Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

III SA/GD 438/22

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III SA/Gd 438/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1320
art. 237 par. 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 4, par. 5, par. 6 ust. 2, ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 lutego 2022 r. nr OHP.906.2.21.2019.MG w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 29 października 2021 r. nr SE.HP-40/451/77/ED/17/18/19/20/21, 2. zasądza od Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
III SA/Gd 438/22
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a." i art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 195), w dniu 29 października 2021 r. wydał decyzję nr SE.HP-40/451/77/ED/17/18/19/20/21 o stwierdzeniu u A. K. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: rak płuca, wymienionej w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm.) – dalej jako "k.p.".
W uzasadnieniu organ wskazał, że stwierdził chorobę zawodową na podstawie orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w G. z dnia 16 kwietnia 2018 r. nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej (uzupełnionego czterema opiniami z: 21.01.2019 r., 29.04.2019 r., 12.05.2021 r., 1.07.2021 r.) oraz oceny karty narażenia zawodowego, dotyczących A. K.
W toku postępowania organ ustalił, że A. K. od dnia 8 września 1978 r. zatrudniony był w G. S.A. (zwanej dalej również "spółką"), gdzie obejmował kolejno stanowiska pracy jako stażysta w Zakładzie PZO, operator pomp i sprężarek (PZOII), aparatowy (PZO), aparatowy instalacji (PZO) oraz sterowniczy. Od dnia 27.05.2018 r. do dnia 18.07.2020 r. pełnił funkcję przewodniczącego związku zawodowego, w związku z czym został zwolniony z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji.
Praca A. K. w spółce polegała na kontroli i obsłudze aparatów (tj. pomp, kompresorów, zbiorników, reaktorów, pieców technologicznych, zaworów i armatur automatycznych), a w szczególności instalacji ekstrakcji furfurolem, instalacji odasfaltowania propanem i sporadycznie instalacji odparafinowania rozpuszczalnikowego oraz instalacji olejów bazowych. Wykonywanie obchodów inspekcyjnych instalacji dokonywane było przez A. K. 3-4 razy w ciągu zmiany roboczej. Średnio na instalacji pracownik spędzał ok. 4 godz. w ciągu zmiany roboczej. Czynności te poległy na obserwacji szczelności instalacji, wskazań parametrów fizycznych urządzeń, kontroli sprawności rezerwowych urządzeń, okresowym uzupełnianiu oleju w punktach smarowania maszyn i w zbiornikach cieczy zaporowej, drenowaniu oleju ze zbiornika V-3, odbieraniu wody ze zbiornika V-6 oraz podawaniu oleju przed wymiennik E-6 (kilka razy w miesiącu), a także rozrabianiu wodnego roztworu sody (kilka razy w roku). Dodatkowo na każdej zmianie roboczej w ramach czynności zawodowych, pobierał on próbki mieszanin chemicznych do badań laboratoryjnych. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że pobór substancji do badań laboratoryjnych oraz drenowanie instalacji na PZO odbywały się zarówno w sposób hermetycznie zamknięty jak i w sposób otwarty, poprzez bezpośrednie zlewanie mieszanin, np. do butelek.
Ponadto, co pewien czas (w latach 70-tych co 6 miesięcy, a obecnie co 4 lata) instalacje podlegały remontom generalnym. Proces ten polegał na zatrzymaniu instalacji, opróżnieniu z węglowodorów, przygotowaniu wszystkich aparatów do prac remontowych, a także czyszczeniu części aparatów. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że na przełomie lat 80- i 90-tych prace remontowe na instalacjach PZO wykonywali pracownicy Zakładu Olejowego, a nie jak jest obecnie, zewnętrzne, wyspecjalizowane firmy.
Z przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego wynika zatem, że czynności zawodowe wykonywane przez A. K. w G., z wysokim prawdopodobieństwem stanowiły narażenie zawodowe na czynniki o działaniu rakotwórczym.
W dniu 18 lipca 2020 r. A. K. zmarł, a osobą upoważnioną do reprezentowania wszystkich spadkobierców została K. B. K.
Po uchyleniu przez organ odwoławczy wcześniejszej decyzji organu I instancji sporządzono nową kartę narażenia zawodowego z dnia 23 kwietnia 2021 r., w której wskazano występowanie benzo(a)pirenu, dibenzo(a,h)antracenu, chryzenu, benzo(a)antracenu, benzo(b)fluorantenu i benzo(k)fluorantenu należących do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, jako czynników, mogących przyczynić się do powstania choroby zawodowej A. K. Przeprowadzona ocena narażenia zawodowego wykazała, że wśród wskazanych przez pracodawcę wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, z którymi mógł mieć kontakt znajdowały się substancje wymienione w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. U. UE L353 z 31.12.2008 r., str. 1), do którego odsyła § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1117 ze zm.).
