III SA/Gd 985/21

III SA/Gd 985/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sudoł
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153 i art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 i art. 78
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1341
art. 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant: Starszy sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 1 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za 2020 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] na rzecz K. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
K. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 1 września 2021 r. nr 9011-2021-001251 w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 3 czerwca 2020 r. K. P. zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z wnioskiem o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami do działek rolnych o łącznej powierzchni 15,77 ha. Do wniosku strona załączyła również materiał graficzny, na którym zaznaczyła położenie działek rolnych zadeklarowanych we wniosku.
W dniu 12 czerwca 2020 r. strona złożyła zmianę do wniosku, zmniejszając powierzchnię deklarowaną do płatności do 15,74 ha oraz zmieniła uprawy na jednej
z deklarowanych działek rolnych.
Podczas kontroli administracyjnej stwierdzono, że suma powierzchni działek rolnych zadeklarowanych na działkach ewidencyjnych nr [1], [4] i [3] we wszystkich wnioskach złożonych przez producentów ubiegających się o dopłaty, wraz z powierzchnią gruntów niezgłoszonych do płatności, jest większa od powierzchni tych działek ewidencyjnych uprawnionych do uzyskania płatności.
W dniu 1 marca 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w L. wpłynęło pisemne wyjaśnienie L. G. z dnia 18 lutego 2021 r. dotyczące użytkowania gruntów na działkach nr [1], [2] i [3] w okresie 1 czerwca 2006 r. – 31 maja 2020 r. na podstawie umowy dzierżawy. Do oświadczenia L. G. dołączył umowę dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. oraz odpowiedź z dnia 30 sierpnia 2019 r. na oświadczenie o wypowiedzeniu dzierżawy K. P. z dnia 13 sierpnia 2019 r.
Pismem z dnia 2 marca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. wezwał K. P. do złożenia wyjaśnień wskazując, że suma powierzchni działek rolnych zadeklarowanych na działkach ewidencyjnych o numerach [1], [4] i [3] przez różnych rolników przekracza powierzchnię tych działek uprawnioną do płatności.
K. P. przedłożyła w dniu 10 marca 2021 r. oświadczenie, w którym wyjaśniła, że w dniu 1 czerwca 2016 r. zawarła z L. G. umowę dzierżawy nieruchomości rolnych na okres 10 lat. L. G. korzystał z wszystkich praw z niej wynikających. Strona stwierdziła, że w 2018 r. dowiedziała się, że L. G. w celu pobierania dopłat strukturalnych i zwrotu akcyzy do paliwa rolniczego po roku 2016 posługiwał się jakąś nieznaną mi, "przerabianą" umową dzierżawy. O istnieniu tego dokumentu nie miała ona wiedzy, a dokument ten zawierał liczne błędy. Ponadto K. P. stwierdziła, że pisemne wypowiedzenie umowy dotyczącej używania gruntów i nieczynienia na nich jakichkolwiek prac nastąpiło w dniu 13 sierpnia 2019 r., a wykonywane jesienią 2019 r. zasiewy rozumiała ona jako wypełnienie obowiązku zwrotu przedmiotu dzierżawy w stanie odpowiadającym mu w dniu zawarcia umowy.
Strona oświadczyła, że nakłady podjęte przez L. G. w dniu 13 sierpnia 2020 r. poczynił on bez jej zgody i zostały one zgłoszone za pośrednictwem Policji
do Prokuratury w K. Od jesieni 2019 r. strona zarządza swoim gospodarstwem skutecznie, a prace polowe (orka, podorywka, siew nawozów, opryski, odchwaszczenie, siew mieszanek i zbóż, nawożenie łąk i ich dwukrotne koszenie) wykonywane były z należytą starannością i na bieżąco, w czym pomagali również sąsiedzi (M. J.). W konkluzji strona stwierdziła, że prace polowe i leśne, wykonywane były i są nadal przez nią i za jej decyzją. Na potwierdzenie swoich twierdzeń strona przedłożyła stosowną dokumentację.
