Pełny tekst orzeczenia III SA/Łd 1093/20

SENTENCJA

Dnia 24 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), , , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2021 roku sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. w Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. z dnia [...] Nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 1 300,85 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec [...] w likwidacji na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o numerach [...] i [...], wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64c § 1 § 4 i § 7 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019r., poz. 1438 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instncji.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wystawił na [...] w likwidacji tytuły wykonawcze z dnia 14 grudnia 2016 r. o numerach [...] i [...], obejmujące należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PFRON. Następnie wierzyciel przekazał ww. tytuły wykonawcze organowi egzekucyjnemu - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. w celu wyegzekwowania ww. zaległości.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wystosował, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, zawiadomienie z dnia 4 stycznia 2017 r.

Nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej Spółki w A BP S.A. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone zobowiązanej Spółce w dniu 10 stycznia 2017 r.

W odpowiedzi na ww. zawiadomienie A BP SA. pismem z dnia 4 stycznia 2017r. poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla [...] w likwidacji.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przekazał zgodnie z właściwością miejscową przedmiotowe tytuły wykonawcze wraz z aktami sprawy do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B., celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W toku podjętych czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 23 lutego 2017 r. Nr [...] dokonał, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, zajęcia wierzytelności zobowiązanej Spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B Bank Polska SA.

W odpowiedzi na powyższe zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 23 lutego 2017 r. poinformował, że zajęcie nie może zostać zrealizowane, z uwagi na brak środków.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec [...]w likwidacji na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., tj. z uwagi na jego bezskuteczność.

Zawiadomieniem z dnia 17 lutego 2019 r. Nr [...] organ egzekucyjny poinformował Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 1 300,85 zł, na którą składa się:

• 1 266,54 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], tj. z tytułu opłaty manipulacyjnej w wysokości 209,43 zł i opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 1 057,11 zł;

• 34,31 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], tj. z tytułu opłaty manipulacyjnej w wysokości 5,68 zł i opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 28,63 zł.

Ww. zawiadomienie wierzyciel otrzymał w dniu 24 lutego 2020 r., a w dniu 2 marca 2020 r. do organu egzekucyjnego wpłynął jego wniosek z dnia 27 lutego 2020 r. o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 1 300,85 zł.

Na ww. rozstrzygnięcie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł zażalenie. Wierzyciel zażalił powyższe postanowienie w części dotyczącej obciążenia go kwotą kosztów w wysokości 1 085,74 zł, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Na wstępie uzasadnienia wskazano, że w celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi o numerach [...] i [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w B Bank Polska S.A. Powyższe zajęcia okazały się skuteczne, bank poinformował, że prowadzi rachunek na rzecz zobowiązanego, ale brak na nich środków pieniężnych niezbędnych do realizacji zajęcia. Według wierzyciela brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ wskutek wystosowanego przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Zdaniem Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, skoro na zajętych rachunkach bankowych nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banków. Organ egzekucyjny nie mógł więc dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było. W opinii wierzyciela, nawet gdyby przyjąć, że czynność organu egzekucyjnego polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest tą czynnością niezależnie od tego, czy "dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego", to nie można wywieść, że czynność taka uprawnia organ egzekucyjny do pobrania z tego tytułu opłaty na podstawie art. 64 § 1 cytowanej wyżej ustawy. Według żalącego, powołany przepis nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a w pkt 4 wprost odnosi się wyłącznie do wierzytelności. A zatem, skoro w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca nie uregulował w ogóle opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny, wyliczając ją oparł się na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, to - zdaniem wierzyciela - należy uznać, że warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy, jest istnienie wierzytelności, a organ egzekucyjny w żaden sposób nie wykazał jej istnienia.

Ponadto żalący wskazał, że wydając zaskarżone postanowienie organ egzekucyjny winien był kierować się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Brak określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powoduje, że (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie stanowią wówczas formy zryczałtowanego wynagrodzenia organu egzekucyjnego za podejmowane czynności, lecz z perspektywy dłużnika stają się dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Opłaty te są zatem zbliżone do podatku.

