Pełny tekst orzeczenia III SA/GD 185/25

III SA/Gd 185/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1571
art. 93 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki Gdańskiej z dnia 21 lutego 2025 r. nr 65103/1 w przedmiocie stypendium socjalnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 grudnia 2024 r., nr 65103 Komisja Stypendialna Politechniki Gdańskiej, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572), powoływanej dalej w skrócie jako "k.p.a.", art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1571), powoływanej dalej w skrócie jako "p.s.w.n." lub "ustawa" oraz Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki Gdańskiej (wprowadzonego Zarządzeniem Rektora Politechniki Gdańskiej nr 37/2024 z dnia 30 września 2024 r.), odmówiła przyznania A. S., obywatelowi Białorusi, stypendium socjalnego w roku akademickim 2024/2025.
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 93 u.p.s.w., świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w., przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, przez łączny okres wynoszący 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Zgodnie z treścią ustawy do tego okresu wliczają się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów od zajęć, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów, semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Na podstawie analizy złożonego wniosku i zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono, że czas odbywania studiów przekracza dopuszczalne ustawowo 12 semestrów.
W odwołaniu z dnia 16 stycznia 2025 r. A. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podkreślił, że w myśl art. 93 ust. 4 u.p.s.w., dotychczasowy łączny okres pobierania przez niego nauki, przez który jednocześnie przysługiwało mu prawo do świadczeń socjalnych wynosił 6 miesięcy. Następnie powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych w tym m.in. na wyroki: WSA w Poznaniu z 11.01.2024 r. sygn. akt II SA/Po 476/23, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 02.08.2023 r. sygn. akt II SA/Go 222/23, WSA w Szczecinie z 03.08.2023 r. sygn. akt II SA/Sz 466/23, student podniósł, że organ nie wskazał w oparciu o jakie dokumenty lub inne dowody ustalił tę okoliczność. Organ ustalając te okoliczności z urzędu nie pozwolił stronie wypowiedzieć się co do zebranego materiału dowodowego ani przedstawić dodatkowych dowodów i wyjaśnień. Ponadto wnioskodawca wskazał, że organ w sposób nieuprawniony utożsamił kwestię upływu okresu równego 12 semestrom (w sensie temporalnym) z przesłanką, o której mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., czyli okresu przez który przysługują świadczenia socjalne. Końcowo skarżący podkreślił, że w orzecznictwie wskazuje się, że podstawowym środkiem ustalenia przez organy uczelni faktów dotyczących okresu pobierania nauki na studiach są dane z systemu POL-on. W niniejszej sprawie organ dane te pominął albo przynajmniej nie umożliwił wnioskodawcy wyjaśnienia rozbieżności danych z jego stanowiskiem, w szczególności wyjaśnienia czy ewentualne okresy, w których wnioskodawca pobierał naukę za granicą można uznać za okresy, o których mowa w art. 93 ust. 4 w zw. z ust. 8 p.s.w.n.
Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki Gdańskiej decyzją z dnia 21 lutego 2025 r., nr 65103/1, działając na podstawie art. 104 § 1, art. 138 § 1 k.p.a., art. 86 ust. 2, art. 88, art. 93 u.p.s.w., art. 3 pkt 1-2a, 23-24, art. 5 ust. 4, 4a, 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "u.ś.r." oraz § 8, § 17 - § 30 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki Gdańskiej i załącznika nr 1 do Regulaminu, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że na dokumentację przedmiotowej sprawy składają się m.in. dokumenty, oświadczenia wynikające z dokumentacji wydziałowej związanej z dokumentowaniem przebiegu studiów studenta, potwierdzenia z rejestrów publicznych z zakresu systemu szkolnictwa wyższego (POLON) jak i oświadczenia pochodzące od strony. Nadto organ odwoławczy wskazał na znajdujące się w aktach dwa pisemne oświadczenia wnioskodawcy. Pierwsze, złożone we wniosku nr [...] o przyznanie zapomogi dla studentów z dnia 6 listopada 2023 r., o podjęciu studiów na Białorusi, których nie ukończył, na uczelni B. od września 2016 r. do 28 września 2020 r. (sprawa administracyjna prawomocnie zakończona). Drugie, złożone w przedmiotowej sprawie, we wniosku nr [...] o stypendium socjalne dla studentów z dnia 14 października 2024 r., w którym student oświadczył, cyt.: "oświadczam, że w przeszłości nie podjąłem studiów, których nie ukończyłem".
