III SA/Gd 1077/20

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Wojewody (...) z dnia 14 września 2020 r., nr (...) w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta (...) z dnia 14 sierpnia 2020 r., nr (...); 2. zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżącego L.B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 września 2020 r., nr (...) Wojewoda (...) utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta (...) z dnia 14 sierpnia 2020 r., nr (...), którą odmówiono L.B. udostępnienia żądanych danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL, dotyczących H.B..

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

L.B. zwrócił się do Burmistrza Miasta (...) z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL, dotyczących adresu zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy, zmarłej w dniu 23 marca 2019 r., H.B. Potrzebę uzyskania danych uzasadnił koniecznością "ustalenia sądu spadku - art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego przez spadkobiercę ustawowego." Do wniosku dołączono akt zgonu H.B. – córki E.B. i A.S., akt zgonu J.B. – syna E.B. i A.S. oraz akt urodzenia L.B. – syna J.B..

L.B. w odpowiedzi na wezwanie organu do wykazania interesu prawnego w uzyskaniu informacji, poinformował, że danych dotyczących ostatniego miejsca zameldowania H.B. potrzebuje do ustalenia sądu spadku, czyli właściwego miejscowo do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Skarżący wskazał również, że jest zstępnym brata H.B., co starał się wykazać załączonymi do wniosku aktami stanu cywilnego.

Pismem z dnia 31 października 2019 r. organ I instancji poinformował skarżącego, że w związku z niewykazaniem interesu prawnego w uzyskaniu informacji dotyczących danych H.B. wniosek o udzielenie informacji z rejestru mieszkańców oraz z rejestru PESEL pozostawia bez rozpatrzenia.

Skarżący wniósł odwołanie od tego pisma.

Wojewoda (...) postanowieniem z dnia 5 grudnia 2019 r., stwierdził niedopuszczalność tego odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 27 marca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 242/20 oddalił skargę L.B. na powyższe postanowienie. Sąd stwierdził, że pismo organu pierwszej instancji z dnia 31 października 2019 r. nie nosi cech decyzji administracyjnej, a zatem nie przysługiwało od niego odwołanie. Sąd wskazał również, że nie ma wątpliwości, że powoływanie się potencjalnego spadkobiercy ustawowego na zamiar wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, stanowi o posiadaniu interesu prawnego w uzyskaniu danych dotyczących ostatniego miejsca zameldowania spadkodawcy z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL.

Burmistrz Miasta (...), powołując się na przepis art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm.) dalej zwanej jako: "u.e.l.", stwierdził, że nieudokumentowanie interesu prawnego przez wnioskodawcę wyklucza możliwość udostępnienia jakichkolwiek informacji o osobie poszukiwanej.

Organ II instancji, po rozpatrzeniu odwołania strony podzielił stanowisko organu I instancji o niewykazaniu przez wnioskodawcę interesu prawnego uprawniającego do otrzymania żądanych danych. Organ podniósł, że pojęcie interesu prawnego w ustawie o ewidencji ludności nie jest zdefiniowane. Istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Organ II instancji poparł stwierdzenia organu I instancji, że interes prawny musi być interesem "własnym", "osobistym", "indywidualnym" danego podmiotu i mieć charakter "realny", to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej. O tym, czy w konkretnej sprawie dany podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego nie tylko z zakresu prawa administracyjnego, ale również z zakresu np. stosunków cywilnych.

Organ II instancji podkreślił, że załączone do wniosku kserokopie aktów stanu cywilnego mogą być istotne dla sądu spadku celem ustalenia kręgu spadkobierców po zmarłej H.B. , jednak nie stanowią dowodu dla organu udostępniającego dane, że wnioskodawca jest spadkobiercą po zmarłej lub że posiada interes prawny w uzyskaniu żądanych danych. W ocenie organu II instancji skarżący nie wykazał, że nie może bez żądanych danych złożyć wniosku do sądu spadku. Przeciwnie, posiadając akt stanu cywilnego zmarłej H.B. skarżący ma możliwość złożenia wniosku do sądu spadku i to ten sąd, jeżeli uzna za stosowne, wezwie wnioskodawcę o uzupełnienie ewentualnych dodatkowych danych, jakie uzna za niezbędne do procedowania sprawy.

L.B. zaskarżył decyzję Wojewody (...) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej naruszenie art.46 ust.2 pkt 1 u.e.l. poprzez uznanie, iż wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w uzyskaniu danych.

