III SA/Gd 670/25

III SA/Gd 670/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-04-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Alina Dominiak /sprawozdawca/
Jacek Hyla /przewodniczący/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1378
art. 61 ust. 2, art. 35, art. 36
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Adam Osik Protokolant: Sekretarz sądowy Mirosława Marszałek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 2 października 2025 r. nr WSO-III.6231.23.2025.EG w przedmiocie odmowy usunięcia danych z aktu urodzenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 2 października 2025 r. Wojewoda Pomorski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: :k.p.a.") w związku z art. 60 oraz 61 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594 ze zm.; dalej: "p.a.s.c."), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2025 r. w przedmiocie odmowy usunięcia danych z aktu urodzenia.
Stan sprawy jest następujący:
K. C. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku o usunięcie z aktu urodzenia syna fikcyjnych danych ojca (tzw. danych maskujących), wpisanych na podstawie art. 61 ust. 2 p.a.s.c. W jej ocenie utrzymywanie w akcie urodzenia dziecka nieprawdziwej informacji o ojcu stanowi ingerencję w prawo do prywatności i życia rodzinnego, chronione przez art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 30 i art. 47 Konstytucji. Skarżąca zwróciła uwagę, że problem został dostrzeżony przez Rzecznika Praw Obywatelskich i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku (dalej: "Kierownik USC", "organ I instancji") decyzją z dnia 19 sierpnia 2025 r. odmówił usunięcia z aktu urodzenia syna skarżącej danych zamieszczonych na podstawie art. 61 ust. 2 p.a.s.c.
Organ I instancji zwrócił uwagę, że na dzień rejestracji dziecka (3 stycznia 2023 r.) skarżąca nie pozostawała w związku małżeńskim oraz nie doszło do uznania ojcostwa lub sądowego ustalenia ojcostwa. Wpisanie jako nazwiska ojca dziecka nazwiska jego matki, a jako imienia ojca imienia wskazanego przez skarżącą nie może być uznane za rejestrację informacji nieprawdziwych, skoro w momencie dokonywania wpisu istniała prawa podstawa do dokonania wpisu. Organ I instancji, powołując się na art. 3 p.a.s.c. wyjaśnił, że jeżeli ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga dokonania ustaleń faktycznych i przeprowadzenia postępowania dowodowego, sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym.
Wojewoda Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 2 października 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że rozwiązanie zawarte w art. 61 ust. 2 p.a.s.c. ma na celu zapewnienie kompletności aktu stanu cywilnego (art. 60 p.a.s.c.) i jest konsekwencją ustawowego nakazu wpisania w rubryce dotyczącej ojca określonych danych, nawet gdy faktyczny ojciec nie został ustalony. Akt urodzenia dziecka skarżącej został sporządzony na podstawie karty urodzenia wystawionej przez szpital oraz elektronicznego zgłoszenia urodzenia dziecka przez skarżącą, w którym wskazała ona imię "A." jako imię ojca oraz oświadczyła, że nie pozostaje w związku małżeńskim i że nie doszło do uznania ojcostwa. Akt urodzenia został zatem sporządzony zgodnie z treścią zgłoszenia i art. 61 ust. 2 p.a.s.c. W sytuacji, gdy nie ma ustalonego ojcostwa, organ nie może odstąpić od zastosowania konstrukcji prawnej z art. 61 ust. 2 p.a.s.c. Wbrew twierdzeniom skarżącej art. 61 ust. 2 p.a.s.c. nie daje organowi swobody co do wpisywania bądź niewpisywania danych maskujących. Wojewoda zwrócił uwagę, że organ administracji nie jest uprawniony ani do dokonywania oceny konstytucyjności przepisu, ani do stosowania prawa wbrew jego literalnemu brzmieniu. Ewentualna zmiana sytuacji prawnej wymagałaby interwencji ustawodawcy lub orzeczenia sądu. Potencjalne konsekwencje emocjonalne i społeczne, na które powołuje się skarżąca, również nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia organu administracji.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia w całości decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie:
1/ art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez fakt, że decyzja utrwala fikcyjny wpis w akcie urodzenia, ingerując w prawo dziecka do prywatności i tożsamości oraz w prawo do poszanowania życia rodzinnego;
2/ art. 47 i art. 30 Konstytucji RP, poprzez fakt, że przepisy zastosowane w sprawie w praktyce zmuszają do wpisania nieprawdziwych danych w oficjalnym dokumencie, co narusza konstytucyjne prawo do ochrony tożsamości i godności człowieka;
3/ art. 61 ust. 2 p.a.s.c., poprzez jego błędną wykładnię – przepis ten wprowadza fikcję prawną (tzw. dane przesłaniające), jednak jego stosowanie nie może prowadzić do trwałego utrwalania nieprawdy w dokumentach urzędowych, jeśli skutkuje to naruszeniem praw podstawowych dziecka i matki;
4/ art. 76 k.p.a. (zasady prawdziwości dokumentów urzędowych), poprzez fakt, że akt urodzenia w obecnym kształcie zawiera dane nieistniejącej osoby jako ojca dziecka, a także
