III SA/Łd 327/23

III SA/Łd 327/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Małgorzata Kowalska
Monika Krzyżaniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 574
art. 79 ust. 1 pkt 2, art. 85, art. 86 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 roku sprawy ze skargi Ł. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 8 marca 2023 roku znak 3/2022/STUD/WPiA w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w opłatach za powtarzanie roku oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 8 marca 2023 r., znak: 3/2022/STUD/WPiA, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.), a także § 7 zarządzenia Rektora UŁ nr 19 z 26 października 2020 r. w sprawie zasad pobierania i zwalniania z opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie Łódzkim, Rektor Uniwersytetu Łódzkiego utrzymał w mocy decyzję Dziekana ds. Ogólnych i Finansowych na Wydziale Prawa i Administracji UŁ z 13 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia Ł. L. ulgi w opłatach za powtarzanie IV roku studiów.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i rozważania prawne:
Ł. L. rozstrzygnięciem Prodziekana Wydziału Prawa i Administracji z 20 sierpnia 2022 r. uzyskał zgodę na wznowienie studiów w roku akademickim 2022/2023 na kierunku prawo, studia jednolite magisterskie, stacjonarne. Jednocześnie student uzyskał zgodę na powtarzanie IV roku studiów i został zobowiązany do zaliczenia 4 przedmiotów, za które łączna opłata za powtarzanie wynosi 4000 zł. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z 16 sierpnia 2022 r., w którym zobowiązuje się on do uiszczenia opłaty w wysokości 4000 zł z tytułu powtarzania niezaliczonego roku studiów.
Pismem z 14 października 2022 r. student złożył wniosek o udzielenie ulgi w opłatach w postaci rozłożenia opłaty na cztery raty w wysokości 1000 zł każda.
Decyzją Dziekana ds. Ogólnych i Finansowych na Wydziale Prawa i Administracji UŁ z 14 października 2022 r. student uzyskał ulgę w opłatach w postaci rozłożenia opłaty na 4 raty w wysokości 1000 zł każda płatnych w terminach: I rata płatna do 30 października 2022 r., II rata płatna do 30 listopada 2022 r., III rata płatna do 25 lutego 2023 r. oraz IV rata płatna do 15 marca 2023 r.
Pismem z dnia 5 grudnia 2022 r. student złożył wniosek o udzielenie kolejnej ulgi w opłatach w postaci odroczenia płatności II raty do dnia 25 lutego 2023 r., uzasadniając prośbę brakiem wystarczających środków pieniężnych. Student wskazał, że na dzień złożenia wniosku nie posiada pracy i nie dysponuje środkami, które pozwoliłyby na bieżące pokrycie należności z tytułu powtarzania roku.
Decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r. Dziekan ds. Ogólnych i Finansowych na Wydziale Prawa i Administracji UŁ stwierdził brak podstaw do dalszego przyznania Ł. L. ulg w opłatach za powtarzanie roku.
Pismem z 13 stycznia 2023 r. student złożył kolejny wniosek o udzielenie ulgi w opłatach za powtarzanie roku w postaci umorzenia II, III i IV raty w łącznej wysokości 4000 zł. Organ wskazał przy tym, że I rata została przez studenta zapłacona, wobec czego jego zobowiązanie wobec uczelni wynosi 3000 zł z tytułu opłaty za powtarzanie roku. We wniosku student powołał się na nadzwyczajne okoliczności, które wywołała pandemia Covid-19, wojna w Ukrainie oraz ówczesny przymusowy tryb nauki zdalnej, co miało stanowić przyczynę niezaliczenia przedmiotów, które aktualnie powtarza. Student podkreślił, że wymiar kary administracyjnej z tytułu wznowienia studiów jest dla niego krzywdzący. Powrót do trybu stacjonarnego nauki spowodował konieczność przeprowadzenia się z miejscowości zamieszkania do Łodzi, co skutkowało utratą możliwości zarobkowych w dotychczasowym miejscu zamieszkania.
Decyzją z 13 stycznia 2023 r. Dziekan ds. Ogólnych i Finansowych na Wydziale Prawa i Administracji UŁ odmówił Ł. L. przyznania kolejnej ulgi w opłatach za powtarzanie roku, wskazując, że opłaty za powtarzanie roku nie są karą administracją, lecz są uregulowane w obowiązujących w uczelni przepisach.
Od powyższej decyzji student pismem z 20 stycznia 2023 r. złożył do Rektora UŁ odwołanie, w którym wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie opłaty z uwagi na brak środków pieniężnych na pokrycie zaległych należności względem uczelni.
Rektor Uniwersytetu Łódzkiego, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyjaśnił, że decyzje w sprawie udzielenie ulgi w opłatach mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ podejmuje wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ocenia czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Wspomniane granice wytycza natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości.