W świetle powyższego, zdaniem wierzyciela, organ egzekucyjny powinien rozstrzygnąć, czy wysokość ustalonych kosztów za zajęcie rachunków bankowych, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jest adekwatna względem poziomu skomplikowania czynności podjętych przez organ egzekucyjny oraz nakładu jego pracy. Powinien też mieć na uwadze zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat, a czynnościami, za podjęcie których zostały one naliczone.

Organ drugiej instancji uznając zażalenie za nieuzasadnione wyjaśnił, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz określone w art. 64b ww. ustawy wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego.

Ustawodawca wprowadził jednak wyjątki od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za ww. koszty m.in. w sytuacji, gdy koszty koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a).

Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 u.p.e.a., jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza bowiem jego zakończenie z woli wierzyciela lub na skutek przyczyn powodujących niedopuszczalność, bezprzedmiotowość lub niecelowość prowadzenia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy podkreślił, iż regulacje art. 64c § 4, § 5 oraz § 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała względem zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego, a jej podstawę stanowiły wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego może nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie.

Organ odwoławczy podniósł, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej Spółki w A BP SA. (które okazało się nieskuteczne), doręczył [...] w likwidacji w dniu 10 stycznia 2017 r. odpisy ww. tytułów wykonawczych.

Następnie, z uwagi na zmianę właściwości miejscowej, dalsze prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanej Spółki przejął Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B., który zawiadomieniem z dnia z 23 lutego 2017 r. Nr [...] dokonał, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, zajęcia wierzytelności zobowiązanej Spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B Bank Polska SA.

W odpowiedzi na ww. zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 23 lutego 2017 r. odpowiedział, że zajęcie nie może zostać zrealizowane, z uwagi na brak środków.

Ze względu na stwierdzenie bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. postanowieniem z dnia[...]Nr [...], działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku [...] w likwidacji.

Z kolei postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.B. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 1 300,85 zł.

Zdaniem organu odwoławczego, w świetle przywołanych powyżej przepisów dotyczących obciążenia kosztami egzekucji administracyjnej, organ pierwszej instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec [...]. w likwidacji na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a, tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

W odniesieniu do wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych przez organ egzekucyjny w omawianej sprawie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wyjaśnił, że do ich wyliczenia Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – B. zastosował uregulowania zawarte w art. 64 § 1 ww. ustawy. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich.

Przytaczając treść art. 64 § 1 pkt 4, § 3, § 6, § 7, § 9 pkt 2 oraz § 10 u.p.e.a. organ odwoławczy wskazał, że w postanowieniu Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. określił wysokość powstałych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 1 300,85, na którą składały się:

• 1 266,54 zł, powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], tj. z tytułu opłaty manipulacyjnej w wysokości 209,43 zł i opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 1 057,11 zł

• 34,31 zł, powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], tj. z tytułu opłaty manipulacyjnej w wysokości 5,68 zł i opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 28,63 zł.

W odniesieniu do podniesionej przez wierzyciela w zażaleniu argumentacji dotyczącej braku uwzględnienia w analizowanej sprawie wykładni zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 organ drugiej instancji zauważył, iż Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej m.in. przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 ww. ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Organ odwoławczy podkreślił jednak, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Organ odwoławczy podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady, nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść, jak i niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma- bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w zakresie określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednocześnie jednak Trybunał Konstytucyjny wskazał, że powstanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się przez zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny.

Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Ponadto organ odwoławczy zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku odnosząc się do skutków tegoż wyroku zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 ww. ustawy, ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynność egzekucyjną, tj. zajęcie wierzytelności w wysokości 5% oraz opłatę manipulacyjną w wysokości 1%. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. podkreśłił, że na dzień wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia, brak jest interwencji ustawodawcy we wskazanym wyżej zakresie. Tym samym organ odwoławczy, dokonując oceny zgodności z prawem ustalonej w postanowieniu organu pierwszej instancji wysokości kosztów, nadal działa w obszarze nienormowanym przez ustawodawcę.