W dniu 23 marca 2021 r. K. P. złożyła oświadczenie dotyczące prac polowych i zasiewów wskazując, że na działce rolnej D o nr [3] i powierzchni 6,78 ha część D około 2,04 ha, na której prace dotyczące wysiania mieszanki odbywały się w marcu - kwietniu 2020 r. Były to zbiór kamieni, orka i wysiew mieszanki zbóż - owsa, seradeli i łubinu po 150 kg każdego z nich. Na ten fragment pola wysiane zostało około 220 kg/l ha czyli 450 kg na cały ten wydzielony obszar. Następną pracą na tej części nieruchomości był wysiew mieszanki nawozu. Pozyskana masa zielona po skoszeniu i zawinięciu w baloty to 10 sztuk (kiszonki z mieszanką bobowatych). W październiku 2020 r. nastąpiło ponowne przeoranie, zasilenie obornikiem i wysiew żytem ozimym. Część pola D o powierzchni 4,73 ha została podzielona na dwa fragmenty. Jeden z nich został ugorem a na drugiej części strona wykonała zasiew żyta. Prace rozpoczęły się orką (około marca - kwietnia), zasileniem gleby obornikiem z gospodarstwa Pana J. i wysiewem żyta w czerwcu. Na tę część pola wypuszczono zwierzęta gospodarskie na wypas. Następnie jesienią ten fragment pola został przeorany i przygotowany do cyklicznego wysiewu. Prace na łąkach C1 i B1 na działkach [5] (0,14 ha i [1] 93,27 ha) rozpoczęły się wiosną (marzec - kwiecień) i trwały do końca kwietnia 2020 r. i realizowane są nadal. Łąki około 3,3 ha po procesie wyrównania kretowisk zostały zasilone mieszanką nawozów 200 kg na 1 ha, czyli około 700 kg łącznie. Łąki oznaczone jako TUZ z C1 i B1 koszone były dwa razy- w pierwszej połowie czerwca, co dało 20 balotów siano-kiszonki i drugi raz, pod koniec września - skoszono i zawinięto 12 balotów potraw. Na działkach oznaczonych jako C2, C3, B2, A1 wykonała podorywkę po żniwach, po tym zabiegu zostały zasilone obornikiem i wykonano na nich orkę zimową w październiku 2020 r. Na polu A1 strona wykonała zasiew żyta ozimego - około 600-700 kg ziarna. Pola oznaczone A1, B2, C2 - o powierzchni 2,76 ha, 0,28 ha i 2,41 ha - łącznie 5,45 ha zostały obsiane przez byłego dzierżawcę w kilka miesięcy po skutecznym wypowiedzeniu umowy dzierżawy. Wysiew i orka miały miejsce na koniec października i początek grudnia 2019 r. Zostały one przez skarżącą potraktowane jako wykonanie zwrotu przedmiotowej dzierżawy w stanie jakie dzierżawca je otrzymał.
Do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. wpłynęło wyjaśnienie L. G. z dnia 6 kwietnia 2021 r. wskazujące, że na działce nr [3] w listopadzie 2019 r. wykonał on orkę na powierzchni 2,5 ha i jest to ostatnia praca jaka została wykonana na tej części pola do chwili obecnej. Na pozostałej części działki [3] wykonał kultywatorowanie w marcu 2020 r. Wyjaśnił, że K. P. wszelkie prace rozpoczęła dopiero po wygaśnięciu umowy dzierżawy w czerwcu 2020 r. Prace na pozostałych działkach nr [4] i [1] wykonywał samodzielnie, tylko do zbioru zbóż skorzystał z pomocy M. K. L. G. oświadczył, że prawdziwość jego twierdzeń mogą poświadczyć świadkowie. L. G. nie zgodził się też ze stwierdzeniem, że została mu wypowiedziana umowa dzierżawy, jak również, że umowa została sfałszowana. Oświadczył, że nie poddzierżawiał nieruchomości, a jedynie korzystał z pomocy sąsiedzkiej przy uprawianiu gruntów rolnych.
K. P. stwierdziła w toku postępowania, że umowa dzierżawy wygasła w 2016 r., czego L. G. miał pełną świadomość. Dodała, że L. G. nie zwrócił jej przedmiotu dzierżawy w takiej formie jak nakazuje kodeks cywilny, nadto pobierał on dopłaty oraz występował o zwrot akcyzy do paliwa rolniczego. Wyjaśniła, że prawdopodobnym jest, iż na przełomie listopada i grudnia 2019 r. L. G. podjął próbę wykonania pierwszej orki na działce nr [3] (ponad 2 ha) na jej polu, jej sprzętem - bez jej zgody na jego używanie. K. P. wskazała, że na wiosnę 2020 r. na działce nr [3] wykonała orkę około 4,5 ha (w dwóch częściach) pod zasiew i około 2 ha bobowate, a w drugiej części żyto. Pozostała część działki była ugorem. Pod koniec lata skoszono bobowate (uzysk ok. 10 balotów masy zielonej), jesienią 2020 r. około 4,5 ha zostało przygotowane, zasilone i obsiane oziminą. Skarżąca oświadczyła, że na wiosnę 2020 r. zajmowała się łąkami, około 3,5 ha - usunięcie kretowisk i nawóz.
K. P. wyjaśniła, że prawdą jest, iż jej brat L. G. zasiał zboże na polach A1 (2,76 ha) i A2 (2,51 ha) w listopadzie i grudniu, które następnie skosił. Wyjaśniła również, że na wiosnę 2018 r. P. S. zgłosił chęć wydzierżawienia jej pól, twierdząc, iż uprawiał je wcześniej przez kilkanaście lat.
Decyzją z dnia 8 czerwca 2021 r. nr 0209-2021-001204 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 12 czerwca 2020 r.
Ponadto organ odmówił K. P. przyznania płatności:
1. dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi strefa II oraz
2. nałożył sankcje w wysokości 4.155,36 zł wskazując, że kwota ta będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.
W uzasadnieniu organ podkreślił, że rozpatrując sprawę był zobowiązany do ustalenia, kto był posiadaczem wskazanych we wniosku użytków rolnych na dzień,
w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.