Organ II instancji powołał następnie art. 79 ust. 1 pkt. 2 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także zarządzenie Rektora UŁ nr 88 z dnia 14 kwietnia 2022 r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie Łódzkim w roku akademickim 2022/2023, gdzie w załączniku nr 16 ustalono wysokość opłat za powtarzanie przedmiotów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce, w tym za powtarzanie przedmiotów objętych zaliczeniem warunkowym oraz powtarzanie przedmiotów po wznowieniu studiów na poszczególnych wydziałach Uczelni. Zgodnie z załącznikiem nr 16 wysokość opłat za powtarzanie przedmiotów na Wydziale Prawa i Administracji UŁ po wznowieniu studiów wynosi dla przedmiotów semestralnych 500 zł, dla przedmiotów rocznych 1000 zł. Rektor UŁ zaznaczył, iż zasady wnoszenia opłat za powtarzanie przedmiotów dotyczą wszystkich studentów uczelni w równym stopniu i nie stanowią "kary administracyjnej", na którą powołuje się student w swoich pismach - pobieranie opłat za powtarzane przedmioty stanowi realizację uprawnienia przyznanego uczelniom przez ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w przypadku, kiedy studenci nie uzyskują zaliczeń przedmiotów zgodnie z zaplanowanym harmonogramem kształcenia i tok kształcenia ulega przedłużeniu.
Organ II instancji stwierdził, że zgodnie z rozstrzygnięciami w przedmiocie wznowienia studiów oraz powtarzania IV roku studiów z dnia 30 sierpnia 2022 r. Ł. L. był świadomy istniejącego obowiązku uiszczenia opłaty za powtarzanie czterech niezaliczonych przedmiotów w łącznej kwocie 4000 zł, a w oświadczeniu z 13 sierpnia 2022 r. tego obowiązku nie negował.
Odnosząc się do zarzutów sformułowanych we wniosku o udzielenie ulgi w opłacie z 13 stycznia 2023 r. Rektor podkreślił, że ulga w opłacie została już studentowi udzielona w postaci rozłożenia opłaty na raty - student otrzymał blisko półroczny okres rozłożenia płatności na raty, który w ocenie organu uczelni jest wystarczający dla uregulowania zobowiązań. Student składając wniosek o wznowienie studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego 2022/2023 w Uniwersytecie Łódzkim - mającym siedzibę ponad 200 km od dotychczasowego miejsca zamieszkania studenta, musiał brać pod uwagę, że uczelnie po okresie pandemii powrócą do tradycyjnej formy prowadzenia zajęć w postaci stacjonarnej. Wybierając uczelnię znacznie oddaloną od miejsca zamieszkania, każdy student musi przeanalizować swoje możliwości finansowe pozwalające na utrzymanie się w mieście, w którym wybrał uczelnię, na której chce się kształcić. W przypadku trudnej sytuacji finansowej Uniwersytet Łódzki umożliwia przy tym ubieganie się o przyznanie stypendium socjalnego po spełnieniu warunków określonych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz Regulaminie Świadczeń Stypendialnych dla Studentów i Doktorantów UŁ przyjętym zarządzeniem Rektora UŁ nr 141 z 14 września 2022 r. Procedura przyznawania stypendium socjalnego pozwala na weryfikację sytuacji materialnej studenta i ustalenie czy prawo do stypendium mu przysługuje. Skarżacy nie wnioskował o przyznanie stypendium socjalnego a do odwołania załączył jedynie wydruk z bankomatu zawierający saldo konta bankowego. W ocenie organu II instancji tego rodzaju dowodu nie można uznać za dokument potwierdzający wysokość uzyskiwanych przez studenta dochodów. Wydruk z bankomatu potwierdza jedynie wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na koncie w momencie sporządzenia tego wydruku.
Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy, w ocenie Rektora UŁ nie zaistniały żadne dodatkowe przesłanki uzasadniające przyznanie kolejnej ulgi w opłacie za powtarzanie roku w postaci umorzenia II, III i IV raty, wobec czego wniosek Ł. L. został rozpatrzony negatywnie.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Ł. L. zaskarżył powyższą decyzję organu, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1/ naruszenie art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności występujących w niniejszej sprawie świadczących o istnieniu ważnego interesu strony w kontekście zajmowanego przez skarżącego konsekwentnie stanowiska oraz przedłożonych przez niego dokumentów - wszystkich pism dot. opłaty wynikającej z faktu powtarzania roku;
2/ naruszenie art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, wyczerpującego uzasadnienia i wykazania, z jakich powodów organ odmówił umorzenia opłaty z tytułu powtarzania roku, wznowienia studiów, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności poprzez zignorowanie treści pisma procesowego z dnia 19.01.2023 r., w szczególności Rektor nie powołał się na zastrzeżenia zawarte w załączeniu, tj. "Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie urlopu od zajęć, oraz wniosek o dostęp do akt w przedmiocie skreślenia z listy studentów" - który był przedmiotem rozstrzygnięcia w roku 2022 w sprawie skreślenia z listy studentów.