Po zapoznaniu się z ww. dokumentacją oraz zarzutami strony zawartymi w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo obliczył łączne okresy reprezentatywne dla ekspektatywy świadczeń, stąd jako niezasadny uznał zarzut nieprawidłowego zastosowania dyspozycji art. 93 ust. 4 pkt. 1 i pkt. 2 u.p.s.w. Organ stwierdził, że w prawie nie doszło do dowolnej oceny środków dowodowych, ocena ta została dokonana prawidłowo i prawidłowo także przeprowadzono ocenę prawną o niedopuszczalności dalszej wypłaty świadczenia, z uwagi na maksymalne, graniczne okresy uprawniające do wypłaty świadczeń.
Następnie odnosząc się do generalnego zarzutu pozbawienia udziału strony w postępowaniu, organ odwoławczy dostrzegając uchybienie związane z potencjalnym brakiem inicjatywy związanej z deklarowaniem zasady możliwości udziału strony na każdym etapie postępowania, wyjaśnił, iż w warunkach sprawy nie skutkowało to ujemnymi konsekwencjami związanymi z pozbawieniem inicjatywy dowodowej strony, bowiem w dokumentacji sprawy od jej początku znalazły się dowody, zaoferowane przez stronę, pochodzące od strony jak i powzięte z urzędu, które pozwalają w warunkach sprawy dokonać prawidłowej oceny dowodów. Zatem także mimo uchybienia wskazania w uzasadnieniu decyzji organu I instancji dowodów źródłowych, jakie legły u podstaw uznania przekroczenia okresów reprezentatywnych dla dozwolonej wypłaty świadczeń, organ odwoławczy wskazał, iż podjęte rozstrzygnięcie znajduje podstawę w oparciu o dane zawarte w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 93 ust. 4 u.p.s.w. poprzez błędną jego wykładnię organ odwoławczy wskazał, że jest on niezasadny, gdyż ustawodawca oddziela możność domagania się wypłaty za okres referencyjny od samego faktu pobierania świadczenia. Ponadto z uwagi na fakt, że strona składała wyraźne oświadczenia woli dotyczące okresów studiowania na terenie Republiki Białorusi nieuprawniony jest wniosek dotyczący pozbawienia strony możliwości wypowiedzenia się o sposobie realizacji tych studiów, a zatem potencjalnej przesłanki wznowienia. Również zarzut naruszenia art. 93 ust. 4 u.p.s.w. w zw. z art. 93 ust. 8 u.p.s.w. nie zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn jak wskazano wyżej, bowiem podstawą odmowy przyznania uprawnienia legło przekroczenie reprezentatywnego okresu uprawniającego do wypłaty świadczenia, nie zaś fakt obywatelstwa. Podobnie, z przyczyn jak wyżej, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 93 ust. 4 i ust. 8 u.p.s.w. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw.