Organ wskazał, że w wyjaśnieniach składanych przez K. P. stwierdzono niespójności, natomiast organ przyjął, że - co oświadczyła również strona w piśmie z dnia 28 sierpnia 2020 r. - sporne działki były objęte umową dzierżawy zawartą w dniu 1 czerwca 2006 r. na lat 14. Jej okres obowiązywania kończył się w dniu 31 maja 2020 r., zatem w dniu 31 maja 2020 r. posiadaczem przedmiotowych użytków rolnych był dzierżawca - L. G.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. wskazał, że powierzchnia zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 wyniosła 15,74 ha.
Po przeprowadzeniu kontroli powierzchnia zatwierdzona do płatności wyniosła 0,00 ha. Zgodnie z art. 19a ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014
z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania
i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48 ze zm.), jeżeli w odniesieniu do danej grupy upraw, o której mowa w art. 17 ust. 1, obszar zgłoszony do celów systemów pomocy przewidzianych w tytule III rozdział 1, 2, 4 i 5 oraz tytule V rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 oraz środków wsparcia, o których mowa w art. 30 i 31 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 18 niniejszego rozporządzenia, pomoc lub wsparcie oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego, pomniejszonego o wartość 1,5 raza większą od stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3% zatwierdzonego obszaru lub dwa hektary. Kara administracyjna nie przekracza 100% wartości kwot obliczonych w oparciu o zgłoszony obszar.
Organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie wyliczona kara wyniosła 4.155,36 zł wyjaśniając, iż kwota ta będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych
lat kalendarzowych.
W odwołaniu od wydanej decyzji K. P. zarzuciła naruszenie przepisów:
1) § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, poprzez wadliwe uznanie, że odwołująca się nie spełnia warunków do przyznania
jej płatności za rok 2020 wobec nie spełnienia ustawowego kryterium posiadania gruntów objętych obszarem zatwierdzonym na dzień 31 maja 2020 r.,
co pozostaje w sprzeczności z materiałem dowodowym zebranym w sprawie,
z którego wynika, że na ww. dzień odwołująca się była posiadaczem
i użytkownikiem gruntów wskazanych w złożonym wniosku o przyznanie płatności za rok 2020.
2) art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich
z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, poprzez oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, nadto ocenionym dowolnie, z pominięciem dowodów
z przesłuchania świadków wskazanych przez odwołującą się na okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj. wyjaśnienia staniu posiadania wskazanych gruntów na dzień 31 maja 2020 r., a także pominięcie dokumentów, które jednoznacznie wskazują, iż na dzień 31 maja L. G. nie był posiadaczem i użytkownikiem spornych działek.
W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego(Dz.U. z 2021 r., poz. 735), zwanej dalej: "k.p.a.", zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo dotyczące uprawnienia do płatności do gruntów rolnych, dokonując w tym celu wykładni m.in. pojęcia "posiadanie". W oparciu o poczynione rozważania organ wyjaśnił, że o współposiadaniu działek rolnych, będących przedmiotem ubiegania się o przyznanie płatności w rozumieniu art. 20 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, można mówić jedynie w sytuacji, gdy na działkach tych w dniu 31 maja roku, w którym złożono wniosek o płatności, faktycznie była prowadzona działalność rolnicza przez więcej niż jedną osobę. Wówczas osoba, która złożyła wniosek o przyznanie płatności do tych gruntów rolnych zobligowana jest dołączyć do wniosku zgodę pozostałych osób prowadzących wspólnie działalność rolniczą na tych gruntach.
Zgoda taka jest wymagana wyłącznie gdyby zostało ustalone, że zgłoszone
do płatności grunty rolne były przedmiotem współposiadania rozumianego jako faktyczne wspólne prowadzenie działalności rolniczej. Taka sytuacja nie ma miejsca
w sprawie, gdyż każda z wnioskujących osób podnosi, że prowadziła działalność rolniczą osobiście, na własny rachunek bez porozumienia, a nawet w konflikcie z drugim posiadaczem.
Organ stwierdził, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, w przypadku, gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu. L. G. twierdzi, że był posiadaczem zależnym - dzierżawcą - na mocy umowy dzierżawy zawartej na okres od dnia 1 czerwca 2006 r. do dnia 31 maja 2020 r.
Strona przytacza logiczne argumenty przemawiające za "nieistnieniem" umowy dzierżawy zawartej na 14 lat, tj. wskazanie w umowie z roku 2006 r. danych dowodu osobistego K. P. wydanego w roku 2015 oraz wskazanie, że prawidłowym działaniem byłoby aneksowanie umowy lub zawarcie nowej - jednakże organ nie może wykluczyć, że strony niebędące profesjonalistami uznały taką formę "przedłużenia" umowy za prawidłową. K. P. twierdzi również, że posługiwała się umową zawartą na 10 lat przed urzędami, nigdy zaś nie powoływała się na umowę zawartą na lat 14 w przeciwieństwie do swojego brata, który posługuje się taką umową.
