo o takie w tej sprawie chodzi, powiązane było z okresem bycia ich faktycznym beneficjentem.
Poczynając od 18 grudnia 2021 r. stan prawny uległ istotnej zmianie. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 93 ust. 4 ustawy łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Mamy zatem do czynienia z powiązaniem prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych z samym okresem studiowania. Fakt, przez jaki okres student faktycznie pobierał świadczenie przestał być istotny.
Przyznanie skarżącej stypendium dla osób niepełnoprawnych nastąpiło decyzją Komisji Stypendialnej Wydziału [...] Uniwersytetu z 28 marca 2022 r., a zatem w czasie, gdy już obowiązywał przepis art. 93 ust. 4 ustawy w nowej wersji.
Składając wniosek o stypendium skarżąca wskazała jako datę rozpoczęcia studiów październik 2019 r.; kierunek filologia germańska. Skarżąca ujawniła również fakt studiowania w Wyższej Szkole [...] w W. od października 2015 r. do czerwca 2018 r. Powyższych okoliczności organ nie zweryfikował.
Czy zatem wydanie przez organ decyzji o przyznaniu skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych odbyło się z rażącym naruszeniem prawa? Tu docieramy do sedna tej sprawy, które dotyczy możliwości zastosowania przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. o treści: Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Konieczna jest zatem wykładnia pojęcia rażące naruszenie prawa jako przesłanki stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej. Kwestia ta jest od wielu lat przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, co wydaje się być faktem oczywistym. Rozstrzygający niniejszą sprawę Sąd posłuży się definicją rażącego naruszenia prawa przedstawioną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III OSK 1217/22. Otóż, odwołując się do wcześniejszych orzeczeń NSA i przywołując je w uzasadnieniu swego wyroku, NSA stwierdził, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.
Patrząc pod tym kątem na decyzję z 28 marca 2023 r. przyznającą skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych Sąd uznał, że nie jest to decyzja wydana
z rażącym naruszeniem prawa. Można rozważać, czy wydano ją z naruszeniem prawa, ale nie ma podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, a ta różnica nie pozwala na zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Trzeba bowiem mieć na uwadze wyrażoną w art. 16 K.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych, dla której przeciwwagą jest możliwość wzruszenia takiej decyzji w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w Kodeksie. Przesłanki przemawiające za zastosowaniem trybu nadzwyczajnego z art. 156 K.p.a. muszą być na tyle mocne, by zniosły zasadę trwałości decyzji, szanowania jej skutków, zwłaszcza takiej, mocą której strona nabyła prawo do świadczenia, które skonsumowała i w żaden sposób nie przyczyniła się do jej wydania, np. przez zatajenie istotnych danych, czy wprowadzenie organu w błąd. Wchodzi tu bowiem w grę inna wartość istotna z punktu widzenia porządku prawnego, jaką jest pewność prawa.
Wracając jednak do przedstawionego tu rozumienia pojęcia rażące naruszenie prawa, pierwszy warunek polega na tym, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Przyjmijmy, że chodzi o przepis, który nie wymaga wykładni innej niż językowa, wskazująca w sposób bezpośredni na jego znaczenie i zastosowanie. Rzecz w tym, że przepis, który jest rozmaicie stosowany, który budzi spory interpretacyjne nie jest tego rodzaju przepisem. Odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa wyklucza stwierdzenie rażącego naruszenia prawa jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Spory i rozbieżności interpretacyjne, w tym
w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczą w chwili obecnej nie samej wykładni tego przepisu, a możliwości jego zastosowania, co w jednakowej mierze stanowić może o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Spory te dotyczą kwestii intertemporalnych, czyli możliwości zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w nowym brzmieniu do studentów, których okres studiowania przypadł częściowo na poprzedni stan prawny, a częściowo na nowy. Przykładem jest wyrok WSA w Krakowie z 5 października 2023 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 407/23,
w którym Sąd uznał, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane. W uzasadnieniu tego wyroku znajdziemy jeszcze wskazanie innych orzeczeń sądów administracyjnych z podobną tezą, wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 216/21 oraz WSA w Poznaniu z 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23. Tezę przeciwną prezentuje, dla przykładu, WSA w Gliwicach w wyroku z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 543/23, WSA w Gdańsku w wyroku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23, WSA w Lublinie w wyroku z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23. Nie miejsce tu na rozstrzyganie tego sporu, bo, jak to już zostało nadmienione, interesuje nas tutaj kwestia, czy zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 22 marca 2022 r. i od odpowiedzi na to pytanie zależy wynik niniejszej sprawy.
Rozpatrując zatem pierwszą przesłankę rażącego naruszenia prawa – czy mamy do czynienia z oczywistym naruszeniem prawa, odpowiedź brzmi nie. Możliwość zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 jest rozmaicie pojmowana. Sąd nie dopatrzył się również spełnienia pozostałych przesłanek warunkujących rażące naruszenie prawa, to znaczy, by przemawiał za tym charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo. Trudno, zdaniem Sądu, dopatrzyć się w decyzji przyznającej skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych niemożliwych do zaakceptowania skutków gospodarczo-społecznych, czyli takich, które są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, by nie można było ich przyjąć jako wynikających z aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Byłoby grubą przesadą, gdyby tak ocenić decyzję o przyznaniu skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem prawa t.j. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego błędne zastosowanie, ponieważ nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 28 marca 2022 r. o przyznaniu skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych w postaci rażącego naruszenia prawa.
Wobec tego ustalenia Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i nie widząc podstaw do prowadzenie postępowania w trybie art. 156 K.p.a. umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. O zwrocie kosztów sądowych orzeczono w pkt 3 wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.