3/ naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to: § 6 ust. 3 oraz § 7 ust. 5 Zarządzenia nr 19 Rektora UŁ z 26.10.2020 r. poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia opłaty pomimo istnienia ważnego interesu skarżącego.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie organu administracji publicznej na podstawie art. 145a § 1 do określonego rozstrzygnięcia zawisłej sprawy - tudzież skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia, albo skierowania sprawy do mediacji, a także zasądzenie - na podstawie art. 200 p.p.s.a. - kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Ł. L. podniósł, że z uwagi na trudną sytuację finansową nie stać go na pokrycie kwestionowanej opłaty. Wszelkie dodatkowe wydatki zostały przeznaczone na ponowną organizację warunków bytowych w [...], m.in. na ponoszenie kosztów najmu pokoju w akademiku, w domu studenta nr [...] w [...]. Skarżący wyraził sprzeciw wobec nieprawidłowej kwalifikacji prawnej stanu faktycznego do dyspozycji rozporządzenia Rektora z dnia 26.10.2020 r. w zakresie zasad umarzania opłat należnych, przywołanego w petitum (pkt 2.), przez organy administracji publicznej. Zdaniem skarżącego doszło do wadliwego stosowania prawa w wymiarze interpretacji zasad współżycia społecznego, które to zostały wyrażone w § 6 ust. 3 ww. rozporządzenia Rektora. Skarżący oświadczył, iż na skutek zmian formy nauczania ze zdalnej na stacjonarną ponosił dodatkowe koszty finansowe i zdrowotne. W ocenie strony, sprzecznym z wyżej wspomnianymi zasadami współżycia są chociażby dodatkowe wydatki, koszty finansowe które były związane z organizacją w zakresie egzystencji w miejscu studiowania oraz przeprowadzek. Wielu studentów spoza Łodzi zostało de facto zmuszonych do powrotu, do swojego domicylu, z uwagi na kryteria ekonomiczne i bezsensowność ekonomiczną pobytu w mieście [...], gdy studia odbywały się w formie zdalnej - niemniej umowy najmu dalej obowiązywały i tylko nieliczni studenci powoływali się przy wypowiedzeniu stosunku najmu na klauzulę rebus sic stantibus. Z uwagi powyższe skarżący był zmuszony do poniesienia kosztu kilku czynszów najmu, ponieważ brak było jakichkolwiek miarodajnych informacji co do harmonogramu organizacji roku akademickiego w ówczesnym czasie. Dalszym dodatkowym wydatkiem była decyzja o powrocie na studia stacjonarne - po podliczeniu całościowych kosztów reorganizacji studiów i swojego miejsca życia, tylko i wyłącznie z uwagi na zmianę formy studiów, strona poniosła dodatkowe wydatki rzędu 8 -12 tysięcy złotych. Wobec czego, zdaniem skarżącego, dalsze wydatki, tj. opłata za powtarzanie roku (wznowienie studiów) w wymaganej do dalszej zapłaty kwocie jest niesprawiedliwa, niesłuszna i pozbawiona prostudenckiej empatii i interpretacji - którą winni się kierować i charakteryzować piastuni uniwersyteckich organów administracji publicznej. Dlatego zdaniem strony doszło do naruszenia zasad współżycia społecznego.
Dodatkowo, pandemia (tj. nauczanie zdalne) odbiła na skarżącym dość traumatyczne objawy w przestrzeni zdrowia psychicznego - wielomiesięczne zaburzenia lękowe - co spowodowało, że na samych psychologów wydał ok. 4000 zł. Końcowo skarżący wskazał, że pragnąłby żyć w kraju bardziej otwartym, życzliwym i lepiej zorganizowanym, dlatego z uwagi na swój interes, ale i interes ogółu studentów, składa niniejszą skargę, którą uważa za zasadną.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Łódzkiego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Jako chybione organ uznał zarzuty podniesione w skardze dotyczące odpowiedzialności uczelni za złą sytuację finansową skarżącego w związku z zawieszeniem funkcjonowania uczelni w okresie pandemii COVID-19. W ówczesnym okresie zawieszenie funkcjonowania uczelni wynikało bowiem z powszechnie obowiązujących przepisów prawa i dotyczyło jednakowo wszystkich uczelni oraz studentów w kraju. Ponadto wybierając uczelnię znacznie oddaloną od miejsca zamieszkania, każdy student musi przeanalizować swoje możliwości finansowe pozwalające na utrzymanie się w mieście, w którym wybrał uczelnię, na której chce się kształcić. Organ wskazał, że skarżący, pomimo podkreślania swojej złej sytuacji finansowej nie skorzystał z możliwości wsparcia stypendium socjalnego, czego dał wyraz w piśmie z dnia 28 marca 2023 r., w którym stwierdził, że nie zamierza korzystać z żadnej pomocy socjalnej mimo prawdopodobnego kwalifikowania jego sytuacji życiowej do takiego wsparcia, gdyż wyznaje wartości wolnorynkowe i próbuje żyć godnie według wyznawanych przez siebie wartości. Organ podniósł, że powyższe stwierdzenie stoi niejako w sprzeczności z faktem ubiegania się o udzielenie kolejnej ulgi w opłacie w postaci zwolnienia z rat - ta forma wsparcia stanowi przejaw pomocy materialnej udzielanej studentom w określonych w zarządzeniu w przypadkach.