Organ wskazał, że twierdzenia wnioskodawczyni dotyczące "podrobienia" umowy nie zostały poparte żadnymi dowodami. Strona nie zgłosiła faktu podrobienia podpisu
na dokumencie (nie przedstawiła takiego zawiadomienia), natomiast odnośnie powoływania się na umowę zawartą na lat 14, stan faktyczny przedstawia się odmiennie. W piśmie sporządzonym przez profesjonalnego adwokata strony z dnia 28 maja 2020 r. zawarto sformułowanie: "Odnośnie umowy dzierżawy z dnia
1 czerwca 2006 r. wyjaśnienia wymagają następujące kwestie. Umowa ta została skutecznie wypowiedziana na mocy oświadczenia mojej Mocodawczym z dnia 13.08.2019 r. jednak fakt ten został przez Pana zignorowany. Wobec powyższego przypominam, że przedmiotowa umowa ma charakter terminowy a koniec jej obowiązywania przypada na dzień 31 maja br. Od dnia 1 czerwca 2020 r. Pana posiadanie przedmiotowego gospodarstwa rolnego w L. bezsprzecznie utraci jakąkolwiek podstawę i tym razem nie jest to okoliczność zależna od czyjegokolwiek uznania. Wobec powyższego wzywam Pana do nie czynienia po dniu 31 maja 2020 r. żadnych ingerencji w przedmiot dzierżawy. Proszę także o zaprzestanie samowolnego używania maszyn rolniczych jakie stanowią własność Pani K. P. (...) Informuję, także, że Pani P. niezwłocznie po upływie 31 maja 2020 r. powiadomi ARiMR o wygaśnięciu stosunku dzierżawy". W piśmie tym wskazano również, że w piśmie L. G. znalazło się twierdzenie, że W. P. pomawia L. G. o podrabianie dokumentów, jednakże pełnomocnik strony wyraził jedynie opinię, że wątpliwości ze względu na nr dowodu osobistego w niej zawarty mogą być uzasadnione.
Organ wskazał, że w zażaleniu K. P. "na postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia z dnia 25 września 2020 r. zatwierdzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. postanowieniem z dnia 30 września 2020 r." sporządzonym w dniu 14 października 2020 r. strona zarzuca m.in. obrazę przepisów postępowania poprzez nieprzeprowadzenia dowodu z treści umowy z dnia 1 czerwca 2006 r. i wnosi o przeprowadzenie dowodu z treści dokumentu - "umowy dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. na okoliczność, że umowa ta była zawarta na czas określony do dnia 31 maja br. a więc od dnia 1 czerwca 2020 r. L. G. utracił jakakolwiek podstawę prawną do przebywania na terenie działki nr [4] oraz [1] w L.". "Reasumując, na dzień popełnienia czynu zabronionego [13 sierpnia 2020 r.] L. G. nie miał żadnych uprawnień do tego, by w ogóle przebywać na działkach nr [4] oraz [1] w L., bowiem umowa dzierżawy wygasła 2,5 miesiąca wcześniej".
Organ stwierdził, że z powyższych pism wynika, że strona wnosiła przed organami ścigania o uznanie istnienia umowy obowiązującej do dnia 31 maja 2020 r. i potwierdziła, że umowa ta wygasła właśnie z tą datą. Zatem twierdzenia strony, że umowa z dnia 1 czerwca 2006 r. zawarta na lat 14 nie została zawarta, uznano za niewiarygodne.
W kontekście umowy dzierżawy oraz warunku posiadania nieruchomości organ wskazał, że TSUE, w orzeczeniu w sprawie C-216/19 Land Berlin, dokonał interpretacji art. 24 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w kontekście prawnego dysponowania gruntami rolnymi. Zgodnie z ww. wyrokiem w przypadku, gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek podstawy prawnej, w rozumieniu tego przepisu kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów. Dlatego też organ odwoławczy nie kwestionując tytułu własności K. P. do spornych działek, zweryfikował czy L. G. posiadał tytuł prawny do posiadania zadeklarowanych działek.
Organ wskazał, że fakt uprzedniego złożenia przez K. P. wniosku o przyznanie pomocy przez ARiMR i jej przyznanie nie pozostaje w sprzeczności z powyższymi ustaleniami, gdyż w przytoczonej sprawie strona wnioskowała o przyznanie pomocy do 1,57 ha lasów położonych na posiadanych działkach ewidencyjnych. Organ podkreślił, że pomimo twierdzenia, iż umowa dzierżawy wygasła w 2016 r., pierwszy wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych został złożony przez stronę dopiero w 2020 r., gdy uległa zakończeniu kwestionowana przez nią umowa dzierżawy.
Odnosząc się do zarzutu nieprzesłuchania świadków i strony postępowania organ stwierdził, że przeprowadzenie takiego dowodu nie było to konieczne i celowe. Nie jest bowiem kwestionowane by strona podejmowała działania związane
z działalnością rolniczą na zadeklarowanych działkach. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów zakupu nasion, obornika, środków ochrony roślin, jednakże organ dał wiarę, że K. P. mogła dokonywać zabiegów agrotechnicznych na zadeklarowanych działkach, zgodnie ze swoim przekonaniem, iż umowa dzierżawy została wypowiedziana w sierpniu 2019 r. Działania te mogły zostać podjęte jedynie
na działce nr [3] oraz trwałych użytkach zielonych deklarowanych na działce [1]
i [4].