Nowa karta oceny narażenia zawodowego została przekazana Wojewódzkiemu Ośrodkowi Medycyny Pracy w G. wraz z prośbą o ponowną weryfikację treści oraz dodatkowe uzasadnienie orzeczenia lekarskiego nr [...]. W rezultacie organ pierwszej instancji otrzymał dwa dodatkowe uzasadnienia orzeczenia lekarskiego nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, tj. uzupełnienie z dnia 12.05.2021 r. oraz z dnia 1.07.2021 r. Orzecznik wskazał wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne jako czynnik narażenia zawodowego stanowiący przyczynę choroby zawodowej. Jednocześnie podkreślił, że dla uznania obecności narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze wystarczy stwierdzenie występowania takiego czynnika w środowisku pracy i kontaktu pracownika z tym czynnikiem, bez konieczności występowania czynnika rakotwórczego w przekroczeniach normatywów higienicznych. W niniejszym przypadku potwierdzono występowanie czynnika rakotwórczego u ludzi - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne na stanowisku pracy strony, z którymi pacjent miał wieloletni kontakt będący, z wysokim prawdopodobieństwem powodem powstania u niego nowotworu układu oddechowego - raka płuca. Tym samym lekarz orzecznik podtrzymał treść orzeczenia lekarskiego nr [...] z uwzględnieniem treści dodatkowych dokumentów.
G. S.A., korzystając z prawa czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym pismem z dnia 2 sierpnia 2021 r., wniosła o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z dokumentów i opinii biegłych oraz, na podstawie art. 84 § 2 k.p.a., o wyłączenie z postępowania lekarza medycyny D. C. zarzucając jej stronniczość, a tym samym o wystąpienie do jednostki orzeczniczej I stopnia o wydanie nowego orzeczenia o rozpoznaniu lub braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej powstałego na podstawie nowej karty oceny narażenia zawodowego uwzględniającej wskazane wnioski dowodowe.
W przypadku nieuwzględnienia powyższego, spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania lekarza D. C. oraz o wystąpienie na mocy § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.) do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację w sprawie.
Organ poinformował pełnomocnika G. S.A. o braku podstaw do uwzględnienia wymienionych wyżej żądań wskazując, że zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przy ocenie narażenia zawodowego na czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym uwzględnia się substancję chemiczną, ich mieszaninę, czynnik lub proces technologiczny o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres jego latencji. Tym samym organ nie musi odnosić się w karcie oceny narażenia zawodowego do szczegółowych pomiarów wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych przedłożonych przez spółkę. Owe pomiary wskazują jedynie, że istniała konieczność przeprowadzenia badań środowiskowych pod kątem występowania wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (mimo, iż ich stężenia plasowały się na poziomie bliskim granicy ich oznaczalności) w Zakładzie Olejowym na instalacji 1200. Nadto raporty z badań czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy obejmują lata 2007 - 2013. Okres latencji nowotworów wywołanych działaniem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych wynosi 20 - 30 lat, tym samym pomiary przedstawione przez spółkę nie mają istotnego znaczenia dla sprawy.
Informacja o substancjach, z którymi miał kontakt, jak i o instalacjach, na których pracował A. K. znajduje się w aktach sprawy, została przedstawiona przez stronę postępowania wraz z pismem z dnia 1 września 2017 r., zgodnie z którym wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne znajdowały się w stężeniach nieprzekraczających NDS na instalacjach 1200, 1300 oraz 1400 w latach 2007 - 2013. Informacje te znajdują odzwierciedlenie w wynikach badań środowiska pracy z wskazanych lat przedłożonych przez spółkę wraz z pismem z dnia 29 sierpnia 2018 r.
Zgodnie z art. 2351 i art. 2352 k.p. warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych w okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym i wykazanie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. W przedmiotowej sprawie powyższe warunki zostały spełnione.
Odnosząc się do czynnika pozazawodowego, to jest palenia papierosów przez A. K., organ zaznaczył, że zarówno w orzeczeniu lekarskim, jak i w jego dodatkowych uzasadnieniach, lekarz orzecznik wyjaśnił, iż palenie papierosów było jedynie czynnikiem towarzyszącym rozwojowi choroby, a decydującą rolę w jej powstaniu miało wieloletnie narażenie na czynniki rakotwórcze w środowisku pracy - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, dla których narządem krytycznym jest układ oddechowy.