Od powyższej decyzji organu odwoławczego A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w całości oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentu tj. decyzji Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców o nadaniu statusu uchodźcy.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1) naruszenie art. 93 ust. 4 pkt 1-4 p.s.w.n. oraz art. 7, art. 7a, art. 8, art. 80 i art. 8ia k.p.a. poprzez nieprawidłowe ich zastosowanie i w konsekwencji odmowę przyznania mu stypendium socjalnego, mimo iż dotychczasowy okres, w którym wnioskodawcy przysługiwało prawo do świadczeń wynosił 6 semestrów, w tym żaden z nich na studiach drugiego stopnia w wyniku błędnego i bezpodstawnego ustalenia, że wnioskodawca przekroczył łączny okres 12 miesięcy pobierania nauki na studiach wyższych w rozumieniu p.s.w.n.,
2) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 79, art. 79a i art. 8ia k.p.a. poprzez pozbawienie strony prawa do udziału w postępowaniu dowodowym prowadzonym z urzędu, którego efektem miało być jakoby ustalenie, że łączny okres nabycia przez wnioskodawcę praw studenta do dnia wydania decyzji przekroczył 12 semestrów, co skutkowało odmową przyznania mu uprawnienia - stypendium socjalnego w roku akademickim 2024/2025 - mimo niedopuszczenia wnioskodawcy do postępowania dowodowego prowadzonego z urzędu w tym zakresie i uniemożliwienia mu wypowiedzenia się przed zamknięciem postępowania, co do dowodów zgromadzonych przez organ z urzędu, w tym faktów i okoliczności wynikających z tych ustaleń, które pozwoliłyby ustalić, że okresu pobierania studiów w Białorusi nie można uznać za okres, w którym przysługiwało skarżącemu prawo do świadczeń socjalnych, a w konsekwencji - błąd w ustaleniach faktycznych, skutkujący wydaniem niezgodnej z prawem decyzji odmownej, w sytuacji, w której wnioskodawca spełniał przesłanki do przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2024/2025, w szczególności nie przekroczył 12 semestrów jako "okresu przez który przysługiwały mu świadczenia", o których mowa w ustawie,
3) naruszenie art. 93 ust 4 p.s.w.n. poprzez błędną jego wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że upłynięcie okresu 12 semestrów od chwili nabycia przez wnioskodawcę statusu studenta do chwili wydania decyzji jest równoznaczne z upłynięciem 12 semestrów okresu, przez który studentowi przysługiwały prawa do świadczeń, o których mowa w ustawie, podczas gdy skoro ustawodawca wyraźnie różnicuje te pojęcia (tj. pobieranie nauki na studiach per se od okresu studiów, przez który student nie tylko pobiera naukę ale równolegle przysługują mu uprawnienia socjalne), to oznacza że mają być one wykładane odmiennie, w szczególności w sytuacji, gdy:
- skarżący pobierał wcześniej naukę w Białorusi i w tym czasie nie przysługiwały mu prawa do świadczeń socjalnych z uwagi na model systemu szkolnictwa wyższego w Białorusi;
- skarżący został de facto pozbawiony wszelkich praw wynikających z przebytego okresu studiów, wobec faktu, iż na 10 semestrze studiów architektonicznych został bezprawnie wydalony z uczelni za działalność opozycyjną i musiał opuścić kraj pochodzenia z uwagi na prześladowania i grożący mu wieloletni pobyt w kolonii karnej (co stało się podstawą przyznania mu statusu uchodźcy), w konsekwencji odmówiono mu wydania jakichkolwiek dokumentów poświadczających przebieg studiów a więc i uznania wyników kształcenia za granicą (w tym w Polsce), co sprawiło, że skarżący zmuszony był powtarzać studia w całości,
skoro więc skarżący nie może, z przyczyn od siebie niezależnych korzystać z praw nabytych w związku z przebiegiem studiów na Białorusi i de facto powtarzanie każdego semestru studiów architektonicznych w Polsce jest pochodną tej sytuacji to nie sposób uznać, iż z tego samego tytułu można skarżącemu czas studiów w Białorusi "zaliczyć" na niekorzyść - w tym przypadku w celu pozbawienia go prawa do świadczeń socjalnych,
4) naruszenie art. 93 ust. 4 u.p.s.w. w zw. z art. 93 ust. 8 u.p.s.w. w zw. z art. 7, art. 7a, art. 8, art. 79a, art. 8ia k.p.a. poprzez:
a) błędną ich wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu, iż ustawodawca wyraźnie nakazuje stosować przepisy ustawy dotyczące prawa do pobierania świadczeń socjalnych przez studentów "odpowiednio" w przypadku osób, które kształciły się za granicą a nie wprost,