Na działce ewidencyjnej nr [3] L. G. w dniu 14 kwietnia 2020 r. zadeklarował dwie działki rolne o łącznej powierzchni 6,73 ha (C2 - 2,49 ha i C1 - 4,24 ha) stanowiące ugór. K. P. zadeklarowała w dniu 3 czerwca 2020 r. działkę rolną D1 o powierzchni 6,81 ha z uprawą łubinu wąskolistnego na nasiona. W dniu strona 12 czerwca 2020 r. zmieniła deklarację na ww. działce ewidencyjnej wskazując działkę rolną D1 o powierzchni 2,04 ha z uprawą mieszanki bobowatych grubonasiennych ze zbożowymi oraz działkę rolną D2 - o powierzchni 4,73 ha ugoru. Zdjęcia satelitarne wykonane przez Sentinela 2 w maju 2020 r., jakkolwiek nie pozwalają na określenie uprawy znajdującej się na omawianych działkach, ze względu na swój kształt i linię podziału działki rolnej C na C1 i C2 odpowiadają położeniu i obrysowi na załączniku graficznym działek rolnych L. G. Natomiast w lipcu 2020 r. zdjęcia satelitarne odpowiadają położeniu i podziałowi działki rolnej D na D1 i D2 zadeklarowanych przez K. P.
Podobnie na działce nr [4] L. G. w dniu 14 kwietnia 2020 r. zadeklarował działkę rolną A2 z uprawą pszenżyta jarego na powierzchni 0,11 ha, natomiast K. P. w dniu 3 czerwca 2020 r. zadeklarowała na tej samej powierzchni działkę rolną C3 - z uprawą ziemniaka o powierzchni 0,10 ha, którą to uprawę w dniu 30 czerwca 2020 r. zmieniła na deklarację żyta ozimego o tej samej powierzchni. Jak wynika z powyższych zapisów, gdyby K. P. podjęła działania na jesieni 2019 r., posiadała by pełną wiedzę na temat upraw na danych działkach, podczas gdy jej wniosek był dostosowywany na działkach niebędących trwałym użytkiem zielonym do stanu faktycznego, już po zaprzestaniu użytkowania przez L. G.
Organ wskazał, że co do działek rolnych A1, B2, C2, C3 (działki ewidencyjne nr [1],[4]), na których strona zadeklarowała uprawę żyta ozimego o łącznej powierzchni 5,55 ha, skarżąca sama przyznaje, że zasiewów dokonał L. G. (które to uprawy skarżąca uznaje za własne jako wykonanie zwrotu przedmiotu dzierżawy w stanie z dnia oddania w użytkowanie) i również zebrał w miesiącu sierpniu 2020 r. L. G. (co zostało przez K. P. zgłoszone jako kradzież).
Organ uznał, że twierdzenia, że L. G. nie prowadzi działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach nie jest zgodne z prawdą, gdyż zasiał on na jesieni 2019 r. żyto ozime, natomiast reszta gruntów zadeklarowana była jako trwałe użytki zielone lub ugór, gdzie wystarczającym zabiegiem agrotechnicznym jest przynajmniej jeden zabieg zapobiegający rozprzestrzenianiu się chwastów, najczęściej koszenie, które zwykle odbywa się po miesiącu maju.
Przechodząc do kwestii wypowiedzenia umowy dzierżawy organ wskazał,
że organ nie jest zobligowany do uznania jego skuteczności. Okoliczności wskazane jako podstawa wypowiedzenia nie zostały zaaprobowane przez dzierżawcę, w kwestii ważności wypowiedzenia nie wypowiedział się żaden organ sądowy, a jak wynika
z pism pełnomocnika K. P., fakt wypowiedzenia umowy został przez L. G. zignorowany.
Organ wskazał, że stosownie do § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, płatności ONW są przyznawane do powierzchni działki rolnej będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności.
W ocenie organu odwoławczego, strona nie udowodniła, że posiadała na dzień 31 maja 2020 r. zadeklarowane grunty, dlatego uznano, iż w dniu tym posiadaczem zależnym prowadzącym działalność rolniczą na spornych działkach był L. G.
K. P. jako właściciel gruntów rolnych miała możliwość prowadzenia działalności rolniczej w 2020 r. dopiero po zakończeniu umowy. Składając w dniu 2 czerwca 2020 r. wniosek strona miała świadomość, że posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych w dniu 31 maja 2020 r. był L. G.
Zasadnie zatem dla płatności ONW zastosowano dyspozycję art. 19a ust. 1 i 4 rozporządzenia 640/2014.
Powierzchnia działek rolnych w odniesieniu do których stwierdzono nieprawidłowości wynosi 15,74 ha. Stawka płatności ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefa II do 1 ha w 2020 r. została określona w rozporządzeniu i wynosi 264,00 zł. Kwota sankcji płatności ONW za rok 2020 wynosi 4.155,36 zł (15,74 ha x 264,00 zł).
Stawka płatności dodatkowej do 1 ha w 2020 r. została określona
w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 października 2020 r.
w sprawie stawki płatności dodatkowej za 2020 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 1812) i wynosi 182,02 zł. Kwota sankcji dla płatności redystrybucyjnej za 2020 r. wynosi 2.864,99 zł (15,74 ha x 182,02 zł).