G. S.A. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając jej:
1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:
art. 138 § 2 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia wskazań organu drugiej instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy oraz w istocie brak ponownego rozpoznania sprawy przez organ pierwszej instancji,
art. 7 oraz art. 8 § 1, a także art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pomimo, iż istniały po stronie organu wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz ewentualnego narażenia pracownika w badanym okresie,
art. 84 § 1 w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich pominięcie i niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy pomimo złożenia stosownych wniosków przez spółkę oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłych wskazanych w toku postępowania, który to dowód został powołany na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy,
art. 84 § 2 in principio w związku z art. 24 § 3 w związku z art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez:
brak wyłączenia lek. med. D. C. od udziału w postępowaniu, pomimo uprawdopodobnienia przez spółkę istnienia okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności biegłej,
brak jakiegokolwiek zaadresowania przez organ wniosku o wyłączenie biegłej, w tym również poprzez wskazanie braku podstaw dla jej wyłączenia,
art. 84 § 2 in fine w związku z art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak przesłuchania biegłej w charakterze świadka pomimo zaistnienia wątpliwości co do treści formułowanych przez nią opinii (orzeczenie lekarskie wraz z uzupełnieniami), a także poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się przez organ do ww. wniosku,
§ 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1836) dalej jako rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych poprzez jego całkowite zignorowanie przez organ, co polegało na uzyskaniu, na podstawie błędnej karty oceny narażenia zawodowego, orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej i uzupełnień, a następnie "poprawieniu karty" i uzyskaniu na takiej podstawie kolejnych sprzecznych ze sobą uzupełnień,
§ 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez jego niezastosowanie - niedokonanie przez organ pierwszej instancji - rzetelnej oceny narażenia zawodowego, uwzględniającej faktyczny sposób i warunki wykonywania pracy przez A. K.,
§ 6 ust. 2 pkt 4 w związku z § 5 ust. 1 w związku z przepisem § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez wydanie decyzji na podstawie nierzetelnej oceny narażenia zawodowego, a w konsekwencji nierzetelnego orzeczenia lekarskiego.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
art. 2351 k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wydaniu przez organ decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, w sytuacji, gdy nie zostały spełnione określone tym przepisem przesłanki,
art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, poprzez jego pominięcie i całkowite abstrahowanie od faktu z którym narażenie pracownika na WWA w zakładzie pracy było na takim samym poziomie jak w każdym innym miejscu i nieporównywalne niższe niż narażenie jakiemu pracownik dobrowolnie się poddawał paląc papierosy, a w konsekwencji nie może być mowy o zawodowej etiologii schorzenia, w szczególności gdy się zważy, że nie dochodziło do jakichkolwiek przekroczeń specyficznych stężeń granicznych i ogólnych stężeń granicznych dla wskazanych w treści karty oceny narażenia zawodowego i decyzji WWA,
abstrahowanie od norm zawartych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin,
błędną wykładnię § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy oraz § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia z 2004 r. i § 2 ust. 1 z 1996 r., poprzez uznanie, że brak uwzględnienia stanowiska A. K. w rejestrach wynikających z ww. przepisów powoduje, iż nie mają one znaczenia dla sprawy, podczas gdy brak uwzględnienia tego stanowiska w tych rejestrach oraz brak kwestionowania tej okoliczności przez adresata rejestrów (państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego oraz właściwego okręgowego inspektora pracy), przez około ćwierć wieku wskazuje jednoznacznie, iż A. K. nie świadczył pracy "z koniecznością pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi i ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (rozporządzenie z 2012 r.), ani "z koniecznością pozostawania w kontakcie z substancjami, preparatami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (rozporządzenie z 2004 r.), ani również w warunkach narażenia na działanie czynników rakotwórczych (rozporządzenie z 1996 r.),
e. pominięcie treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2011 r., Nr 33, poz. 166 ze zm.) w szczególności § 7, § 14, § 17 ust. 1, § 18 ust. 1. oraz § 2 ust. 1, § 9 ust. 1 i ust. 5 ww. rozporządzenia z 2005 r., § 4 z 1996 r. oraz § 3 z 1993 r., w związku z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1286 ze zm.) oraz z ww. rozporządzeniem z 2014 r., 2002 r., 1998 r., 1989 r., 1982 r. oraz 1976r., co skutkowało "obciążeniem" spółki za działanie zgodnie z prawem, w sytuacji której nie istniały podstawy prawne dla badania występowania stężeń WWA w okresie przed 1996 rokiem, kiedy to dla benzo(a)pirenu wyznaczono NDS oraz faktyczne przed 2007 rokiem, zaś w skutek wyników przeprowadzonych pomiarów WWA "badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy nie przeprowadzało się, jeżeli wyniki dwóch ostatnio przeprowadzonych badań i pomiarów nie przekroczyły 0,1 wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia lub natężenia", co oznacza, że ustawodawca zdecydował, iż sama obecność czynnika rakotwórczego nie jest równoznaczna z narażeniem zawodowym, nie stwarza jakiegokolwiek ryzyka.
Odwołująca się spółka wniosła o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu przeprowadzenia oraz uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie poprzez ponowne sporządzenie karty oceny narażenia zawodowego A. K. z uwzględnieniem faktycznych warunków pracy. Przy czym szczegółowo określiła wymagania co powinno znaleźć się w karcie.
Ponadto domagała się wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację, w której udział weźmie lekarz specjalizujący się w onkologii i pulmonologii.
Po rozpatrzeniu odwołania Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 15 lutego 2022 r. nr OHP.906.2.21.2019.MG utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji i wskazał, że w dniu 9 sierpnia 2017 r. wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzela, przesłane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G.
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. wydał w dniu 16 kwietnia 2018r. orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej u A. K. W toku prowadzonego postępowania jednostka orzecznicza wystawiła cztery opinie uzupełniające do przedmiotowego orzeczenia: 21 stycznia 2019 r., 29 kwietnia 2019 r., 12 maja 2021 r. i 1 lipca 2021 r., nie znajdując podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego.