b) co, w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego automatyzmu organu przy wydawaniu decyzji, który potencjalnie ustalając okres pobierania nauki na studiach za granicą nie może tylko na tej podstawie przyjąć, że był to również okres, o którym mowa w art. ust. 4 u.p.s.w. gdyż przepis ten mówi jedynie o takich semestrach, przez które wnioskodawcy przysługiwało uprawnienie do korzystania ze świadczeń socjalnych określonych w ustawie, nie zaś przez które wnioskodawca był formalnie ujęty na liście studentów,
c) przyjęcie nieuprawnionego, pozaprawnego domniemania skutkującego ustaleniami na niekorzyść wnioskodawcy (wbrew wyraźnej dyspozycji art. 7a § 1 k.p.a. i art 8ia k.p.a.), jakoby upłynięcie okresu dłuższego niż 12 semestrów stanowiło bezwzględną przesłankę wyłączającą prawo do świadczeń socjalnych wnioskodawcy w trybie ustawy, podczas gdy nie dające się usunąć wątpliwości w tym zakresie powinny być w takim przypadku wykładane na korzyść wnioskodawcy,
d) błędnego przyjęcia, iż okres studiów nieuznany w Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na represje stosowane wobec skarżącego w państwie pochodzenia (Białoruś), a odbytych przez osobę dysponującą statusem uchodźcy na podstawie Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 Lipca 1951 r. (dalej jako: "Konwencja genewska") oraz art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – wlicza się do okresów studiów, o których mowa w art. 93 ust 4 pkt 1 u.p.s.w., podczas gdy w takiej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący nie powinny być one uwzględniane w celu ustalenia prawa do pomocy materialnej,
5) naruszenie art. 93 ust. 4 i ust. 8 u.p.s.w. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw poprzez błędne przyjęcie, iż uwzględniając okresy przysługiwania świadczeń do roku akademickiego 2021/2022 zaliczać należy także semestry, w których student mógł mieć (spełniając przesłanki ustawowe) prawo do tych świadczeń chociaż ich nie pobierał, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje ze skutkiem do roku akademickiego 2021/2022 (tj. wejścia w życie nowelizacji ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) zaliczać jedynie okresy, w których student rzeczywiście pobierał świadczenia socjalne (był ich faktycznym beneficjentem, a nie jedynie mógł je pobierać),
6) naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, podczas gdy zachodziły przesłanki jej uchylenia i przyznania skarżącemu stypendium socjalnego.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki Gdańskiej wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację prawną przywołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wynika, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Podstawy i tryb przyznawania studentowi stypendium socjalnego regulują przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742). Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok akademicki 2024/2025.
Zasadniczą istota sporu zaistniałego w niniejszej sprawie dotyczyła kwestii ilości semestrów, które powinny być zaliczone na poczet okresu studenckiego, którego limit, zgodnie z przepisami ustawy, ogranicza prawo do korzystania ze stypendium socjalnego. Skarżący powoływał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych, które wskazywało na to, że do limitu tego należy zaliczać jedynie te semestry, podczas których student pobierał świadczenie.
Wskazać należy, że orzecznictwo takie, ukształtowało się pod rządami obowiązującego poprzednio (do dnia 17 grudnia 2021 r.) brzmienia art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Zgodnie z nim, świadczenia studenckie przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Przepis ten wykładać należało w ten sposób, że wyczerpanie limitu czasu, w którym przysługiwały świadczenia następowało dopiero po zakończeniu 6 roku pobierania świadczenia, a nie samego studiowania (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 462/20 oraz z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 498/21, a także wyrok NSA z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7051/21 i powołane w nim orzecznictwo).
Ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232), dokonano istotnej dla niniejszej sprawy zmiany ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W art. 1 pkt 3 ustawy nowelizującej zmieniono wcześniejsze regulacje art. 93 i art. 94 dotyczące ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich.