Organ nie stwierdził wystąpienia naruszeń prawa procesowego, opisanych
w odwołaniu.
W skardze na powyższą decyzję K. P. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej
w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 364 ze zm.) oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich
z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, t. j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 182 ze zm., poprzez wadliwe uznanie,
iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej płatności na rok 2020 wobec niespełnienia kryterium posiadania użytków rolnych na dzień 31 maja 2020 r.,
co pozostaje w sprzeczności z materiałem dowodowym zebranym w sprawie,
z którego wynika, że na ww. dzień skarżąca była posiadaczem i użytkownikiem spornych gruntów;
2) inne naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, poprzez oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, nadto ocenionym dowolnie, z pominięciem dowodów
z przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącą, a także skarżącej
w charakterze strony na okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj. wyjaśnienia stanu posiadania wskazanych użytków rolnych na dzień 31 maja 2020 r., a także z pominięciem dokumentów, które jednoznacznie wskazują, iż na dzień 31 maja 2020 r. L. G. nie był posiadaczem spornych gruntów i ich nie użytkował;
3) inne naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów i wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, w tym zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu pisma ręcznego celem ustalenia, czy umowa dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r., na którą powołuje się L. G., została podrobiona, mimo że organ uznał wyjaśnienia skarżącej co do tej umowy za logiczne i spójne, co obligowało organ do zwrócenia się
o opinię biegłego w tym zakresie celem usunięcia powstałych wątpliwości;
4) inne naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie zaskarżonej decyzji
w mocy, mimo że wobec stwierdzonych uchybień, decyzja organu I instancji powinna zostać uchylona i przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że kwestię sporną w sprawie stanowi to, kto (K. P. czy L. G.) był posiadaczem spornych działek na dzień 31 maja 2020 r.
Zdaniem skarżącej, to ona była posiadaczem i użytkownikiem spornych gruntów. Za stanowiskiem tym przemawia, że K. P. zawarła z L. G. umowę dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. na okres 10 lat. Przedmiotem umowy były działki nr [1], [4], [6] i [3] o łącznej pow. 20,7695 ha położone w gminie L.. Umowa ta wygasła z dniem 1 czerwca 2016 r., po czym K. P. nie zawarła z L. G. żadnej innej umowy dzierżawy spornych gruntów. Umowa dzierżawy, na którą powołuje się L. G., i którą to umowę organy uznały za ważną i skuteczną, jest umową podrobioną (sfałszowaną), o czym świadczą błędne dane dowodu osobistego K. P. na umowie. W dacie podanej na umowie skarżąca nie posiadała dowodu osobistego o wskazanym w niej numerze i serii. Błędna jest też powierzchnia wydzierżawianych gruntów na umowie. Od 2005 r. łączna powierzchna nieruchomości wynosiła bowiem 17,9795 ha (pow. uległa zmniejszeniu na skutek dokonanych darowizn). W umowie nie wskazano też wysokości czynszu dzierżawnego, mimo że w umowie faktycznie zawartej przez strony czynsz dzierżawny został wskazany. Dopisane/poprawione zostały też numery działek bez parafowania zmian przez strony. Także podpis na umowie jako wydzierżawiającego nie został złożony przez K. P.
Wskazane nieprawidłowości świadczą o tym, że umowa, na którą powołuje się L. G. jest umową podrobioną i nie może stanowić podstawy ustaleń faktycznych organów administracji publicznej.
Umowa dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. na okres 14 lat (umowa podrobiona) nie zaistniała w obrocie prawnym aż do momentu sprawy sądowej przed Sądem Okręgowym w S. w 2017 r. ([...]). Skarżąca zapoznając się z jej aktami zauważyła, że umowa ta została włączona do akt sprawy przez L. G. jako załącznik do pozwu. Wcześniej dokument ten był jej nieznany. Nie został on także przedłożony w żadnych organie lub instytucji w przeciwieństwie do umowy dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. na okres 10 lat, którą K. P. posługiwała się w obrocie prawnym, np. przedkładając ją w organie opieki społecznej do sprawy o przyznanie zasiłku rodzinnego.
Jedynie z ostrożności, pismem z dnia 13 sierpnia 2019 r., ze skutkiem natychmiastowym, K. P. dokonała skutecznego wypowiedzenia podrobionej umowy w trybie art. 698 § 2 k.c. L. G. kwestionował zasadność wypowiedzenia, nie wystąpił jednak na drogę sądową celem dochodzenia swoich racji. Nawet uznając umowę dzierżawy na 14 lat za prawdziwą (z czym skarżąca stanowczo się nie zgadza), została ona skutecznie wypowiedziana w 2019 r.
L. G. ostatnie czynności na spornych nieruchomościach wykonał jesienią 2019 r. (ozima na części nieruchomości), ale były to czynności związane z wypowiedzeniem umowy oraz z koniecznością zwrotu spornych działek K. P. w stanie jak w dniu zawarcia umowy. L. G. po dniu 13 sierpnia 2019 r. nie korzystał z działek jako posiadacz zależny, ponieważ nie posiadał wówczas już tytułu prawnego do korzystania z nich.