Organ odwoławczy podkreślił, że orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza posiadającego wymagane prawem uprawnienia, zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia. Karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez upoważnionego pracownika Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku.
Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1379 ze zm.), jeżeli podejrzenie dotyczy choroby wywołanej czynnikami biologicznymi, uczulającymi lub rakotwórczymi, w karcie oceny narażenia zawodowego należy podać dane, o których mowa w przepisach w sprawie chorób zawodowych. Natomiast w § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wskazano, że narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym - substancje chemiczne, mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 - Kodeks Pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji.
Zatem w przypadku czynnika o działaniu rakotwórczym znaczenie ma obecność tego czynnika w środowisku pracy, a nie jego stężenie, tak jak w przypadku pozostałych czynników chemicznych oraz czynników fizycznych. Pomimo tego organ pierwszej instancji uwzględnił wniosek strony i w punkcie 13 karty umieścił wszystkie badania, które zostały wykonywane przez zakład pracy na przestrzeni 30 lat. Jednocześnie organ pierwszej instancji w treści swojej decyzji z dnia 29 października 2021 r. wskazał wprost, że w raportach z badań czynników szkodliwych dla zdrowia z lat 2000-2016 przedłożonych przez pracodawcę nie wykazano przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń badanych substancji.
W tych okolicznościach nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty odwołania dotyczące przeprowadzenia nierzetelnej oceny narażenia, poprzez pominięcie wyników badań wykonywanych przez zakład pracy.
Ponadto - w ocenie organu odwoławczego - nie ma podstaw, aby kwestionować bezstronność lekarza orzekającego w przedmiotowej sprawie, tym samym jego przesłuchanie było zbędne. Lekarz orzecznik wydając swoją opinię, opierał się na wielu dokumentach dostarczonych zarówno przez zakład pracy, pracownika oraz organ, takich jak: karta oceny narażenia zawodowego z dnia 24-26 lipca 2017 r., pismo G. S.A. z dnia 13 listopada 2017 r. z zestawieniem wyników badań środowiskowych czynników szkodliwych, wykazem kontroli organów zewnętrznych oraz kartami charakterystyki substancji chemicznych, pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku wraz z załączoną kartą oceny narażenia zawodowego, pismo A. K., kierowanego do zakładu pracy oraz do WOMP w G., pismo Centrum Opieki Medycznej [...] Sp. z o.o. w Gdańsku z dnia 5 lutego 2018 r. z załączonymi kopiami skierowań pracownika na badania profilaktyczne.
Co istotne, ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiązała organu, ocena taka dokonywana była samodzielnie przez właściwego inspektora sanitarnego.
Lekarz orzecznik na podstawie zebranej obszernej dokumentacji oraz wielu wyjaśnień przedstawionych zarówno przez zakład pracy jak i pracownika, w tym również sporządzonej przez siebie oceny narażenia zawodowego, którą był zobowiązany dokonać zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, wydał orzeczenie lekarskie, w którym stwierdził, że nowotwór rozpoznany u A. K. może być uznany za chorobę zawodową ponieważ spełnione zostały jednocześnie następujące warunki:
nowotwór płuc jest wymieniony w wykazie chorób zawodowych i jest nowotworem złośliwym,
w środowisku pracy występował czynnik zawodowy, uznany za rakotwórczy u ludzi, tj. wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, dla których narządem krytycznym jest układ oddechowy,
narządem krytycznym dla czynnika rakotwórczego obecnego w środowisku pracy jest narząd, w którym wystąpiła pierwotna lokalizacja nowotworu,
upłynął odpowiedni okres latencji dla rozpoznanego nowotworu, który wynosi 20-30 lat,
istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym, a powstałą chorobą nowotworową.
W sprawie uwzględniono okoliczności przemawiające za wysokim prawdopodobieństwem etiologii zawodowej schorzenia, mimo istnienia czynnika pozazawodowego w postaci palenia tytoniu: bezsporne, wieloletnie, narażenie zawodowe na czynniki rakotwórcze występujące w środowisku pracy, odpowiednio długi okres latencji nowotworu, zwiększone ryzyko zachorowalności na nowotwory układu oddechowego w przypadku narażenia na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne.
W ocenie organu odwoławczego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący na jakich faktach oparł swoją decyzję oraz przedstawił tok rozumowania prowadzący do przyjęcia wniosku o związku pomiędzy nowotworem pod postacią raka płuca u A. K., a warunkami pracy w G. S.A.