W wyniku nowelizacji art. 93 ust. 4 p.s.w.n. otrzymał następujące brzmienie: łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Przepis art. 93 ust. 6 ustawy stanowi natomiast, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. określone w ilości semestrów ograniczenie czasowe uprawnienia studenta do pobierania świadczeń studenckich występuje - co zostało jasno i wprost wyartykułowane przez ustawodawcę "bez względu na ich pobieranie przez studenta". Z brzmienia art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. jednoznacznie wynika, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym ustawodawca określił łączny okres 12 semestrów (z podziałem na limit semestrów obowiązujący na studiach I i II stopnia), w czasie którego studentowi przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n. (m.in. stypendium socjalnego), uniezależniając przyznanie tego prawa - jak było to rozumiane w uprzednio obowiązującym stanie prawnym - od okoliczności rzeczywistego pobierania świadczenia. Z tego też powodu Sąd - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - nie podziela stanowiska skarżącego, że okres 12 semestrów, o którym mowa w art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą od 18 grudnia 2021 r., należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 31/23 oraz w Gdańsku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23, WSA we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 62/24, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 273/24).
Powyższe stanowisko potwierdza analiza uzasadnienia do ustawy nowelizującej, opublikowanego na stronie internetowej Sejmu RP, druk nr 1569, Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw. Na stronie 4 tego uzasadnienia wskazano, że: "Celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów - w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Zmiana ta korzystnie wpłynie przede wszystkim na wsparcie kształcenia na kierunkach medycznych trwających zazwyczaj 6 lat. Przepis w zaproponowanym brzmieniu zapewni studentom tych kierunków, analogicznie do przypadku studentów kształcących się na studiach trwających do 5 lat, możliwość pobierania stypendiów i zapomóg do czasu ukończenia studiów, także w przypadku wydłużenia okresu ich trwania o rok, np. w związku ze skorzystaniem z prawa do urlopu od zajęć. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej.
Brzmienie art. 93 ust. 4 p.s.w.n. jest jednoznaczne i konkretne. Treść tego przepisu nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Skoro zgodnie z obecnym brzmieniem art. 93 ust. 4 p.s.w.n. określone w ilości semestrów ograniczenie czasowe uprawnienia studenta do pobierania świadczeń studenckich występuje bez względu na ich pobieranie przez studenta - to bezzasadne jest ustalanie, czy student otrzymywał już wcześniej stypendium i wiązanie tych ustaleń z jego aktualnym prawem do tego świadczenia. W aktualnym stanie prawnym istotny jest "okres studiowania", a nie "okres pobierania stypendium".
Skarżący we wniosku składanym 7 listopada 2023 r. złożył oświadczenie, że studiował w Białorusi od 1 września 2016 r. do 28 września 2020 r., czyli łącznie 8 semestrów oraz wskazał, że jest studentem czwartego semestru na Politechnice Gdańskiej na studiach pierwszego stopnia. Okoliczności te były zatem między stronami bezsporne. Na początku 2024 r. upłynął okres 12 semestrów uprawniających studenta do świadczenia.
Podkreślić należy, że norma art. 93 ust. 8 tej p.s.w.n. stanowi, że przepisy ust. 1-7 stosuje się odpowiednio do studentów, którzy kształcili się lub uzyskali tytuły zawodowe za granicą. Z regulacji tej wynika, że okres studiów za granicą wlicza się do okresu studiowania, przez który może przysługiwać prawo do stypendium socjalnego, na takich zasadach jak okres studiów w Polsce. Organy zgodnie z art. 6 k.p.a. i wynikającą z niego zasadą praworządności, mają obowiązek działać na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, miały one zatem obowiązek zaliczyć okres studiów w Białorusi do okresu studiów w jakim może być pobierane stypendium socjalne.
Sąd rozważał znaczenie zawarcia przez ustawodawcę w cytowanym przepisie sformułowania o odpowiednim stosowaniu tej regulacji. Odpowiednie stosowanie prawa definiuje się w doktrynie jako stosowanie z pewnymi modyfikacjami lub stosowanie wprost, jeżeli modyfikacje takie nie są potrzebne, bądź zaniechanie stosowania pewnej regulacji, co pozwala na pewną elastyczność stosowania prawa. Zwroty takie używane są często w przypadku blokowego odwołania do całego szeregu przepisów normujących daną instytucję. W taki przypadku istnieć może bowiem duża rozbieżność między charakterem instytucji normowanej i instytucji, do której prawodawca się odwołuje.