Odnosząc się do zarzutów skargi tj. naruszenia art 11, art. 77 i art. 80 k.p.a., Rektor UŁ również stwierdził, że są one niezasadne. Organ opierał się na zebranym w sprawie materiale dowodowym, w którego skład wchodziły wszelkie pisma skarżącego oraz dokumenty wydane przez Dziekana Wydziału Prawa i Administracji UŁ oraz osoby działające z jego upoważnienia w zakresie procedury wznowienia skarżącego na studia oraz procedury związanej z udzieleniem ulgi w opłatach za usługi edukacyjne. Po wniesieniu skargi Ł. L. dostarczył do Rektora UŁ zaświadczenie z dnia 20 kwietnia 2023 r., stwierdzające brak dochodu w roku podatkowym 2022 r., ale we wniosku z 13 października 2022 r. w sprawie udzielenia ulgi w opłacie w postaci jej rozłożenia na raty, skarżący przedstawił informację, iż jego "sytuacja finansowa zależy od wielu czynników, z uwagi na cywilnoprawny charakter działalności gospodarczej, którą starom się prowadzić na własny rachunek". Z tego sformułowania, w ocenie organu wynikało, że okresie ubiegania się o udzielenie ulgi skarżący wykonywał bliżej nieokreśloną działalność zarobkową i nie stwierdził jednoznacznie, że nie osiąga żadnego dochodu, wobec czego organ I instancji nie miał żadnych przesłanek i podstaw do przyjęcia domniemania, że skarżący faktycznie żadnego źródła dochodu nie posiada. We wniosku z 5 grudnia 2022 r. skarżący ubiegał się o przesunięcie terminu płatności drugiej raty i jednocześnie wskazał, że od stycznia 2023 r. będzie podejmował pracę w jednej z [...] kancelarii. W kolejnym wniosku z dnia 13 stycznia 2023 r. w sprawie umorzenia rat z tytułu wznowienia studiów, skarżący nie wykazał żadnym dowodem faktu nieosiągania dochodów, które uzasadniałyby możliwość wyrażenia zgody na udzielenie dalszych ulg w opłatach za powtarzanie roku. Organ podkreślił, że skarżący jest mieszkańcem [...] Domu Studenta UŁ i od 1 stycznia 2023 r. regularnie uiszcza co miesiąc opłatę za najem pokoju w kwocie 720 zł.
W piśmie procesowym z 3 sierpnia 2023 r. skarżący podtrzymał zarzuty wyrażone w skardze i zaznaczył, że uczelnia nie zasłużyła sobie na roszczenie o 4000 zł tytułem opłaty za wznowienie studiów, ponieważ w normalnych warunkach społecznych, taka sytuacja jak jego: "niezadowalające osiągnięcia w nauce" nie miałaby miejsca. Podkreślił, że jego zdaniem jest to próba wyłudzenia od niego - jako osoby mniej majętnej od uczeni - pieniędzy, stanowiących dodatkowe środki finansowe. Wskazał, że gdyby był to stosunek cywilnoprawny sensu stricte, to uznałby nawet dotychczas wpłacone 1000 zł za bezpodstawne wzbogacenie i domagałby się zwrotu tej kwoty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 2022, poz. 2492 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2023, poz. 1634 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 p.p.s.a.
Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu Łódzkiego utrzymująca w mocy decyzję Dziekana ds. ogólnych i finansowych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego z dnia 13 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia skarżącemu ulgi w postaci umorzenia części opłaty za powtarzanie roku. Organ odwoławczy jako podstawę decyzji o odmowie udzielenia ulgi w opłatach za powtarzanie IV roku studiów wskazał § 7 zarządzenia Rektora UŁ nr 19 z dnia 26 października 2020 r. w sprawie zasad pobierania i zwalniania z opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie Łódzkim, a także art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.) – zwanej dalej: "ustawą", uczelnia publiczna może pobierać opłaty za usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce. Z kolei art. 79 ust. 3 ustawy stanowi, że uczelnia publiczna ustala warunki i tryb zwalniania z opłat, o których mowa w ust. 1 i 2.
W art. 85 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce określającym podstawowe uprawnienia studenta wskazano, że student ma prawo do: 1) przenoszenia i uznawania punktów ECTS, 2) odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów, 3) usprawiedliwiania nieobecności na zajęciach, urlopów od zajęć oraz urlopów od zajęć z możliwością przystąpienia do weryfikacji uzyskanych efektów uczenia się określonych w programie studiów, 4) zmiany kierunku studiów, 5) przeniesienia na studia stacjonarne albo niestacjonarne, 6) przystąpienia do egzaminu komisyjnego przy udziale wskazanego przez niego obserwatora oraz 7) powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce; - na zasadach określonych w regulaminie studiów.
Zgodnie również z art. 86 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Wskazać należy, że zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 2 Zarządzenia nr 19 Rektora Uniwersytetu Łódzkiego z dnia 26 października 2020 r. w sprawie zasad pobierania i zwalniania z opłat za usługi edukacyjne na Uniwersytecie Łódzkim, Uniwersytet Łódzki pobiera opłaty za świadczenie usług edukacyjnych za powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 z powodu niezadawalających wyników w nauce, w tym za powtarzanie zajęć objętych zaliczeniem warunkowym oraz powtarzaniem zajęć po wznowieniu studiów. § 2 ust. 1 Zarządzenia nr 19 stanowi, że warunki pobierania opłat, o których mowa § 1 ust. 2 pkt 1-7 i 9, a także wysokość tych opłat reguluje umowa zawierana przez Uniwersytet Łódzki z osobami zobowiązanymi do ponoszenia tych opłat.