G. S.A. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Skarżąca spółka zarzuciła:
naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 235 k.p. polegające na wydaniu przez organ decyzji, na mocy której została utrzymana w mocy decyzja organu pierwszej instancji stwierdzająca chorobę zawodową u uczestnika postępowania (A. K.) pomimo braku wystąpienia w sprawie przesłanek dla uznania schorzenia za chorobę zawodową, w tym w szczególności braku wystąpienia co najmniej wysokiego prawdopodobieństwa spowodowania choroby przez warunki pracy.
naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że organ pierwszej instancji uwzględnił wskazania organu odwoławczego przy ponownym rozpoznaniu sprawy,
b) art. 7 oraz art. 8 § 1, a także art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pomimo, iż przeprowadzenie takich czynności było wnioskowane przez skarżącą, również w treści odwołania, a dowody, na podstawie których orzekał organ były nierzetelne i nieweryfikowalne, a ponadto poprzez nieprawidłowe pominięcie wniosków dowodowych zgłaszanych przez spółkę w odwołaniu oraz dowodów przedłożonych do akt postępowania,
c) art. 84 § 1 w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich pominięcie i niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy pomimo złożenia stosownych wniosków przez skarżącą oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłych wskazywanych w toku postępowania, który to dowód został powołany na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy,
d) art. 84 § 2 in principio w związku z art. 24 § 3 w związku z art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia wadliwego działania organu pierwszej instancji polegającego na braku wyłączenia lek. med. D. C. od udziału w postępowaniu, pomimo uprawdopodobnienia przez spółkę istnienia okoliczności wywołujących wątpliwości co do jej bezstronności, co miało wpływ na wynik postępowania,
e) art. 84 § 2 in fine w związku z art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia, iż nieprzesłuchanie biegłej w trybie przewidzianym dla przesłuchania świadka pomimo zaistnienia wątpliwości co do treści formułowanych przez nią opinii (orzeczenie lekarskie wraz z uzupełnieniami), skutkowało brakiem możliwości ustalenia treści orzeczenia lekarskiego, na którego wpływ miała treść karty oceny narażenia zawodowego, której nie zna ani organ pierwszej instancji, ani organ drugiej instancji, a tym bardziej strony postępowania,
f) § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez jego całkowite zignorowanie przez organ, co polegało na uzyskaniu, na podstawie błędnej karty oceny narażenia zawodowego, orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej (i jego dalszych, wzajemnie sprzecznych, uzupełnień), a następnie "poprawieniu" karty,
g) § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez jego niezastosowanie - niedokonanie przez podmiot dokonujący oceny narażenia zawodowego - organ pierwszej instancji - rzetelnej oceny narażenia zawodowego, uwzględniającej faktyczny sposób i warunki wykonywania pracy przez A. K., w szczególności poprzez pominięcie faktu, zgodnie z którym dostępne wyniki pomiarów wskazywały, że stężenia WWA były zawsze poniżej granicy oznaczalności. odrębnie od pomiarów dla WWA prowadzone były pomiary dla "węglowodorów" i dotyczyły one innych substancji, wobec czego nie ma podstaw do uwzględniania jakichkolwiek aspektów związanych z narażeniem na "węglowodory" w treści karty oceny narażenia zawodowego i nieuwzględnienie powyższego przez organ drugiej instancji, a w konsekwencji utrzymanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową w mocy,
h) § 6 ust. 2 pkt 4 w związku z § 5 ust. 1 w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez wydanie decyzji na podstawie nierzetelnej oceny narażenia zawodowego, a w konsekwencji nierzetelnego orzeczenia lekarskiego,
i) art. 75 w związku z art. 66a k.p.a. poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji przeprowadził dowód z dokumentów będących "w jego posiadaniu", tj. wszelkie dokumentacji wytworzonej w ramach przeprowadzonych postępowań kontrolnych w spółce (w szczególności protokołów kontroli), podczas gdy o przeprowadzeniu takich dowodów nie pozostał jakikolwiek ślad w aktach postępowania.
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 poprzez jego pominięcie i całkowite abstrahowanie od faktu, zgodnie z którym "narażenie" uczestnika na WWA w zakładzie pracy było na takim samym poziomie jak w każdym innym miejscu, w którym się uczestnik znajdował (w domu, w parku, czy na spacerze w mieście), a nieporównywalnie niższe niż narażenie jakiemu uczestnik dobrowolnie się poddawał paląc papierosy, a w konsekwencji nie może być mowy o zawodowej etiologii schorzenia, w szczególności gdy się zważy, że nie dochodziło u skarżącej do jakichkolwiek przekroczeń specyficznych stężeń granicznych i ogólnych stężeń granicznych dla wskazanych w treści karty oceny narażenia zawodowego i decyzji WWA,
b) naruszenie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 w całości poprzez abstrahowanie od norm wynikających z tego aktu,
c) błędną wykładnię:
§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy,
§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. Nr 280, poz. 2771),