L. G., np. w karcie informacyjnej do wniosku o dopłaty strukturalne
za 2008 r., sam wyraźnie wskazał, że dzierżawa spornych działek trwa do 2017 r.
(a nie do końca maja 2020 r., jak uważa organ I instancji).
K. P. wskazała, że była wyłączną posiadaczką spornych gruntów w 2020 r. wszelkie czynności na działkach były wykonywane przez nią z pomocą męża i M. J., który złożył do akt pisemne oświadczenie. Świadek potwierdził, że pomagał skarżącej w pracach polowych i rolniczych na działkach. Skarżąca ponosiła wszelkie opłaty związane ze spornymi gruntami za 2020 r. oraz za lata wcześniejsze (podatek rolny, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie gospodarstwa rolnego, opłaty za energię elektryczną). K. P. na mocy decyzji z dnia 12 grudnia 2017 r. otrzymała też od ARiMR pomoc finansową dla producenta rolnego w związku ze spornymi działkami, co także świadczy o tym, że już w 2017 r. była posiadaczem gruntów.
L. G. do 2015 r. pobierał dopłaty do akcyzy za paliwo na podstawie umowy dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. zawartej na 10 lat (składając wniosek należy okazać tytuł prawny do nieruchomości). Od 2016 r. nadal kontynuował pobieranie dopłat, ale już na podstawie innej umowy (tej podrobionej). Co ważne, brak jest uzasadnienia dla tworzenia całkiem nowej umowy w miejsce dotychczasowej, zwłaszcza z datą wsteczną. Jeżeli faktycznie strony zamierzały przedłużyć dzierżawę to zawarłyby aneks do dotychczasowej umowy lub nową umową z datą zawarcia na 2016 r.
Organy nie przeprowadziły dowodów ani z przesłuchania K. P., ani z przesłuchania W. P. i M. J., mimo że przedmiotem tego dowodu były okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Nie przesłuchano nawet świadków wskazanych przez L. G. celem potwierdzenia prawdziwości złożonych przez nich oświadczeń. Nadto, organ całkowicie zbagatelizował dokumenty przemawiające na korzyść skarżącej, ustalając stan faktyczny w oparciu o dowolnie wybrane dokumenty, np. lekceważąc fakt, że skarżąca dokonała jej skutecznego rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym pismem z dnia 13 sierpnia 2019 r. Świadczy to o tym, że od tego dnia L. G. utracił tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, a bezumowne z niej korzystanie nie rodzi podstaw do uznania, że na dzień 31 maja 2020 r. był on posiadaczem i użytkownikiem gruntów stanowiących własność skarżącej.
Powołując się na orzecznictwo skarżąca wskazała, że organ powinien zbadać, kto faktycznie posiada i użytkuje grunty objęte wnioskiem. Organ oparł się w tym zakresie wyłącznie na treści umowy dzierżawy z dnia 1 czerwca 2006 r. na okres 14 lat (która to umowa w ocenie skarżącej została podrobiona, a nadto skutecznie wypowiedziana w sierpniu 2019 r. ze skutkiem natychmiastowym). Organ powinien przesłuchać skarżącą i świadków celem ustalenia, kto faktycznie na dzień 31 maja
2020 r. był posiadaczem i użytkownikiem gruntów. Organ zaniechał przeprowadzenia
w sprawie kluczowych dowodów o znaczeniu podstawowym dla ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy. Decyzja wydana w oparciu o tak rażąco wadliwie ustalony stan faktyczny winna być uchylona przez organ odwoławczy.
Organ nie powinien ograniczać się wyłącznie do dokumentów celem zbadania, kto faktycznie sporne grunty użytkował w dniu 31.05.2020 r., w szczególności
gdy pewne dokumenty (jak umowa dzierżawy z dnia 1.06.2006 r. na 14 lat) budzą poważne zastrzeżenia co ich rzetelności. Organ niezasadnie pominął dowody
z przesłuchania świadków i z przesłuchania skarżącej w charakterze strony. Organ, celem kompleksowego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności faktyczni powinien skorzystać, np. z instytucji konfrontacji L. G. i skarżącej oraz z dowodu z opinii biegłego.
Dla uzyskania dopłat nie wystarczy samo posiadanie, samoistne lub zależne
w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale również konieczne jest rolnicze wykorzystywanie działek rolnych. Sens płatności polega na rekompensowaniu faktycznie poniesionych kosztów w związku z utrzymaniem gruntów rolnych zgodnie z normami, dlatego płatności przyznawane są osobie, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów,
która rzeczywiście je uprawia i dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Organ zaniechał poczynienia pełnych, rzetelnych
i prawdziwych ustaleń faktycznych w tym zakresie, co czyni niniejszą skargę konieczną i w pełni uzasadnioną.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że wydana decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Organ dopuścił się bowiem naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego:
1. Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
2. W postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
3. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Ustawodawca zastosował w tej ustawie odmienną regulację w zakresie postępowania dowodowego, niż obowiązująca w przepisach k.p.a. Oznacza to, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności to nie organ, a wnioskodawca – posiadacz gruntów rolnych ma przedstawić dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.
W tym kontekście za bezzasadne uznać należało zarzuty skargi dotyczące naruszenia norm regulujących postępowanie dowodowe w k.p.a., zgodnie z którymi to na organie administracji rozpoznającym sprawę ciąży inicjatywa dowodowa.