W § 6 ust. 1 Zarządzenia nr 19 wskazano, że ulgi w opłatach za usługi edukacyjne mogą polegać w szczególności na: 1) zwolnieniu z części opłaty, 2) odroczeniu terminu dokonania opłaty, 3) rozłożeniu opłaty na raty. § 6 ust. 3 Zarządzenia stanowi, że ulga w postaci zwolnienia z części opłat może zostać przyznana studentowi, który na skutek okoliczności zaistniałych po zawarciu umowy, o której mowa w § 2 ust. 1, znalazł się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej lub z powodu innych szczególnych okoliczności nie jest w stanie ponosić opłat za usługi edukacyjne w pełnej wysokości, lub osiąga wybitne wyniki w nauce. Zgodnie natomiast z § 7 ust. 5 Zarządzenia nr 19, podejmując decyzję w sprawie przyznania ulgi polegającej na zwolnieniu z części opłaty, uwzględnia się zasady współżycia społecznego oraz równości wszystkich studentów UŁ.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że decyzja w przedmiocie zwolnienia studenta z opłaty lub częściowego jej obniżenia podejmowana jest w granicach uznania administracyjnego. Z przytoczonych wyżej regulacji prawnych wynika bowiem, że w przypadku zaistnienia wskazanych przesłanek ulga w postaci zwolnienia z części opłat "może zostać przyznana" przez rektora. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia określonych w Regulaminie warunków zwolnienia od opłat, organowi przysługuje prawo odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W judykaturze uznaje się, że decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą sądu, jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, gdyż sprowadza się ona do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola dotyczy procesu wydania decyzji, tj. spełnienia przez organ wymogów proceduralnych, ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz oceny faktów, które z punktu widzenia obowiązujących przepisów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie prawne. Dotyczy ona zatem tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi. Natomiast nie obejmuje ona tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki stosowania prawa (celowości administracyjnej, czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. W tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, tzn. czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Reasumując, sądy nie mogą wkraczać w kompetencje organów i oceniać słuszności realizowanej przez nie zasad zwalniania z opłat. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych zmierza tym samym do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Badaniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji została spełniona, zawarta w art. 7 k.p.a., powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, przy czym zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został ustalony i wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie (vide m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OSK 464/15). Tak więc w toku jej weryfikacji nie podlega ocenie sądu administracyjnego celowość wydania decyzji określonej treści czy jej słuszność. Analiza zgodności z prawem decyzji podejmowanej w granicach uznania administracyjnego winna obejmować badanie, czy wnioski wyprowadzone z przeprowadzonych dowodów są logiczne, a uznaniowe rozstrzygnięcie znajduje w nich oparcie i nie nosi cech dowolności.
Z powyższych względów sąd nie ma możliwości zastosowania w tych sprawach art. 145a § 1 p.p.s.a. i zobowiązania organu administracji publicznej do wydania określonego rozstrzygnięcia - tak jak domagała się tego strona w zarzutach skargi, gdyż omawiany przepis jasno stanowi, iż nie stosuje się go do spraw, w których rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.
Dodać również należy, iż publiczna szkoła wyższa nie jest organem administracji publicznej, a jedynie szkołą wyższą powołaną do wykonywania określonych zadań publicznych, zatem nie można oczekiwać, że będzie działała jako organ administracji publicznej, gdyż została powołana do realizacji zadań określonych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że lakoniczność czy niepełność uzasadnienia decyzji wydanej przez organy uczelniane nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do uchylenia decyzji, jeżeli jest możliwa ocena zgodności tej decyzji z prawem w toku instancji lub w ramach postępowania sądowego. Tym niemniej, wydane przez organ decyzyjny rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach administracyjnych winny odpowiadać wymogom art. 107 § 1 k.p.a., a z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, z jakich przyczyn organ nie uwzględnił żądania w całości, bądź w części.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący Ł. L. złożył wniosek o przyznanie ulgi w opłatach w postaci umorzenia opłaty za powtarzanie roku akademickiego w całości, uzasadniając ten wniosek pogarszającą się sytuacją materialną oraz złym stanem zdrowia.
Z akt sprawy wynika również, iż rozstrzygnięciem Prodziekana Wydziału Prawa i Administracji z dnia 20 sierpnia 2022 r. Ł. L. uzyskał zgodę na wznowienie studiów w roku akademickim 2022/2023 na kierunku prawo, studia jednolite magisterskie, stacjonarne oraz jednocześnie uzyskał zgodę na powtarzanie IV roku studiów i został zobowiązany do zaliczenia 4 przedmiotów, za które łączna opłata za powtarzanie wynosi 4000 zł. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie strony z dnia 16 sierpnia 2022 r., w którym skarżący zobowiązał się do uiszczenia opłaty w wysokości 4000 zł z tytułu powtarzania niezaliczonego roku studiów. Decyzją Dziekana ds. ogólnych i finansowych na Wydziale Prawa i Administracji UŁ z dnia 14 października 2022 r. skarżący uzyskał ulgę w opłatach w postaci rozłożenia opłaty na 4 raty w wysokości 1000 zł każda płatnych w terminach: I rata płatna do 30 października 2022 r., II rata płatna do 30 listopada 2022 r., III rata płatna do 25 lutego 2023 r. oraz IV rata płatna do 15 marca 2023 r.
Z akt sprawy wynika także, że student w dniu 16.12.2022 r. złożył wniosek o udzielenie kolejnej ulgi w opłatach w postaci odroczenia płatności II raty do dnia 25 lutego 2023 r. uzasadniając prośbę faktem, że nie posiada wystarczających środków pieniężnych. Decyzją Dziekana ds. ogólnych i finansowych na Wydziale Prawa i Administracji UŁ z dnia 16 grudnia 2022 r. stwierdzono brak podstaw do dalszego przyznawania ulg w opłatach za powtarzanie roku. Kolejnym pismem z dnia 13 stycznia 2023 r. student złożył trzeci wniosek o udzielenie ulgi w opłatach za powtarzanie roku w postaci umorzenia II, III i IV raty w łącznej wysokości 4000 zł. We wniosku student powołał się na nadzwyczajne okoliczności, które wywołała pandemia Covid-19, wojna w Ukrainie oraz ówczesny przymusowy tryb nauki zdalnej, co miało stanowić przyczynę niezaliczenia przedmiotów, które aktualnie student powtarza. Student podkreślił, że wymiar kary administracyjnej z tytułu wznowienia studiów jest dla niego krzywdzący. Fakt powrotu do trybu stacjonarnego nauki spowodował bowiem konieczność przeprowadzenia się z miejscowości zamieszkania do [...], co skutkowało utratą możliwości zarobkowych w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Zaskarżonymi decyzjami z 13 stycznia 2023 r. i 8 marca 2023 r. orzeczono o odmowie przyznania ulgi w opłacie za powtarzanie roku w postaci umorzenia II, III i IV raty.
Należy przyznać rację Rektorowi Uniwersytetu Łódzkiego, że ulga w opłacie za powtarzanie roku akademickiego została już studentowi udzielona w postaci rozłożenia opłaty na blisko półroczny okres, zgodnie zresztą z wcześniejszym wnioskiem studenta w którym wskazał na problemy finansowe związane z przeprowadzką z miejsca zamieszkania w O. do Łodzi oraz z "cywilnoprawnym charakterem działalności gospodarczej" którą stara się prowadzić na własny rachunek. Fakt przyznania tej ulgi nie wyklucza oczywiście możliwości udzielenia kolejnej ulgi w opłatach, jednak strona winna wykazać we wniosku, że na skutek okoliczności które zaistniały po zawarciu umowy znalazła się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej lub z powodu innych szczególnych okoliczności nie jest w stanie ponosić opłat za usługi edukacyjne w pełnej wysokości - jak stanowi § 6 ust. 3 zarządzenia nr 19 Rektora UŁ. Organy uczelni podejmując natomiast rozstrzygnięcie winny mieć na uwadze zasady współżycia społecznego oraz równości wszystkich studentów UŁ (§ 7 ust. 5 zarządzenia nr 19 Rektora UŁ). Z akt sprawy nie wynika tymczasem, aby skarżący we wnioskach składanych po wyrażeniu zgody na wznowienie studiów i zawarciu umowy o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne świadczone w UŁ, powoływał się na takie szczególne okoliczności lub aby załączał jakiekolwiek dokumenty świadczące o jego "szczególnie trudnej sytuacji materialnej". Wręcz przeciwnie, z wniosków składanych przez stronę wynika, że student stara się prowadzić działalność gospodarczą (wniosek z dnia 14.10.2022 r.), uzyskuje przychody jednak w związku z przeprowadzką uległy one obniżeniu (wniosek z 13.01.2023 r.) a pieniądze jakie "przepadłyby na rzecz Uniwersytetu zobowiązuje się wydać w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych, a nie na głupoty" (wniosek z 13.01.2023 r.). We wniosku z dnia 16 grudnia 2022 r. skarżący zaznaczył z kolei, że w związku z przeprowadzką będzie podejmował pracę w jednej z [...] kancelarii. Zgodzić się należy zatem z organem, że okoliczności, na jakie powoływał się skarżący we wnioskach o udzielenie kolejnych ulg w opłatach nie dawały podstaw do przyjęcia, że znajduje się on w "szczególnie trudnej sytuacji materialnej", zwłaszcza w kontekście regularnego uiszczania opłat za najem pokoju w Domu Studenta w kwocie 720 zł miesięcznie oraz nieskorzystania z możliwości złożenia wniosku o stypendium socjalne, które przyznawane jest właśnie studentom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący, pomimo podkreślania swojej złej sytuacji finansowej z takiej możliwości wsparcia nie skorzystał, podnosząc iż: "nie zamierzam również korzystać z żadnej pomocy socjalnej mimo prawdopodobnego kwalifikowania swojej sytuacji życiowej do takiego wsparcia. Jako osoba, która wyznaje wartości wolnorynkowe i próbuje żyć godnie według wyznawanych przeze mnie wartości obrałem sobie jako punkt honoru, że nie będę korzystał w swoim życiu z żadnej pomocy socjalnej, ponieważ wolę żyć może i skromnie ale zachowując jakieś podstawy godności do swojego światopoglądu". Przyznać należy organowi rację, że takie stanowisko strony stoi niejako w sprzeczności z faktem ubiegania się o udzielenie kolejnej ulgi w opłatach za powtarzanie roku akademickiego w postaci zwolnienia z tych opłat.
Jak wynika przy tym z obowiązujących przepisów, Uniwersytet Łódzki umożliwia ubieganie się o przyznanie stypendium socjalnego po spełnieniu warunków określonych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz Regulaminie Świadczeń Stypendialnych dla Studentów i Doktorantów UŁ przyjętym zarządzeniem Rektora UŁ nr 141 z dnia 14 września 2022 r. Procedura przyznawania stypendium socjalnego niewątpliwie pozwala na weryfikację sytuacji materialnej studenta i ustalenie, czy prawo do stypendium mu przysługuje. Tymczasem, skarżący nie przedstawił w trakcie postępowania przed organami Uczelni żadnych dokumentów pozwalających na weryfikację jego sytuacji życiowej, w tym materialnej. Strona do odwołania od rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy udzielenia ulgi załączyła jedynie wydruk z bankomatu zawierający saldo konta bankowego. Należało zgodzić się zatem z organem II instancji, że tego rodzaju dowodu nie można uznać za dokument potwierdzający wysokość uzyskiwanych przez studenta dochodów. Nie stanowi on zatem dowodu potwierdzającego "szczególnie trudną sytuację materialną" strony. Wydruk z bankomatu, jak trafnie wskazał organ odwoławczy - potwierdza jedynie wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na koncie w momencie sporządzenia tego wydruku. Jak zaznaczono wyżej, skarżący, pomimo podkreślania swojej złej sytuacji finansowej, nie skorzystał z możliwości wsparcia poprzez stypendium socjalne, a fakt ten nie wynikał z braku wiedzy w tym zakresie, ale ze świadomej rezygnacji z przysługującego stronie prawa uzyskania takiego wsparcia, kierowanej przekonaniami światopoglądowymi. Taka postawa skarżącego poddaje w wątpliwość twierdzenia strony, co do szczególnie trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby uwzględnienie kolejnego wniosku strony o udzielenia ulgi w opłatach za powtarzanie roku. Skutków zaniechania wykorzystania możliwości złożenia wniosku o pomoc socjalną skarżący nie może przerzucać na Uczelnię, na której studiuje i wywodzić z tego uprawnienia do zwolnienia z opłat za powtarzanie roku.
Podkreślić trzeba, że skarżący do żadnego swojego pisma czy też wniosku o ulgę w opłatach nie załączył jakichkolwiek dowodów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów czy strat, wobec czego należało zgodzić się z Rektorem, iż organ nie miał przesłanek i podstaw do przyjęcia domniemania, że skarżący faktycznie nie posiada żadnego źródła dochodu. W powyższych okolicznościach faktycznych brak jest podstaw do czynienia organowi zarzutu polegającego na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Organ w istocie nie dysponował żadnym dowodem, z którego wynikałaby szczególnie trudna sytuacja majątkowa skarżącego, uzasadniająca udzielenie ulgi w opłatach. Same zaś twierdzenia strony o jej złej sytuacji majątkowej i prawdopodobna możliwość zakwalifikowania sytuacji życiowej do wsparcia socjalnego są niewystarczające dla uwzględnienia wniosku o przyznanie kolejnej ulgi. Wobec nieprzedłożenia przez stronę materiału dowodowego obrazującego sytuację majątkową i życiową, organ nie miał możliwości jej weryfikacji i oceny w zakresie przesłanek do przyznania wsparcia. W ocenie sądu, organ odwoławczy wydając w niniejszej sprawie decyzję wziął pod uwagę wszystkie dokumenty przedłożone przez stronę, a także wziął pod uwagę składane przez stronę pisma dot. opłaty wynikającej z faktu powtarzania roku. Z materiału dowodowego sprawy wyprowadził słuszny wniosek, iż w sprawie nie zaistniały żadne dodatkowe przesłanki uzasadniające przyznanie kolejnej ulgi w opłacie za powtarzanie roku w postaci umorzenia II, III i IV raty. Postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w opłatach ustalonych za powtarzanie roku akademickiego, jest postępowaniem toczącym się na wniosek i w interesie strony, a zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania i uprawdopodobnienia, że spełnia przesłanki do otrzymania kolejnej ulgi.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi organ rozstrzygając sprawę, oparł się na materiale prawidłowo zebranym i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. O ile rację ma skarżący, że decyzja organu I instancji jest lakoniczna, to niewątpliwie wynika z niej, że podstawą odmowy udzielenia ulgi było uprzednie uwzględnienie wniosku strony i rozłożenia opłaty na raty. Nie sposób zatem uznać, iż zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności, a także, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. W zaskarżonej natomiast do sądu decyzji z 8 marca 2023 r. Rektor szczegółowo odniósł się do podnoszonych przez stronę argumentów oraz ocenił wniosek pod kątem zasad współżycia społecznego i równości wszystkich studentów UŁ.
Organ podkreślił, że zasady wnoszenia opłat za powtarzanie przedmiotów dotyczą wszystkich studentów uczelni w równym stopniu i nie stanowią "kary administracyjnej", na którą powołuje się student w swoich pismach. Pobieranie opłat za powtarzane przedmioty stanowi realizację uprawnienia przyznanego uczelniom przez ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w przypadku, kiedy studenci nie uzyskują zaliczeń przedmiotów zgodnie z zaplanowanym harmonogramem kształcenia i tok kształcenia ulega przedłużeniu.
Z treści skargi oraz pisma procesowego z dnia 3 sierpnia 2023 r. wynika, iż w istocie skarżący domaga się umorzenia ustalonych przez UŁ opłat, gdyż uważa, że niezaliczenie roku akademickiego i skreślenie go z listy studentów było wynikiem wprowadzenia zdalnego trybu nauki, co odbiło się na jego zdrowiu psychicznym i niezadowalających wynikach w nauce. Źródła wszelkich swoich trudności i problemów skarżący upatruje w podjęciu przez Uczelnię decyzji o nauczaniu zdalnym a następnie powrocie do stacjonarnej formy nauki. Z uwagi na powyższe uważa, że całkowicie niesłusznie został zmuszony do poniesienia kosztów związanych z przeprowadzkami i wszystkimi czynnościami, które one ze sobą wiązały. Podkreślił, że Uczelnia nie zasłużyła sobie na roszczenie o 4000 zł tytułem opłaty za wznowienie studiów, ponieważ w normalnych warunkach społecznych taka sytuacja jak jego, nie miałaby miejsca. W jego ocenie, jest to próba wyłudzenia od niego pieniędzy w celu uzyskania dodatkowych środków finansowych przez Uczelnię i gdyby był to stosunek cywilnoprawny sensu stricte to uznałby nawet, że dotychczas wpłacone 1000 zł stanowi po stronie uczelni bezpodstawne wzbogacenie.
Powyższe stanowisko kontrastuje z faktem, iż wznowienie studiów na UŁ nastąpiło na wyraźny wniosek strony i po podpisaniu zobowiązania do uiszczenia opłaty w wysokości 4000 zł z tytułu powtarzania niezaliczonego roku studiów. Składając zatem wniosek i podpisując umowę z dnia 01.10.2022 r. o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne świadczone w UŁ skarżący miał świadomość zarówno wysokości opłat, jak i tego, że studia będą odbywały się stacjonarnie. Brak jest przy tym podstaw do udzielenia skarżącemu ulgi z uwagi na sytuację związaną z zawieszeniem funkcjonowania uczelni w okresie pandemii COVID-19. Jak trafnie wskazał organ II instancji w odpowiedzi na skargę, w ówczesnym okresie zawieszenie funkcjonowania uczelni wynikało z powszechnie obowiązujących przepisów prawa i dotyczyło jednakowo wszystkich uczelni oraz wszystkich studentów w kraju. Okoliczność ta nie miała wpływu na konieczność regulowania w dalszym ciągu opłat za studia zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, jak również nie stanowiła podstawy do przyznania ulgi. Samo zatem ogólne powołanie się przez stronę na fakt pandemii, co stanowiło przyczynę niezaliczenia przez skarżącego przedmiotów nie stanowi podstawy do przyznania ulgi w opłatach za studia. Skarżący nie przedstawił bowiem dokumentów mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, a potwierdzających szczególnie trudną sytuację materialną strony.
Jak słusznie stwierdził przy tym organ II instancji, student składając wniosek o wznowienie studiów przed rozpoczęciem roku akademickiego 2022/2023 w Uniwersytecie Łódzkim - mającym siedzibę ponad 200 km od dotychczasowego miejsca zamieszkania - musiał brać pod uwagę, że uczelnie po okresie pandemii powrócą do tradycyjnej formy prowadzenia zajęć w postaci stacjonarnej. Wybierając uczelnię znacznie oddaloną od miejsca zamieszkania, skarżący powinien był przeanalizować swoje możliwości finansowe pozwalające na utrzymanie się mieście, w którym wybrał uczelnię, na której chce się kształcić. Strona niewątpliwie miała świadomość regulacji obowiązujących w uczelni, w tym dotyczących płatności za studia. Opłaty za powtarzanie roku nie są przy tym karą administracją, lecz wynikają one z obowiązujących w Uczelni przepisach. Tym samym całkowicie bezpodstawny jest zarzut strony zmierzający do wykazania nieuzasadnionego roszczenia organu z tytułu opłaty za wznowienie studiów, jak również stanowisko, iż konieczność uregulowania opłaty, wynikającej z obowiązujących w UŁ przepisów stanowi próbę wyłudzenia od skarżącego pieniędzy.
Jednocześnie zarzuty strony, odnoszące się do okoliczności stanowiących podstawę do wydania przez Rektora UŁ decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów, nie mogą być przez sąd badane w niniejszym postępowaniu, jako wykraczające poza granice sprawy sądowoadministracyjnej w przedmiocie odmowy udzielenia ulgi w opłacie za powtarzanie roku akademickiego .
Dodać należy, iż postanowieniem wydanym na rozprawie, sąd oddalił zawarty w skardze wniosek dowodowy z dokumentu w postaci zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości osiąganych przez skarżącego dochodów w roku podatkowym 2022. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Analiza dokumentów przez sąd, okazanych dopiero na etapie postępowania sądowego, prowadziłaby zatem do ponownego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co nie byłoby zgodne z celem art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 890/20, Lex numer 3592539), do czego w istocie zmierzał złożony przez stronę wniosek. Tego rodzaju dowód strona powinna zgłosić w toku postępowania administracyjnego. Przeprowadzenie natomiast tego typu dowodu przez sąd jest wykluczone. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania lub uzupełnienia stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W drodze wyjątku, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów. Nie jest natomiast jego rolą uzupełnianie materiału dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 2373/21, Lex numer 3606845).
Reasumując, sąd uznał, iż organ należycie zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz w sposób wystarczający przeanalizował słuszny interes strony. W ocenie sądu, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i prawidłowo przyporządkował przepisy materialnoprawne do stanu faktycznego sprawy. Ponadto rozstrzygnięcie w sprawie, stosownie do art. 7 k.p.a., bierze pod uwagę interes strony w zwolnieniu z opłat, który nie przeważył jednak nad interesem społecznym wyrażającym się w roztropnym gospodarowaniu środkami finansowymi Uniwersytetu przy zachowaniu jednocześnie równości studentów w zakresie rozpatrywania ich wniosków o zwolnienie z opłat.
Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
R.T-M.