§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 121, poz. 571), w związku z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że brak uwzględnienia stanowiska uczestnika w rejestrach wynikających z ww. przepisów skutkować musi uznaniem, że to skarżąca i jej poprzednicy prawni nie wywiązywali się prawidłowo ze swoich obowiązków, podczas gdy brak uwzględnienia stanowiska uczestnika w tych rejestrach oraz brak kwestionowania tej okoliczności przez adresata rejestrów (państwowy wojewódzki inspektor sanitarny - organ, który decyzję wydał - oraz właściwy okręgowy inspektor pracy) przez ok. ćwierć wieku wskazuje jednoznacznie, iż uczestnik nie świadczył pracy "z koniecznością pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym" (rozp. z 2012 r.), ani "z koniecznością pozostawania w kontakcie z substancjami, preparatami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym'' (rozp. z 2004 r.) ani również "w warunkach narażenia na działanie czynników rakotwórczych" (rozp. z 1996 r.), co jednocześnie stanowi o rażącym naruszeniu zaufania do organu administracji publicznej, do którego regularnie składane były wymagane prawem informacje - informacje, których całokształt przemawia przeciwko możliwości uznania schorzenia uczestnika jako choroby zawodowej, a obecnie ten sam organ - mimo braku zastrzeżeń przez ponad 20 lat - stwierdza, że składane informacje musiały być niepełne, nieprawidłowe,
d) pominięcie treści:
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166 ze zm.) - w szczególności § 7, § 14, § 17 ust. 1 oraz § 18 ust. 1
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 73, poz. 645 ze zm.) - w szczególności § 2 ust. 1, § 9 ust. 1 i ust. 5,
rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 86, poz. 394 ze zm.) - w szczególności § 4,
rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 marca 1993 r. w sprawie zasad i częstotliwości dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 26, poz. 116) - w szczególności § 3, w związku z:
rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1286 ze zm.),
rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1348),
rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 217, poz. 1833 ze zm.),
rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 79, poz. 513 ze zm.),
rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1989 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 1995 r. Nr 69, poz. 351),
rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 22 grudnia 1982 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 43, poz. 287 ze zm.),
rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 marca 1976 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w zakładach pracy (Dz. U. Nr 13, poz. 77), co skutkowało "obciążeniem" spółki za działanie zgodnie z prawem, w sytuacji w której nie istniały podstawy prawne dla badania występowania i stężeń WWA w okresie przed 1996 r. kiedy to dla bezno(a)pirenu wyznaczono NDS oraz faktyczne przed 2007 r., zaś w skutek wyników przeprowadzonych pomiarów WWA "badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy nie przeprowadzi(ło) się, jeżeli wyniki dwóch ostatnio przeprowadzonych badań i pomiarów nie przekroczyły 0,1 wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia lub natężenia", co oznacza, że ustawodawca zdecydował, iż sama obecność czynnika rakotwórczego nie jest równoznaczna z narażeniem zawodowym, nie stwarza jakiegokolwiek ryzyka.
W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka rozwinęła argumentację dotyczącą poszczególnych zarzutów podkreślając, że organ odwoławczy zupełnie abstrahował od tego, iż w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie zostały wyeliminowane pierwotne błędy w prowadzeniu postępowania, których skutki są wciąż widoczne. W szczególności podkreślono, że lekarz D. C. zarówno zgłosiła podejrzenie choroby zawodowej (zainicjowała postępowanie), jak i dokonała oceny narażenia zawodowego (bez jakichkolwiek informacji od skarżącej, nie będąc nawet na terenie zakładu pracy uczestnika, który wówczas żył, był pracownikiem skarżącej i miał się dobrze). Na podstawie pierwszej karty oceny narażenia zawodowego lekarz stwierdziła, że rak płuca uczestnika to choroba zawodowa z uwagi na występujące w spółce procesy technologiczne związane z m.in. rafinacją niklu i węglowodory aromatyczne obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych. Wydała zatem orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej, które jest podstawą dla wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto kilkukrotnie wydawała "uzupełnienia" do tego samego orzeczenia lekarskiego (na skutek kolejnych wersji karty oceny narażenia zawodowego sporządzanych przez organ, po kolejnych uchyleniach decyzji) i za każdym razem wskazywała inne przyczyny schorzenia uczestnika nie rozróżniając pomiędzy "węglowodorami", "węglowodorami aromatycznymi" i "wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi" i stosując te pojęcia zamiennie, co znalazło zwieńczenie w ostatnim uzupełnieniu z dnia 1 lipca 2021 r., gdzie uznała, że mylenie tych pojęć może stanowić materię dla "sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej".
Innymi słowy jedna i ta sama osoba zgłosiła podejrzenie choroby zawodowej, dokonała oceny narażenia zawodowego, wydała orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej i w kolejnych "uzupełnieniach" mimo żonglowania czynnikami, które chorobę miałyby wywołać - podtrzymywała orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej.
Skarżąca spółka dodała, że w przypadku czynników chorobotwórczych, których występowanie jest powszechne nie może być mowy o jakimkolwiek domniemaniu związku między warunkami pracy oraz chorobą, zaś organy powinny tym większą uwagę przyłożyć do dokonywanej oceny narażenia. To właśnie ekspercka wiedza organów inspekcji sanitarnej powinna pozwolić na wskazanie w treści karty czynników szkodliwych właściwych dla danego zakładu pracy i wyjaśnienie z jakich względów, na podstawie jakich dowodów, uznaje się, że skala tego naruszenia jest zdecydowanie większa od zagrożenia jakie płynie ze strony tych samych czynników poza zakładem pracy. W niniejszej sprawie w pracy, uczestnik był nawet bezpieczniejszy, niż poza pracą (stężenia poniżej granicy oznaczalności, maski ochronne).