5/ pominięcie w procesie odtworzenia normy prawnej zawartej w art. 61 ust. 2 p.a.s.c. przepisów aktów wyższego rzędu, tj. art. 47 i art. 30 Konstytucji RP oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, które – w jej ocenie – wyłączają stosowanie art. 61 ust. 2 p.a.s.c.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o skierowanie pytania prawnego do:
1/ Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, czy przepis art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka pozwala, w przypadku braku zgłoszenia wniosku, o którym mowa w art. 61 ust. 2 p.a.s.c. o wpis imienia ojca, na dokonanie – bez woli osoby zainteresowanej (matki) – wpisu w akcie urodzenia imienia ojca wybranego przez kierownika urzędu stanu cywilnego (jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe zamieszcza się wówczas nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka z adnotacją o wpisaniu nazwiska matki i wybranego imienia jako danych ojca);
2/ Trybunału Konstytucyjnego, czy art. 61 ust. 2 p.a.s.c. jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z art. 47 i 30, w zakresie, w jakim pozwala na dokonanie bez woli osoby zainteresowanej (matki), względnie dziecka wpisu w akcie urodzenia imienia ojca wybranego przez kierownika urzędu stanu cywilnego oraz fikcyjnego nazwiska ojca, to jest nazwiska matki z chwili urodzenia dziecka
– i zawieszenie postępowania w sprawie do czasu uzyskania odpowiedzi na zadane pytania.
Skarżąca wskazała, że rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę ma charakter przymusowy i prowadzi do absurdów prawnych, na co zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, który od lat apeluje o zmianę tej regulacji prawnej. W ocenie RPO w obecnych realiach społecznych i prawnych mechanizm "danych krytych" stał się anachroniczny i obecnie nierzadko uniemożliwia normalne funkcjonowanie, np. podczas składania dokumentów w innym kraju. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że jest możliwe pozostawienie rubryki "ojciec" pustej. W 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił transkrypcję brytyjskiego aktu urodzenia dziecka dwóch kobiet, w którym w rubryce "matka" wpisano kobietę, która urodziła dziecko, natomiast miejsce na ojca pozostawiono puste. Podobnie w przypadku hinduskiego aktu urodzenia, gdzie nie figurowała matka zastępcza, NSA wskazał, że rubryka może zostać niewypełniona.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) , dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga, jako bezzasadna, nie mogła być uwzględniona.
Problematykę akt stanu cywilnego normuje ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( tj. Dz.U. z 2026 r., poz. 393, dalej jako "p.a.s.c.").
Stanowi ona w art. 61 ust.2 , że jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego; jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe zamieszcza się nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z adnotacją o wpisaniu nazwiska matki i wybranego imienia jako danych ojca.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że nie doszło do uznania ojcostwa dziecka skarżącej ani sądowego ustalenia ojcostwa. W akcie urodzenia dziecka skarżącej zamieszczono imię ojca dziecka "A." , wskazane przez skarżącą oraz jako nazwisko ojca dziecka - nazwisko matki – skarżącej. Dane te, jak wynika z akt sprawy, są zbieżne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Zapisów w akcie urodzenia dziecka skarżącej dokonano na podstawie przywołanego przepisu art. 61 ust.2 p.a.s.c.
Skarżąca domaga się od organów usunięcia tych adnotacji jako niezgodnych z prawdą i naruszających szereg norm prawa.
Zmiany w aktach stanu cywilnego zostały unormowane przez ustawodawcę w Rozdziale 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, w art. 35- 43.
Przepis art. 35 p.a.s.c. stanowi:
1. Akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził.
2. Sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych.
3. Sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej.
4. Jeżeli sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu lub na wniosek innej osoby niż ta, której akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, kierownik urzędu stanu cywilnego powiadamia tę osobę o zamiarze sprostowania lub o złożeniu wniosku o sprostowanie aktu stanu cywilnego.
5. Jeżeli sprostowania aktu małżeństwa dokonuje się na wniosek jednego z małżonków, kierownik urzędu stanu cywilnego powiadamia o złożeniu wniosku drugiego małżonka.
6. Do wniosku o sprostowanie aktu stanu cywilnego załącza się dokumenty, o których mowa w ust. 2.
7. Wnioskując o sprostowanie aktu stanu cywilnego na podstawie materiałów archiwalnych, do wniosku należy załączyć uwierzytelniony odpis lub wypis, lub uwierzytelnioną reprodukcję tych materiałów.
8. Kierownik urzędu stanu cywilnego, dokonując sprostowania, wydaje wnioskodawcy odpis zupełny sprostowanego aktu stanu cywilnego.
Z kolei art. 36 p.a.s.c. ma treść następującą: sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli:
1) sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2;
2) sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1.