W związku z powyższym, w opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., kluczowe w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych, przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dostrzegł jednak obowiązującą regulację w zakresie kosztów egzekucyjnych, a mianowicie, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa jedynie minimalną wysokość opłaty za czynności egzekucyjne (z wyłączeniem czynności, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 6 i pkt 14) oraz opłaty manipulacyjnej. Niemniej jednak biorąc pod uwagę skuteczność egzekucji, a także konieczność zapewnienia funkcji fiskalnej, należałoby uznać, że w realiach analizowanej sprawy, naruszeniem dyscypliny finansów publicznych byłoby obniżenie kosztów egzekucyjnych z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne oraz z tytułu opłaty manipulacyjnej do ich minimalnej wartości określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności (w tym przypadku wierzytelności z rachunku bankowego - art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy) i 1,40 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 ww. ustawy).

Odnosząc zatem koszty ustalone za pomocą stawek procentowych do wzorców konstytucyjnych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowił je wyliczyć, stosując - jako punkt odniesienia - górną granicę kosztów z tytułu zajęcia nieruchomości, tj. kwotę 34 200,00 zł. Art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. dotyczący kosztów egzekucyjnych pobieranych za zajęcie nieruchomości, przewiduje bowiem ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (przepis ten jest jedynym, który wskazuje maksymalną wysokość przedmiotowych kosztów za czynność egzekucyjną mającą wpływ na bieg terminu przedawnienia i bezpośrednie wykonanie obowiązku). W przypadku dokonania zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200,00 zł.

W ocenie zatem organu odwoławczego, uprawniony jest więc wniosek, iż nieuzasadnione byłoby obciążenie opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34 200,00 zł. Prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest bowiem mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Skoro zatem, przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34 200,00 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić inny nakład pracy. Tym samym, w związku z brakiem ustawowych regulacji, opłata za zajęcie wierzytelności musi być niższa niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie 34 200,00 zł dla 8%. Wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Wobec tego, skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34 200,00 zł, to są podstawy do przyjęcia, zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21 375,00 zł.

Odnosząc powyższe do realiów analizowanej sprawy organ odwoławczy podkreślił, że organ egzekucyjny ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej (w tym przypadku wierzytelności z rachunków bankowych) na poziomie 1 057,11 zł (dla tytułu wykonawczego Nr [...]) i 28,63 zł (dla tytułu wykonawczego Nr [...]), a więc opłata ta nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób maksymalnego poziomu.

Przechodząc do kwestii opłaty manipulacyjnej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uznał za istotne wyjaśnić, że jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej należności.

W przypadku opłaty manipulacyjnej, zasadne jest przyjęcie analogicznego sposobu jej ustalania, tak jak opłaty za czynności, poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Przyjmując zatem jako podstawę wskazaną www. przepisie maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34 200,00 zł, stanowiącą 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie może być wyższa niż 4 275,00 zł.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy organ odwoławczy zauważył, że ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości 209,43 zł (dla tytułu wykonawczego Nr [...]) i 5,68 zł (dla tytułu wykonawczego Nr [...] nie przekracza kwoty granicznej.

Jednocześnie w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. wynikające z zastosowanych stawek procentowych (5% w przypadku opłaty za czynności oraz 1% w przypadku opłaty manipulacyjnej) koszty egzekucyjne, nie powodują zerwania związku między czynnościami organu egzekucyjnego, a wysokością opłat z tytułu ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności. Istotne jest również, że akceptacja dla przedstawionej powyżej metodyki miarkowania kosztów egzekucyjnych wyrażona została w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18 i z dnia 24 maja 2019 r. sygn. akt ll FSK 407/19.

Natomiast odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu, iż brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. albowiem wskutek dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia rachunku bankowego nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, organ odwoławczy przytoczył stanowisko zaprezentowane w prawomocnym wyroku z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 674/18, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oceniając zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych, podkreślił, że na aprobatę nie zasługuje stanowisko, iż do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie dochodzi w sytuacji, gdy na rachunku zobowiązanego brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji dochodzi do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, gdy dopełniono wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi to, że w tym czasie na rachunku zobowiązanego brak było środków pieniężnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. podzielił w całej rozciągłości powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Organ odwoławczy stwierdził zatem, że nie stanowi przeszkody do uznania za skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego to, iż w tym czasie na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanego. Dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie ma bowiem znaczenia stan środków na rachunku bankowym.