Przywołane regulacje prawne wskazują bowiem, że ustawodawca dokonał istotnego ograniczenia zastosowania podstawowych zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych przez Kodeks postępowania administracyjnego. W omawianej kategorii spraw uczynił bowiem wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej, statuowanej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach, m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a.
Jak przyjmuje się w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, z dyspozycji, wedle której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wynika, iż to na stronie (rolniku), która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej. Posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organowi pozostaje zaś w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Organy administracji publicznej nie mają obowiązku działania z urzędu, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie ciąży na nich też obowiązek podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ prowadzący postępowanie nie ma więc obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy - tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności.
Organ nie był zatem w sprawie zobowiązany do aktywnego gromadzenia dowodów dotyczących uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności, gdyż był to wyłączny obowiązek strony postępowania.
Niemniej jednak skarżącą jako strona postępowania miała prawo do zgłaszania wniosków dowodowych ma poparcie swoich twierdzeń. Oddalenie tych wniosków nie mogło nastąpić z tego powodu, że zdaniem organu, pozostały materiał dowodowy wskazywał na odmienny przebieg zdarzeń. Stanowi to naruszenie uprawnienia strony do udowodnienia prawdziwości jej twierdzeń.
W sprawie spornym było, który podmiot – skarżąca czy jej brat posiadł tytuł prawny do używania nieruchomości i użytkował nieruchomości rolniczo w dniu 31 maja 2020 r. Skarżąca zawnioskowała o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków - W. P. oraz M. J. oraz zeznań K. P. na okoliczność, że 31 maja 2020 r. była ona wyłącznym posiadaczem nieruchomości rolnych i ich użytkownikiem.
Niewątpliwie okoliczność kto posiadał i użytkował rolniczo przedmiotowe nieruchomości rolne była w sprawie sporna. Była to okoliczność istotna, mająca podstawowe znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku.
Realizując nałożony na organ obowiązek stania na straży praworządności, organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w sposób gwarantujący stronie realizację jej uprawnień procesowych. Ciężar udowodnienia faktu posiadania nieruchomości rolnych spoczywał na skarżącej, która z tego faktu wywodziła skutki prawne. Skarżąca miała zatem obowiązek (i uprawnienie) składać wniosku dowodowe na poparcie swoich twierdzeń. Obowiązek skarżącej udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę wniosku nie mógł zostać zrealizowany w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził wnioskowanych przez nią dowodów.
Organ administracji publicznej rozstrzygając sprawę nie może w sposób wybiórczy przeprowadzać postępowania dowodowego. Pominięcie dowodów wnioskowanych przez stronę w celu ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy może nastąpić gdy okoliczność została już udowodniona zgodnie ze stanowiskiem strony i przeprowadzanie kolejnych dowodów na tę okoliczność jest już zbędne. Pominięcie dowodów wnioskowanych przez stronę może nastąpić także w sytuacji gdy wskazywane przez stronę źródło dowodowe z istotny swej jest nieprzydatne do stwierdzenia danej okoliczności. W niniejszej sprawie sytuacja tak nie zachodzi.
Zgodnie z art. 78 k.p.a., którego stosowanie nie zostało przez normy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyłaczone:
§ 1. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.
§ 2. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy.
Strona - zgodnie z art. 78 k.p.a. - posiada uprawnienie do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu. Organ nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu przedstawionego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu, zgodnie ze stanowiskiem strony, która wnosi o przeprowadzenie dowodu. W szczególności sformułowania z art. 78 § 2 k.p.a. "jeżeli żądanie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami" nie należy rozumieć jako zakazu uwzględniania żądania strony dotyczącego dopuszczenia dowodu na obalenie tezy już udowodnionej (wyjaśnionej). Oznaczałoby to, że strona będąca w zwłoce nie może dowodzić swojej tezy dowodowej, jeżeli zdaniem organu została już udowodniona odmienna teza. Byłaby to kara za zwłokę, której stosowanie byłoby uzależnione od poglądu organu na dotychczasowy wynik postępowania dowodowego.
Uprawnienie procesowe strony do występowania z żądaniem przeprowadzenia dowodu ze wskazanego przez nią źródła dowodowego stanowi jedną z gwarancji, które zabezpieczają realizację ogólnej zasady prawdy obiektywnej, a także zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (E. Iserzon, [w:] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 164). Jeżeli strona zgłasza dowód, którego nie zgłaszała w toku postępowania dowodowego, organ może nie uwzględnić żądania, jeżeli żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony, która dowód zgłasza, ale jeżeli strona zgłasza dowód, który ma znaczenie dla sprawy, ponieważ jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, dowód powinien być dopuszczony.
W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wymagała uchylenia, jako wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ, zgodnie z normą w art. 153 p.p.s.a., uwzględni wskazania Sądu i przeprowadzi zawnioskowane przez stronę dowody oraz dokona ustalenia stanu faktycznego sprawy po wszechstronnej ocenie całego zebranego w sprawę materiału dowodowego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego w sprawie wpisu sądowego od skargi.