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 2 grudnia 2022 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że G. S.A. została przejęta przez P. S.A., który stał się następcą prawnym skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a." , sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga okazała się zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane na naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o stwierdzeniu u A. K. choroby zawodowej nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi w postaci raka płuca.
Zgodnie z treścią art. 237§ 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm.) - dalej jako "k.p.", za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 237§ 2 k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.) - dalej jako: "rozporządzenie", które określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), który po otrzymaniu zgłoszenia wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 4 rozporządzenia). Do orzekania w zakresie chorób zawodowych właściwy jest lekarz spełniający wskazane w § 5 rozporządzenia wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednostkach orzeczniczych wymienionych w ust. 2 i 3 tego przepisu.
Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Rozporządzenie przewiduje w § 6 ust. 2 pkt 5, że narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego.
Zgodnie z § 6 ust. 5 rozporządzenia, jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do:
1) pracodawcy - w zakresie obejmującym przebieg oraz organizację pracy zawodowej pracownika lub byłego pracownika, w tym pracę w godzinach nadliczbowych, dane o narażeniu zawodowym, obejmujące także wyniki pomiarów czynników szkodliwych wykonanych na stanowiskach pracy, na których pracownik był zatrudniony, stosowane przez pracownika środki ochrony indywidualnej, a w przypadku narażenia pracownika na czynniki o działaniu uczulającym (alergenów) - także o przekazanie próbki substancji, w ilości niezbędnej do przeprowadzenia badań diagnostycznych;
2) lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej - w zakresie dokonania uzupełniającej oceny narażenia zawodowego oraz o udostępnienie dokumentacji medycznej wraz z wynikami przeprowadzonych badań profilaktycznych;
3) lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej - o udostępnienie dokumentacji medycznej w zakresie niezbędnym do rozpoznania choroby zawodowej;
4) właściwego państwowego inspektora sanitarnego - w zakresie oceny narażenia zawodowego, zwłaszcza na podstawie dokumentacji archiwalnej oraz informacji udostępnianej na jego wniosek przez odpowiednie jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej i służby medycyny pracy w odniesieniu do zakładów pracy, które uległy likwidacji;
5) pracownika lub byłego pracownika - w zakresie uzupełnienia wywiadu zawodowego przeprowadzonego przez lekarza wykonującego zawód w ramach wykonywania działalności leczniczej lub zatrudnionego w podmiocie leczniczym albo właściwego państwowego inspektora sanitarnego wydającego skierowanie na badanie w związku z podejrzeniem choroby zawodowej.
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).
Na gruncie art. 237§ 1 k.p. pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo" należy interpretować w ten sposób, że praca w określonych warunkach narażenia powoduje wyższe, aniżeli przeciętne ryzyko rozwoju choroby zawodowej. Rzeczą organu prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej, a w konsekwencji ustalenie związku (bądź jego braku) pomiędzy stwierdzonym schorzeniem i wykonywaną pracą.
Podkreślenia wymaga, że bez pozytywnych opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Oczywiście nie oznacza to zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej o lakonicznej treści, nie zawierającej przekonywającego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.
Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń.
Ocena narażenia zawodowego prowadzona niezależnie przez lekarza orzecznika i organy państwowej inspekcji sanitarnej służy określeniu przez podmiot uprawniony między innymi warunków pracy, mogących spowodować chorobę zawodową. Karta oceny narażenia zawodowego stanowi więc jeden z podstawowych dowodów, wiążących zarówno lekarza orzecznika przy wydawaniu orzeczenia, jak i właściwy organ inspekcji sanitarnej przy wydawaniu decyzji w przedmiocie choroby zawodowej.
Rozważając kwestię zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy ocenić przede wszystkim znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie lekarskie i jego kolejne uzupełnienia - w kontekście stwierdzenia w kolejnych kartach narażenia zawodowego czynnika chorobotwórczego w postaci występujących w środowisku pracy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych.
W podstawowym orzeczeniu lekarskim, podobnie jak i w jego uzupełnieniach można dostrzec, że określenie czynnika chorobotwórczego, którego występowanie w środowisku pracy A. K. ma mieć związek z jego zachorowaniem na nowotwór płuca, nie może być uznane za precyzyjne i nie budzące wątpliwości. W ślad za nieprawidłowymi lub niepełnymi kartami oceny narażenia zawodowego, sporządzający orzeczenie lekarz medycyny pracy od początku nie dość jednoznacznie zidentyfikował podstawowe czynniki chorobotwórcze występujące w środowisku pracy. W pierwszym orzeczeniu wskazano ogólnie na węglowodory oraz nikiel (którego występowanie w środowisku pracy ostatecznie zakwestionowano), w kolejnym uzupełnieniu pojęcie węglowodorów zawężono do węglowodorów aromatycznych, a dopiero po około 4 latach od wszczęcia postępowania zidentyfikowano czynnik chorobotwórczy jako "wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne" (uzupełnienie orzeczenia z 1 lipca 2021r. k- 107 III tom akt adm.). Trudno zaakceptować stwierdzenie, że różnica pomiędzy "węglowodorami aromatycznymi" i "wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi" stanowi zwykłą omyłkę pisarską.