Reasumując dotychczasowe rozważania organ odwoławczy zauważył, że w wyniku zastosowanej metodyki miarkowania kosztów egzekucyjnych, przedstawionej w uzasadnieniu niniejszego postanowienia, koszty te zostały wyliczone w łącznej kwocie

1 300,85 zł, w tym:

• 209,43 zł - opłata manipulacyjna za doręczenie Spółce odpisu tytułu wykonawczego Nr [...],

• 5,68 zł - opłata manipulacyjna za doręczenie Spółce odpisu tytułu wykonawczego Nr [...],

• 1 057,11 zł - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...],

• 28,63 zł - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...].

Oznacza to, że opłata za czynności egzekucyjne i opłata manipulacyjna naliczone przez organ egzekucyjny nie przekraczają przedstawionych przez organ odwoławczy stawek maksymalnych. Jednocześnie dokonana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. analiza całości wyliczenia przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 1 300,85 zł wykazała, iż zostały one naliczone w sposób prawidłowy pod względem rachunkowym, zaś ich poszczególne elementy, składające się na łączną kwotę, odpowiadają zaistniałemu w sprawie stanowi faktycznemu.

W skardze na powyższe postanowienie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. z dnia [...] oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.

1) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych.

2) naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. z dnia [...] nr [...], pomimo iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,

- które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-B. o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego [...] w likwidacji w kwocie 1300,85 zł. Na koszty te złożyły się : w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] kwota 1057,11 zł – opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym w B Bank Polska SA i 209,43 zł – opłata manipulacyjna oraz w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] kwota 28,63 zł – opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym w B Bank Polska SA i 5,68 zł – opłata manipulacyjna.

Zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (pkt 4).

W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jednakże stosownie do treści art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny postanowieniem z 11 lutego 2020r., na podstawie art. 59 § 2,3,4 i 5 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A w likwidacji na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z uwagi na bezskuteczność. Od postanowienia tego wierzyciel nie wniósł zażalenia. Postanowienie to jest ostateczne i prawomocne. W sprawie została zatem spełniona przesłanka z 64c § 4 u.p.e.a. pozwalająca na obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Ocenić zatem należało prawidłowość naliczenia kosztów egzekucyjnych w sposób podany przez organ w kontrolowanym postanowieniu.

W odniesieniu do opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego sąd podziela dominujące w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych oraz piśmiennictwie stanowisko, zgodnie z którym opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 914/16; z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I GSK 630/19; z 21 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 636/20, z 30 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 836/20, z 30 marca 2017 r., II FSK 579/15, z 19 lutego 2019r. II FSK 589/17; z 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; z 20 marca 2019 r. I GSK 3408/18; z 6 lutego 2019 r. I GSK 2905/18; z 29 listopada 2018 r. I GSK 2307/18; z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 10 kwietnia 2018 r. II FSK 914/16, wyroki WSA w Łodzi: z 20 listopada 2019 r., III SA/Łd 724/19; z 4 grudnia 2019 r., III SA/Łd 842/19 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA" oraz R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). W orzeczeniach tych sądy podkreślają, że dla właściwego odczytania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Treść przedmiotowego przepisu nie pozostawia bowiem jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w tym przepisie może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. W doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego.

Wskazane wyżej rozumienie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może być negowane przez nawiązanie do treści art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Zgodnie z tymi przepisami organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Wymienione przepisy wskazują, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i nie potwierdzają stanowiska, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego można utożsamiać z zajęciem wierzytelności pieniężnej. Wręcz przeciwnie, w art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega bowiem wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Nie jest możliwe zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, gdy na rachunku brak jest środków pieniężnych zobowiązanego, bądź gdy środki te zostały już zajęte przez innych wierzycieli i je wypłacono. Powyższe oznacza, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnej, a zatem wyłącznie wówczas gdy na rachunku bankowym są środki pieniężne.

W niniejszej sprawie zawiadomieniem z 23 lutego 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – B. dokonał zajęcia rachunku bankowego [...] w likwidacji w B Bank Polska S.A. W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomił, że zajęcie nie może być zrealizowane z uwagi na brak środków. W wyniku zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych środków na pokrycie dochodzonych zaległości. Zdaniem sądu skoro zatem w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego nie doszło do zajęcia jakichkolwiek wierzytelności pieniężnych zobowiązanej spółki, to uznać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do pobrania opłaty egzekucyjnej z tytułu zajęcia rachunku bankowego. W konsekwencji w niniejszej sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., obciążając wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

Odnosząc się natomiast do prawidłowości naliczenia opłaty manipulacyjnej w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym w punkcie 2 Trybunał orzekł, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W ocenie Trybunału brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 stwierdzający niekonstytucyjność art. 64 § 6 u.p.e.a. "w pewnym zakresie" ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19, LEX nr 2865472).

W niniejszej sprawie oceniając, czy ustalone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z treścią wyżej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. odwołał się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. dotyczącego kosztów egzekucyjnych pobieranych za zajęcie nieruchomości. Wskazał, że przepis ten jako jedyny przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości, stanowiąc, że opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W ocenie organu prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości i skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności i opłacie manipulacyjnej należy uwzględnić inny nakład pracy. W związku z brakiem ustawowych regulacji, opłata za zajęcie wierzytelności i opłata manipulacyjna musi być niższa niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie 34.200 zł dla 8%. Wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie zaś przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności i opłaty manipulacyjnej. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zachowując proporcje, należy przyjąć, że 5% opłaty za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż 4.275 zł. Uwzględniając powyższe organ II instancji stwierdził, że ustalona przez organ egzekucyjny opłata egzekucyjna za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego na poziomie 1085,74 zł ( 1057,11 zł + 28,63 zł) i opłata manipulacyjna w wysokości 215,11 zł( 209,43 zł + 5,68 zł), nie przekraczają maksymalnego poziomu tych opłat.

W ocenie sądu w niniejszej sprawie, jak już wyżej wskazano, brak było podstaw do nałożenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, wobec czego zbędną jest ocena prawidłowości ustalenia przez organ wysokości tej opłaty. Oceniając natomiast prawidłowość naliczenia opłaty manipulacyjnej, podkreślić należy, że możliwość ustalenia tej opłaty nie jest uzależniona od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. W niniejszej sprawie zatem co do zasady organ egzekucyjny miał prawo naliczenia opłaty manipulacyjnej za dokonane w sprawie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych z uwzględnieniem jednak treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14. Zdaniem sądu organ, motywując nałożenie tej opłaty na wierzyciela nie zastosował się prawidłowo do wytycznych zawartych we wskazanym wyroku. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ ograniczył się wyłącznie do określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Wypełniona zatem została tylko część wywodu zawartego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w której odniesiono się do konieczności określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych, ich górnej granicy, z uwagi na fakt, iż brak określenia takiego pułapu może prowadzić w pewnych warunkach do sytuacji całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Organ pominął natomiast tę część uzasadnienia wyroku Trybunału, w której powiązano brak określenia górnej granicy opłat z formą dochodu organu egzekucyjnego nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że opłata manipulacyjna została ustalona w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych oraz doręczeniem bankowi zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Organ nie rozważył natomiast kwestii czasochłonności tych czynności ani poniesionego nakładu pracy przy ich wykonywaniu oraz adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem wysokości sum uzyskanych z egzekucji. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w celu ustalenia tej opłaty, podobnie jak przy opłacie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, należy odwołać się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w którym przewidziano maksymalną stawkę opłaty za zajęcie nieruchomości, które to zajęcie jest czynnością bardziej skomplikowaną. Następnie obliczył maksymalną kwotę opłaty manipulacyjnej i stwierdził, że kwota tej opłaty ustalona przez organ egzekucyjny nie przekracza kwoty granicznej. W niniejszej sprawie organ nie wziął więc pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Trzeba bowiem zauważyć, że wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery w jej dochodzeniu. Tych zaś okoliczności organ nie rozważył ustalając wysokość opłaty manipulacyjnej w tej sprawie.

Podsumowując stwierdzić należy, że organ egzekucyjny dokonał błędnej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., bezpodstawnie obciążając wierzyciela kosztami opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, na którym nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji oraz nieprawidłowo zastosował uznany za niekonstytucyjny w wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14 przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1it. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni przedstawioną w niniejszym wyroku wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz wskazania Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, z których wynika, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § p.p.s.a., zasądzając je w kwocie 387 zł. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 100 zł – wpis sądowy, 270 zł – wynagrodzenie pełnomocnika i 17 zł – opłata kancelaryjna.

a.l.