W uzasadnieniu skargi wskazano na przepisy kodeksu cywilnego regulujące kwestie spadkobrania. Podniesiono, że aby uzyskać orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku konieczne jest przeprowadzenie w tym przedmiocie postępowania przed sądem. Stosowny wniosek należy wnieść do sądu właściwego miejscowo. Niezbędne jest zatem ustalenie i potwierdzenie ostatniego przed zgonem miejsca zameldowania spadkodawcy. Przepisy art. 1025 § 1 kc i art. 1027 kc stanowią prawnomaterialną podstawę interesu prawnego wnioskodawcy. Zainicjowanie postępowania prowadzącego do udowodnienia przymiotu spadkobiercy, wymaga danych meldunkowych spadkodawcy z systemu PESEL. Podkreślono w skardze, iż ocena występowania po stronie skarżącego interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych zawarta jest w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 marca 2020 roku, sygn. akt III SA/Gd 242/20.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda (...) wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialną podstawę przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy art. 46 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 47 ust. 3 u.e.l., zgodnie z którymi dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny ( art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.). Jeżeli interes prawny nie zostanie wykazany organ rozpatrujący wniosek o udostępnienie danych jednostkowych odmówi w drodze decyzji administracyjnej ich udostępnienia (art. 47 ust. 3 u.e.l.).

Zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane w postępowaniu w ramach którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał prawomocny wyrok z dnia 27 marca 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 242/20). W wyroku Sąd wyraził jednoznaczną ocenę prawną co do tego, że powoływanie się przez potencjalnego spadkobiercę ustawowego na zamiar wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku przesądza o posiadaniu przez niego interesu prawnego w uzyskaniu danych dotyczących ostatniego miejsca zameldowania spadkodawcy z rejestru

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Pojęcia oceny prawnej w rozumieniu powyższego przepisu nie należy ograniczać wyłącznie do samego przedmiotu zaskarżenia mającego charakter incydentalny w odniesieniu do całego postępowania administracyjnego. Ocena ta obejmuje także przedstawiony w wyroku sposób interpretacji przepisów prawa mający wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Zatem ocena prawna wyrażona w powołanym wyżej wyroku pozostawała wiążąca nie tylko co do charakteru pisma organu I instancji z dnia 31 października 2019 r., ale także co do istoty żądania skarżącego, czyli kwestii jego interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych.

Niezależnie od związania oceną zawartą w powołanym wyroku, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela przedstawione w nim stanowisko. Przepisy ustawy o ewidencji ludności wskazane jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji nakładają na osobę ubiegającą się o udostępnienie danych z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL obowiązek wykazania interesu prawnego, co oznacza, że żądający dla skuteczności złożonego żądania musi wykazać w sposób dający się zweryfikować przez fakty, własny interes prawny.

Zgodnie z art. 628 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2020 poz. 1575 ze zm.) do czynności w postępowaniu spadkowym właściwy jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku).

Z przepisu tego wynika zatem wprost, że ustalenie właściwości miejscowej sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku następuje na podstawie danych o ostatnim miejscu zamieszkania spadkodawcy.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 463 ze zm.) akta stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Akt zgonu stosownie do art. 95 ust. 1 zawiera następujące informacje:

1) nazwisko, nazwisko rodowe, imię (imiona), datę i miejsce urodzenia osoby zmarłej;

2) stan cywilny;

3) nazwisko, nazwisko rodowe, imię (imiona) małżonka osoby zmarłej, jeżeli w chwili śmierci pozostawała ona w związku małżeńskim;

4) datę, godzinę oraz miejsce zgonu albo jeżeli nie są znane - datę, godzinę oraz miejsce znalezienia zwłok;

5) nazwiska, nazwiska rodowe, imiona rodziców osoby zmarłej;

6) nazwisko i imię lub nazwę zgłaszającego zgon;

7) nazwisko i imię biegłego lub tłumacza, jeżeli brał udział w czynności.

W akcie zgonu nie umieszcza się zatem informacji o miejscu zamieszkania osoby zmarłej. Dlatego też przedstawiony przez skarżącego akt zgonu H.B. informacji takiej nie zawiera.

Zainicjowanie postępowania spadkowego przed właściwym sądem wymaga ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Dopiero takie ustalenie pozwoli bowiem wnioskodawcy na określenie sądu spadku. Dane dotyczące miejsca zamieszkania osoby zmarłej uzyskać można w drodze wniosku o udostępnienie danych z rejestru PESEL.

W aktach administracyjnych znajdują się załączone do wniosku odpisy aktów stanu cywilnego, z których wynika stosunek pokrewieństwa pomiędzy wnioskodawcą a H.B., uzasadniający przyjęcie, że skarżący należy do kręgu spadkobierców ustawowych H.B..

Zatem niezbędna dla wszczęcia przez skarżącego postępowania spadkowego i wykazana stosownymi dokumentami potrzeba ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania H.B. stanowi o interesie prawnym ujętym w art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a wobec uwzględnienia skargi.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów".

Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID 19 i ograniczone możliwości techniczne Sądu uzasadniają stwierdzenie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość.