III SA/Łd 746/23

III SA/Łd 746/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 771
art. 18 ust. 3, art. 99 ust. 2 pkt 4, art. 225
Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych
Dz.U. 2023 poz 775
art. 112, art. 134. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 2, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Rady Izby Komorniczej w Ł. z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr 87/23 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia od uchwały w sprawie zawieszenia w czynnościach aplikanta komorniczego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości; 2. zasądza od Rady Izby Komorniczej w Ł. na rzecz skarżącego A. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotów kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Uchwałą z 13 czerwca 2023 r., nr 76/23 Rada Izby Komorniczej w Łodzi na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. poz. 771 ze zm.) zawiesiła A.S. w czynnościach aplikanta komorniczego.
Od uchwały tej A.S. wniósł do Rady Izby Komorniczej w Łodzi zażalenie zatytułowane "odwołanie".
Uchwałą z 7 sierpnia 2023 r., nr 87/23 Rada Izby Komorniczej w Łodzi, na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 4 ustawy o komornikach sądowych oraz art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. stwierdziła niedopuszczalność zażalenia A.S. od uchwały nr 76/23 Rady Izby Komorniczej w Łodzi z 13 czerwca 2023 r. w sprawie zawieszenia w czynnościach aplikanta komorniczego oraz określiła, że uchwała ta wchodzi w życie z dniem podjęcia.
W uzasadnieniu Rada Izby Komorniczej w Łodzi stwierdziła, że zawieszenie aplikanta w czynnościach stanowi autonomiczne uprawnienie rady właściwej izby komorniczej, w przeciwieństwie do przypadków zawieszenia w czynnościach komornika (art. 18 ustawy o komornikach sądowych) oraz asesora komorniczego (art. 142 ustawy o komornikach sądowych), gdy kompetencje w tym zakresie ma Minister Sprawiedliwości, a nadto w odniesieniu do asesorów komorniczych – prezes właściwego sądu apelacyjnego. Z uwagi na okoliczność, że w takim przypadku uchwała o zawieszeniu aplikanta w czynnościach ma charakter wewnątrzsamorządowy, a ustawa nie przewiduje złożenia odwołania od tej uchwały (jak to ma np. miejsce w art. 242 ust. 1 i 2 w związku z art. 225 ustawy o komornikach sądowych) należy przyjąć, że od uchwały rady właściwej izby komorniczej żaden środek zaskarżenia nie przysługuje. Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a przepis ten z mocy art. 144 k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń.
W skardze na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.S. wniósł o jej uchylenie i przekazanie właściwemu organowi do dalszego prowadzenia sprawy zobowiązując jednocześnie ten organ do przeprowadzenia postępowania w sposób zgodny z przepisami prawa tak, aby nie naruszano jego podstawowych uprawnień jako obywatela tego kraju.
Skarżący zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 127 § 2 k.p.a. w związku z art. 202 ust. 1 pkt 20 i art. 225 ustawy o komornikach sądowych poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że od uchwały podjętej w przedmiocie zawieszenia skarżącego w prawach aplikanta komorniczego nie przysługuje mu żadne odwołanie, podczas gdy całe postępowanie prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 127 § 2 k.p.a. wynika prawo do złożenia odwołania, zaś przepis art. 202 ust. 1 pkt 20 ustawy o komornikach sądowych stanowi podstawę do rozpoznania odwołania przez Krajową Radę Komorniczą. Przepis art. 225 ustawy o komornikach sądowych stanowi podstawę do przyjęcia, że skoro w toku postępowania o zawieszenie komornika sądowego przewidziano odwołanie, to musi ono być również zachowane względem aplikanta komorniczego.
W odpowiedzi na skargę Rada Izby Komorniczej w Łodzi wniosła o odrzucenie skargi ewentualnie o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej uchwale.
Organ administracji stwierdził, że zasada dwuinstancyjności postępowania nie ma charakteru bezwzględnego. Już norma art. 78 Konstytucji RP dopuszcza od niej wyjątki, jednocześnie zastrzegając, że muszą wynikać z aktu prawnego rangi ustawowej. W sprawie nie przysługuje droga sądowa. Ani ustawa o komornikach sądowych, ani Kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują bowiem środka odwoławczego od uchwały Izby Komorniczej w przedmiocie zawieszenia w czynnościach aplikanta komorniczego, w szczególności nie przysługuje w tym zakresie możliwość wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sytuacja ta w żaden sposób nie uchybia zasadzie z art. 176 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP.
Na rozprawie 12 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę i wnosi o zasądzenie kosztów postępowania.
Pełnomocnik organu administracji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
Przedmiotem skargi jest podjęta na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 4 ustawy o komornikach sądowych oraz art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. uchwała stwierdzająca niedopuszczalność zażalenia skarżącego od podjętej na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 4 ustawy o komornikach sądowych uchwały o zawieszeniu w czynnościach aplikanta komorniczego. Tego rodzaju uchwała jest ostateczna w administracyjnym toku instancji i kończy postępowanie. Stanowi akt organu kolegialnego, a więc przybiera formę uchwały, która w istocie odpowiada postanowieniu kończącemu postępowanie administracyjne i z tego względu jest objęta kontrolą działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne (art. 3 § 2 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli zaskarżonej uchwały w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.
Jako podstawę prawną zaskarżonej uchwały wskazano art. 134 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W art. 134 k.p.a. uregulowano dwie odrębne instytucje proceduralne – niedopuszczalność odwołania i uchybienie terminowi wniesienia odwołania (por. wyrok NSA w Warszawie z 10 listopada 1998 r., III SA 898/97). Organ odwoławczy wydaje postanowienie o niedopuszczalności odwołania w przypadku stwierdzenia braku spełnienia przesłanek podmiotowych lub przedmiotowych dopuszczalności odwołania. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do legitymacji skargowej podmiotu wnoszącego odwołanie. Przesłanki przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji.
Z kolei drugi powołany w podstawie prawnej zaskarżonej uchwały przepis, tj. art. 144 k.p.a. stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
Zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała z 13 czerwca 2023 r. zostały podjęte w postępowaniu w sprawie zawieszenia w czynnościach aplikanta komorniczego wobec czego wskazać należy, że zgodnie z art. 225 ustawy o komornikach sądowych do aplikantów i asesorów stosuje się odpowiednio przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej komorników oraz przepisy art. 18 ust. 3-6, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Z kolei przepis art. 18 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych stanowi, że na postanowienie Ministra Sprawiedliwości o zawieszeniu komornika w czynnościach przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Do rozpoznania zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego o środkach odwoławczych. Przepisów o środkach zapobiegawczych nie stosuje się.
W ocenie sądu, wbrew stanowisku Rady Izby Komorniczej w Łodzi, z odpowiednio stosowanego art. 18 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych wynika, że zawieszenie aplikanta w czynnościach przez radę izby komorniczej na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych jest zaskarżalne zażaleniem do sądu powszechnego – Sądu Okręgowego w Warszawie w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Do rozpoznania zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego o ośrodkach odwoławczych. Przepisów o środkach zapobiegawczych nie stosuje się.
Wskazać też należy, że zgodnie z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Wyłączenie prawa do zaskarżenia orzeczenia musi zatem być ustanowione expressis verbis w przepisie prawa.
Ograniczenie lub wyłączenie prawa strony postępowania administracyjnego do wniesienia środka odwoławczego może nastąpić wyłącznie na podstawie przepisu ustawy, w razie zaś wątpliwości, czy służy odwołanie od decyzji nieostatecznej, należy przyjmować istnienie prawa odwołania.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że możliwość uruchomienia weryfikacji orzeczenia podjętego w pierwszej instancji jest istotą prawa do zaskarżenia wyrażonego w art. 78 Konstytucji RP. Nakłada ono na ustawodawcę obowiązek nie tylko formalnego uprawnienia strony do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia lub decyzji wydanych w pierwszej instancji, lecz także stworzenia gwarancji prawnych zapewniających możliwość organowi drugiej instancji merytorycznej oceny prawidłowości rozstrzygniętej sprawy. Celem powyższego jest zapobieganie pomyłkom i arbitralności orzeczeń zapadłych w pierwszej instancji (por. wyrok TK z 12 czerwca 2002 r., P 13/01, OTK-A 2002/4, poz. 42). W konsekwencji wyłączenie lub ograniczenie prawa strony do odwołania od każdej decyzji wydanej w pierwszej instancji może polegać na tym, że przepis nie dopuszcza wniesienia odwołania do organu wyższej instancji przez uznanie takiej decyzji za decyzję ostateczną lub przez wyraźne postanowienie, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji, której nie określa się jednocześnie jako ostatecznej, nie służy odwołanie. Co więcej, wyłączenie lub ograniczenie prawa do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji jest z reguły kompensowane w postaci przyznania stronie prawa wniesienia środka zaskarżenia do sądu powszechnego albo prawa wniesienia środka zaskarżenia decyzji do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji poprzez wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (por. A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, Komentarz aktualizowany do art. 127 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el 2024).
W ocenie sądu w zaskarżonej uchwale Rada Izby Komorniczej w Łodzi błędnie zatem uznała, że od uchwały o zawieszeniu aplikanta w czynnościach podjętej na podstawie art. 99 ust. 2 pkt 4 ustawy o komornikach sądowych nie przysługuje środek zaskarżenia. Podkreślić trzeba, że w ustawie o komornikach sądowych brak jest przepisu, który wyłączałby dopuszczalność wniesienia środka zaskarżenia na uchwałę o zawieszeniu aplikanta w czynnościach podjętą na podstawie jej art. 99 ust. 2 pkt 4, a z powołanych wyżej przepisów art. 225 i art. 18 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych wynika, że skarżącemu przysługiwało prawo do wniesienia zażalenia na uchwałę o zawieszeniu w czynnościach aplikanta, do rozpoznania którego właściwy jest sąd powszechny – Sąd Okręgowy w Warszawie.
Skoro zaś Rada Izby Komorniczej w Łodzi podjęła zaskarżoną uchwałę w sprawie, w które nie była właściwa, to tym samym zachodzi określona w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. podstawa do stwierdzenia jej nieważności w całości z uwagi na wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości oraz z rażącym naruszeniem art. 134 i art. 144 k.p.a. na skutek błędnej wykładni art. 99 ust. 2 pkt 4 i art. 225 w związku z art. 18 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych.
Z uwagi na to, że zarówno zaskarżona uchwała jak i poprzedzająca ją uchwałą z 13 czerwca 2023 r. o zawieszeniu skarżącego w czynnościach aplikanta komorniczego nie zawierały pouczenia co do prawa wniesienia, odpowiednio, skargi do sądu administracyjnego i zażalenia do sądu powszechnego wskazać też należy, że zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.
Konsekwencje obowiązywania art. 112 k.p.a. powinny być takie, że w przypadku wniesienia spóźnionego odwołania, które wpłynęło z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, organ obowiązany będzie je rozpatrzyć bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017 r., str. 621). Podzielając pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1206/17, należy wskazać, że skutki prawne błędnego pouczenia o środkach zaskarżenia powinny być jednolite zarówno na drodze postępowania administracyjnego jak i postępowania sądowego – odmienna wykładnia prowadzi bowiem do zbędnego formalizmu i przedłużania postępowania, albowiem sąd w sytuacji złożenia wniosku o przywrócenie terminu z powodu błędnego pouczenia obowiązany jest przywrócić go stronie. Skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a. w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest zatem obowiązek rozpatrzenia go przez ten sąd bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu (por. też postanowienia NSA: z 10 listopada 2017 r., II OZ 1382/17; z 22 listopada 2017 r., II OZ 1446/17; z 29 listopada 2017 r., II OZ 1463/17). Dotyczy to także braku pouczenia w ogóle, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Ochrona gwarantowana art. 112 k.p.a. w takim wypadku następuje z mocy prawa. Jeżeli zaś przepis prawa z mocy prawa udziela stronie ochrony prawnej, a tak expressis verbis stanowi art. 112 k.p.a., to nie ma podstaw do odsyłania jednostki na inną drogę ochrony prawnej (prośbę o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2013 r., I OSK 1553/11).
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 1 w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Zasądzona od organu administracji na rzecz skarżącego kwota 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego będącego adwokatem w wysokości 480 zł oraz zwrot uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 200 zł.
d.j.