Mając na uwadze treść przywołanych powyżej przepisów stwierdzić trzeba, że jedyną sytuacją, w której organ administracji ( kierownik urzędu stanu cywilnego) może dokonać w obecnym stanie prawnym sprostowania aktu stanu cywilnego jest sytuacja objęta przepisem art. 35 p.a.s.c.
Choć organy nie powołały się wprost na art. 35 p.a.s.c., przepis ten jest jedynym przepisem omawianej ustawy, na podstawie którego organy mogły rozpatrywać wniosek skarżącej, domagającej się w istocie sprostowania aktu urodzenia poprzez usunięcie danych ojca dziecka. Niesporny w sprawie stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej, z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 35 ust. 1 p.a.s.c. Jak już bowiem wskazano wyżej, akta urodzenia dziecka skarżącej nie zawiera danych niezgodnych z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Nie zachodzą też pozostałe przesłanki, wskazane w omawianym przepisie.
Zatem Sąd orzekający, dokonujący kontroli decyzji organów obu instancji pod względem ich zgodności z prawem, nie mógł uwzględnić żądania skargi.
Dodać należy – z uwagi na powołanie się przez skarżącą na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego , w których wskazano , że jedna z rubryk aktu urodzenia może pozostać pusta – że są to wyroki z dnia 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2129/16 oraz z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt II OSK 2552/16. Jednak poglądy zaprezentowane w powyższych wyrokach, zapadłych na tle możliwości transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, nie zostały podzielone przez późniejsze orzecznictwo sądowoadministracyjne. Przykładowo w wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 641/21 wskazano na uchwałę NSA z dnia 2 grudnia 2019 r. sygn. akt II OPS 1/19 : " przedmiotem rozważań w uzasadnieniu omawianej uchwały było także zagadnienie pozostawienia jednej z rubryk dotyczących danych rodziców dziecka pustej (pkt 5). Sąd w poszerzonym składzie zastanawiał się, czy w przypadku zagranicznego aktu urodzenia, w którym podano dane rodziców będących tej samej płci (żeńskiej), możliwe jest pozostawienie rubryki "ojciec" pustej, podając jedynie dane matki – kobiety, która dziecko urodziła. W tym przypadku NSA wskazał, że polskie prawo nie przewiduje możliwości pozostawienia rubryki "ojciec" bez żadnych danych. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 p.a.s.c., jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania, imię ojca wybiera kierownik urzędu stanu cywilnego. Skoro więc w przypadku danych ojca dziecka przyjmuje się, że nie ma możliwości sporządzenia aktu urodzenia z pozostawieniem rubryki "ojciec" pustej, to tym bardziej nie będzie można pozostawić rubryki "matka" bez podania jakichkolwiek danych, mając na uwadze zasadę, że matka dziecka zawsze jest pewna (art. 619 k.r.o.)".
Dodać należy, że obecnie trwają prace legislacyjne, dotyczące zmiany ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego ( projekt z dnia 5 lutego 2026 r.) m.in. poprzez nadanie art. 61 ust.2 brzmienia: "Jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, na wniosek osoby zgłaszającej urodzenie, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z adnotacją o zamieszczeniu nazwiska matki i wybranego imienia jako danych ojca" oraz poprzez dodanie art. 35a o treści: "Akt urodzenia, w którym zamieszczone są jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, matkę, przysposabiającego lub wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził na wniosek osoby , której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego , poprzez usunięcie danych ojca i pozostawienie rubryk w tym zakresie niewypełnionych".
Z uzasadnienia projektu ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich wynika, że proponowana zmiana p.a.s.c. wynika z faktu, że obecnie instytucja tzw. danych przesłaniających jest postrzegana często jako rozwiązanie archaiczne, nie zawsze służące dobru dziecka.
Prace legislacyjne w powyższym zakresie jeszcze się nie zakończyły, wobec czego w obecnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku skarżącej przez organy administracji, a także uwzględnienia skargi przez Sąd.
Możliwości uwzględnienia wniosku skarżącej dopatrywać się należy w przywołanej powyżej treści art. 36 p.a.s.c. , który dotyczy sprostowania aktu stanu cywilnego przez sąd w postępowaniu nieprocesowym. To sąd powszechny , nie zaś sąd administracyjny, kontrolujący działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, byłby uprawniony do oceny wniosku skarżącej także poprzez pryzmat zarzutów podnoszonych przez nią w sprawie niniejszej, dotyczących naruszenia art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 47 i art. 30 Konstytucji RP.
Sąd nie znalazł także, z podanych powyżej przyczyn, podstaw do zadania pytań prawnych, wskazanych przez skarżącą. Dodać należy, że pytania prawne muszą być związane ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, w której się je zadaje. W niniejszej sprawie skarżąca wskazała imię ojca dziecka, wobec czego kierowanie pytania dotyczącego wpisu w akcie urodzenia imienia ojca dziecka wybranego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie przystaje do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie stwierdzając naruszenia przez organy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.