W niniejszym przypadku mamy do czynienia z jednym przepisem, dotyczącym szeregu świadczeń i w przypadku każdego z tych świadczeń zrównano sytuacje studiów zagranicznych ze studiami w Polsce. W przypadku studenta narodowości polskiej studiującego za granicą, okres jego studiów zagranicznych podlega zaliczeniu do okresu studiów wskazanego w art. 93 ust. 4-7 p.s.w.n. Podobnie ocenić należy sytuację studenta zagranicznego, który obecnie studiuje w Polsce a który studiował uprzednio za granicą.
W ocenie Sądu, odpowiednie stosowanie prawa nie umożliwiało pominięcia przez organ okresu studiowania przez skarżącego za granicą.
W ramach postępowania o przyznanie stypendium nie przewidziano mechanizmu badania przyczyn zaprzestania studiów przez studenta studiującego przez cały okres studiów w Polsce. Jedynie niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, została uznana za przyczynę uzasadniającą możliwość uzyskania świadczeń przez dodatkowy okres 12 semestrów. Jest to wyliczenie zamknięte, enumeratywne. Inne przyczyny nie uzasadniają przedłużenia tego okresu, nie uzasadniają także niezaliczenia jakiegoś okresu do okresu studiów.
Za niezasadne uznać należy zatem wprowadzenie takiego mechanizmu - w ramach odpowiedniego stosowania prawa - dla studenta studiującego częściowo za granicą. Ścisła regulacja w tym zakresie w stosunku do studentów studiujących w Polsce wyklucza stosowanie przepisów art. 93 ust. 4-7 p.s.w.n. do studentów studiujących za granicą w korzystniejszy, inny niż ścisły sposób.
Wobec podniesienia przez skarżącego argumentu, że studiował on wcześniej w Białorusi i w tym czasie nie przysługiwały mu prawa do świadczeń socjalnych z uwagi na model systemu szkolnictwa wyższego w Białorusi, rozważenia wymagało, czy w przypadku studiów zagranicznych są one wliczane do okresu studiów jedynie w przypadku, gdy system kształcenia za granicą przewiduje, co do zasady, możliwość przyznania stypendium. Ustawodawca nie przewidział takiego wymogu. W ocenie Sądu, gdyby taki był zamiar ustawodawcy, kwestia ta winna zostać przez ustawodawcę wyraźnie wyartykułowana, co w ustawie nie nastąpiło. Wprowadzenie takiego zastrzeżenia nie może odbyć się w ramach "odpowiedniego" stosowania prawa. Byłoby to sprzeczne z celem ustawy, która nie wiąże upływu czasu uprawniającego do nabycia stypendium z prawem do jego pobierania w tym czasie lecz z samym okresem studiowania. Wskazać także należy, że brak regulacji w tym zakresie nie świadczy automatycznie o tym, że w przypadku ich istnienia, skarżącemu takie prawo by przysługiwało, z uwagi na spełnienie warunków jego powstania. Zaznaczyć należy, że w sytuacji w jakiej studentowi narodowości polskiej nie przysługiwało przez czas studiów prawo do świadczeń socjalnych (z uwagi na wysokość dochodów) ilość semestrów w których może on pobierać świadczenie stypendialne nie ulega przedłużeniu. Niezależnie od przysługiwania tego prawa w okresie wszystkich 12 miesięcy, po ich upływie nie może on otrzymać stypendium.
W sprawie wymagało także rozważenia, czy wskazywana opozycyjna działalność skarżącego, ucieczka z Białorusi i brak możliwości kontynuowania studiów, mogą w ramach odpowiedniego stosowania prawa skutkować odmienną interpretacją regulacji art. 93 ust. 4 w związku z ust. 8 p.s.w.n.
Wskazywane przez skarżącego powody przerwania studiów związane z zasługującą na szacunek działalnością opozycyjną, niewątpliwie istotne i trudne dla skarżącego, nie mogą prowadzić do przyznania mu stypendium z pominięciem przepisów aktualnie obowiązującego prawa.
Wskazać także należy, że w Polsce były przewidziane środki na pomoc materialną dla studentów z Białorusi np. w ramach Programu stypendialnego im. Konstantego Kalinowskiego czy jako projekt NAWA, która działając w ramach rządowej inicjatywy "Solidarni z Białorusią" uruchomiła działania wspierające studentów - "Solidarni ze studentami". Również poszczególne polskie uczelnie wyższe oferowały konkretną pomoc obejmującą udostępnienie bezpłatnych miejsc na studiach I i II stopnia, pomoc finansową w przypadku znalezienia się w trudnej sytuacji osobistej lub ekonomicznej oraz bezpłatne kursy języka polskiego, a także ofertę dla studentów relegowanych z macierzystych uczelni (m.in. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie czy Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi). Pomoc finansowa dla studentów z Białorusi jest także oferowana w ramach programu Unii Europejskiej dla białoruskich studentów "EU4Belarus – Support to Advanced Learning and Training (SALT II)", a program stypendialny jest częścią pakietu pomocowego Unii Europejskiej "EU4Belarus: Solidarity with the people of Belarus", przyjętego w odpowiedzi na kryzys polityczny po wyborach prezydenckich na Białorusi. Pomoc dla studentów m.in. z Białorusi oferowana jest obecnie także w ramach polskiego programu pomocowego Banach NAWA.
Skoro skarżący składając wniosek o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2024/2025, studiował łącznie ponad 12 semestrów, to przekroczony został limit, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu wnioskowanego stypendium.
W sprawie nie doszło zatem do naruszenia wskazywanych w skardze przepisów prawa materialnego.
Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania - art. 8, 7, 77, 79 i 80 k.p.a., dotyczących prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozważenia i rozważenia materiału dowodowego, udziału strony w postępowaniu dowodowym raz oceny materiału dowodowego. Istotnym materiałem dowodowym były dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, do których strona miała dostęp, a ustalenia co do okresu studiów skarżącego na Białorusi zostały dokonane na podstawie oświadczenia złożonego przez samego skarżącego. Wskazać należy, że skarżący w odwołaniu i skardze nie złożył żadnych nowych wniosków dowodowych, umożlwiających dokonanie odmiennych od poczynionych przez organ ustaleń faktycznych.
W sprawie nie mogło dojść do naruszenia normy art. 81a k.p.a. wprowadzającej zasadę rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony, bowiem zgodnie z § 1
wątpliwości co do stanu faktycznego niedające się usunąć, są rozstrzygane na korzyść strony jedynie w sprawach, których przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Niniejsza sprawa dotyczy natomiast przyznania stronie uprawnienia.
Podobnie, Sąd uznał za niezasadny także zarzut naruszenia przez organy art. 7a k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ (§ 1). Przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem jej przedmiotem nie było odebranie lecz przyznanie stronie uprawnienia.
Zgodnie z przywołanym w skardze art. 79a k.p.a.
§ 1. W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
§ 2. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.
Organ naruszył to unormowanie, zaniechał bowiem wypełnienia nałożonego w nim obowiązku, jednak to naruszenie prawa procesowego nie miało istotnego znaczenia da rozstrzygnięcia sprawy, zatem w świetle art. 145 § 1 lit.c p.p.s.a. nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zaznaczyć należy, że organ odwoławczy dostrzegł uchybienie związane z potencjalnym brakiem inicjatywy związanej z deklarowaniem zasady możliwości udział strony na każdym etapie postępowania, wyjaśnił jednak, iż w warunkach sprawy nie skutkowało to dla strony ujemnymi konsekwencjami.
W ocenie Sądu, organ dokonał w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych znajdujących oparcie w zebranym i niebudzącym wątpliwości materiale dowodowym. Organ dokonał prawidłowej oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia normy art. 93 ust. 4 i 8 p.s.w.n. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia normy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że organ w zaskarżonej decyzji nie naruszył przepisów prawa materialnego ani prawa procesowego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.
Wyrok w niniejszej sprawie został wydany w trybie uproszczonym zgodnie
z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).