Nie ma wątpliwości, że wyniki badań dotyczące występowania w danym środowisku węglowodorów w ogólności nie mogą się odnosić wprost do ich podgrupy jaką są wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Zatem nie wykluczając możliwości prostowania lub uzupełniania orzeczenia przez sporządzającego je lekarza należy stwierdzić, że tego rodzaju działania muszą być uzasadnione w sposób wyczerpujący i profesjonalny. W kolejnych uzupełnieniach orzeczeń wyjaśnień takich brak, mamy w nich natomiast do czynienia z mechanicznym niejako powtórzeniem pierwotnych wniosków, pomimo kolejnych zmian określenia przesłanki (czynnika chorobotwórczego). Wbrew stanowisku organów z punktu widzenia stwierdzenia "wysokiego prawdopodobieństwa" spowodowania choroby zawodowej przez czynniki występujące w środowisku pracy nie jest obojętne stężenie tego czynnika. Jeśli bowiem istotnie, zgodnie z twierdzeniami strony skarżącej stężenie czynnika chorobotwórczego w środowisku pracy jest (było) podobne lub niższe od stężenia występującego w powietrzu wdychanym codziennie w miejscu zamieszkania pracownika, to nie sposób twierdzić, że to właśnie czynnik występujący w środowisku pracy z wysokim prawdopodobieństwem był przyczyną choroby. Zatem karta oceny narażenia zawodowego będąca podstawą faktyczną dla orzeczenia lekarskiego nie może kwestii tej pomijać. Brak wyników badań występowania danego czynnika w środowisku pracy w określonym czasie nie wyklucza możliwości przyjęcia, że występował on jednak w tym środowisku w określonym, nawet przybliżonym stężeniu, jeśli przemawia za tym wiedza związana z ówczesnymi procesami technologicznymi mającymi miejsce w zakładzie pracy.
Ponadto, przesłanka bezsporności lub wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy czynnikiem szkodliwym dla zdrowia występującym w środowisku pracy (art. 237 K.p.) w odniesieniu do zachorowania na nowotwór płuca osoby palącej wyroby tytoniowe wymaga, by lekarz sporządzający orzeczenie wyjaśnił przyczyny, dla których to właśnie czynniki "zawodowe" są w wysokim stopniu odpowiedzialne za wystąpienie choroby, skoro powszechnie dostępna wiedza wskazuje na to, że palenie tytoniu jest przyczyną nowotworów płuc w 80- 90 %. Nie można w tym zakresie uznać za wystarczające stwierdzenia, że palenie tytoniu miało charakter "towarzyszący" bez wyjaśnienia, jaka była skala ewentualnego nałogu tytoniowego u pracownika (długotrwałość i intensywność palenia tytoniu). Konieczne wydaje się wyjaśnienie tej kwestii i zestawienie jej z danymi, dotyczącymi występowania w środowisku pracy A. K. wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. Dopiero wówczas możliwym będzie ustalenie, czy rzeczywiście występuje wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowego pomiędzy występowaniem czynnika szkodliwego w środowisku pracy A. K. i jego zachorowaniem na nowotwór płuca.
Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Oparcie się organów inspekcji sanitarnej na orzeczeniach lekarskich, które budzą wątpliwości z punktu widzenia przedstawianej w nich argumentacji należy uznać za naruszające dyspozycję powyższych przepisów.
Wprawdzie nie można podzielić zarzutów strony skarżącej co do konieczności wyłączenia lekarza sporządzającego orzeczenie lekarskie, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji przy zastosowaniu przepisów o wyłączeniu biegłego, gdyż lekarzowi temu nie przysługuje status biegłego w rozumieniu przepisów k.p.a., lecz przywołane wyżej przepisy k.p.a., a zwłaszcza zasada zaufania wynikająca z art. 8 §1 k.p.a. wymaga, by kolejne orzeczenie lekarskie dotyczące istnienia choroby zawodowej u A. K. sporządził lekarz, działający w ramach innej jednostki orzeczniczej niż Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G.
Ponownie rozpoznający sprawę, organ inspekcji sanitarnej I instancji w oparciu o dostępne środki dowodowe sporządzi kartę narażenia zawodowego obrazującą skalę występowania wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w środowisku pracy A. K., opierając się na istniejących dowodach i dostępnej wiedzy dotyczącej procesów technologicznych i związanych z nimi zanieczyszczeń środowiska pracy w okresie poprzedzającym prowadzone badania. Organ ustali także, czy istotnie A. K. dotknięty był nałogiem tytoniowym, a jeśli tak, to jaka była jego skala.
Następnie rzeczą organu będzie przesłanie akt sprawy do jednostki orzeczniczej innej niż sporządzająca dotychczasowe orzeczenia w rozpoznawanej sprawie, która zobowiązana będzie sporządzić orzeczenie lekarskie, uwzględniające przedstawioną powyżej ocenę prawną.
Dopiero na podstawie takiego orzeczenia lekarskiego możliwe będzie wydanie przez organ inspekcji sanitarnej decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205§2 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku, wobec uwzględnienia skargi w całości.