III RN 150/01

Postanowienie z dnia 4 października 2001 r. 
III RN 150/01 
 
W postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej niemożliwe jest wstrzymanie 
wykonalności zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, a 
tym bardziej poprzedzających ten wyrok decyzji organów administracji. 
 
 
Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (autor uzasadnienia), Sędziowie SN: 
Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 paździer-
nika 2001 r. w sprawie ze skargi Tomasza G. i Lecha M. na decyzję Wojewody L. w 
przedmiocie pozwolenia na budowę, wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku Na-
czelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 5 
stycznia 2001 r. [...] oraz poprzedzających ten wyrok decyzji administracyjnych 
 
o d d a l i ł   wniosek. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w 
Poznaniu z dnia 5 stycznia 2001 r. oddalone zostały skargi Tomasza G. i Lecha M. 
na decyzję Wojewody L. z dnia 14 lutego 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję Pre-
zydenta Miasta G.W. z dnia 30 listopada 1999 r. w przedmiocie udzielonego Zbig-
niewowi O. pozwolenia na budowę budynku mieszkalno-usługowego na działce [...] 
przy ul. T. w G.W. 
 
Od wyroku tego Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nadzwy-
czajną z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy NSA do 
ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna zawiera również wniosek o wstrzy-
manie wykonania zaskarżonego wyroku i poprzedzających ten wyrok decyzji obu 
instancji do czasu rozpoznania rewizji. W uzasadnieniu tego wniosku podniesiono, że 
prawdopodobne przystąpienie do realizacji projektu budowlanego, który był przed-
miotem kwestionowanego pozwolenia na budowę powoduje realne zagrożenie na-

 
2
ruszenia istniejącego na danym terenie ładu przestrzennego. Chodzi bowiem o reali-
zację inwestycji dotyczącej czterokondygnacyjnego wielomieszkaniowego budynku 
na terenie, w którym pobudowane zostały wyłącznie niskie budynki jednorodzinne. 
 
Sąd Najwyższy w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego 
rewizją nadzwyczajną wyroku i poprzedzających ten wyrok decyzji administracyjnych 
zważył co następuje: 
 
Wniosek w pierwszym rzędzie dotyczy wstrzymania wykonania wskazanego 
wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - stosownie do art. 57 ust. 1 
ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, 
poz. 368) – jest orzeczeniem prawomocnym. Z prawomocności wyroku wynika jego 
wiążąca moc, która obejmuje nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne 
sądy i inne organy państwowe (art. 365 § 1 KPC w związku z art. 57 ust. 1 i art. 59 
ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym). Od tego zasadniczego skutku (za-
sady) prawomocnego orzeczenia dopuszczone zostały pewne odstępstwa dla wyjąt-
kowych sytuacji w ustawie określonych. Oprócz wznowienia postępowania w sprawie 
zakończonej prawomocnym orzeczeniem (por. art. 58 ustawy o Naczelnym Sądzie 
Administracyjnym) określone organy mogą wnieść rewizję nadzwyczajną do Sądu 
Najwyższego jeżeli prawomocne orzeczenie rażąco narusza prawo lub interes Rze-
czypospolitej Polskiej (art. 57 ust. 2 powołanej ustawy). Rozpoznanie rewizji nad-
zwyczajnej następuje według przepisów o postępowaniu kasacyjnym, stosowanych 
odpowiednio, w myśl art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu pos-
tępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłoś-
ciowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjne-
go, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych 
ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.). Nie budzi wątpliwości, że w oparciu o tak 
ukształtowane podstawy prawne (por. także art. 236 ust. 2 Konstytucji RP) Sąd 
Najwyższy w razie uwzględnienia kasacji może uchylić zaskarżony rewizją nadzwy-
czajną prawomocny wyrok NSA (art. 39313 § 1 i art. 39315 KPC w związku z powoła-
nym wyżej art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r.) 
 
W rozpatrywanym wniosku z pewnością nie chodzi o taką weryfikację prawo-
mocnego orzeczenia, która może wynikać dopiero z uwzględnienia rewizji nadzwy-
czajnej. Jednakże uwzględnienie wniosku, oznaczałoby, co prawda warunkowe i 
tylko na czas do rozpoznania rewizji nadzwyczajnej ale przecież wyraźne uchylenie 
wiążącego znaczenia prawomocnego orzeczenia. W tym kontekście może budzić 

 
3
zdziwienie, że we wniosku nie ma żadnego stanowiska co do jego podstawy prawnej. 
Uznając, że wstrzymanie wykonania prawomocnego wyroku byłoby formą uchylenia 
skutków prawomocności i że w związku z tym musiałoby opierać się na szczególnym 
do tego upoważnieniu ustawowym, Sąd Najwyższy stwierdził, że w aktualnym stanie 
przepisów postępowania takiego upoważnienia nie ma. Inaczej rzecz się miała przed 
reformą procedury cywilnej wynikają z powołanej wyżej ustawy nowelizującej Kodeks 
postępowania cywilnego. Poprzedni dwuinstancyjny model sądowego postępowania 
cywilnego uzupełniała w swoisty sposób instytucja rewizji nadzwyczajnej „Od każde-
go prawomocnego orzeczenia kończącego postępowania w sprawie...”(por. art. 417 
§ 1 KPC przed reformą wynikającą z ustawy z dnia 1 marca 1996 r.). W ramach 
działu VII przepisów poświęconych rewizji nadzwyczajnej znajdowała się także 
norma kompetencyjna upoważniająca Sąd Najwyższy do wstrzymania wykonania 
zaskarżonego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia sprawy (art. 419 § 2 KPC).  
 
Natomiast po uchyleniu przepisów o rewizji nadzwyczajnej, w nowym modelu 
postępowania odwoławczego, brak jest przepisu upoważniającego Sąd Najwyższy 
jako sąd kasacyjny do wstrzymania wykonania orzeczenia zaskarżonego kasacją. W 
związku z czym wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku może być złożony i roz-
poznany wyłącznie przez Sąd drugiej instancji (por. w tej kwestii stanowisko T. Ere-
cińskiego w Komentarzu do Kodeksu postępowania cywilnego Wydawnictwo Prawni-
cze Warszawa 1999 r. tom 1 str. 656). 
 
Jeżeli Sąd Najwyższy na podstawie przepisów o postępowaniu kasacyjnym 
nie jest upoważniony do wstrzymania wykonania wyroku Sądu drugiej instancji w 
sprawach cywilnych, to konsekwentnie należy przyjąć, że odpowiednie – w myśl art. 
10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. - stosowanie przepisów o postępowaniu kasacyj-
nym do rozpoznania rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego orzeczenia Naczelne-
go Sądu Administracyjnego także, a nawet tym bardziej, nie stwarza niezbędnego 
upoważnienia do wstrzymania wykonania orzeczenia prawomocnego. 
 
Nie ma ponadto – zdaniem Sądu Najwyższego – wystarczających racji ażeby 
wyinterpretować rozważaną tu kompetencję Sądu Najwyższego z przepisów art. 388 
§ 1 KPC na zasadzie odpowiedniego zastosowania do postępowania przed Sądem 
Najwyższym przepisów o apelacji (art. 39319 KPC). Wymieniony przepis postępowa-
nia apelacyjnego określa bowiem instytucję właściwą temu postępowaniu i odnosi się 
do wyroków sądu drugiej instancji, które choć nieprawomocne stają się z mocy 
prawa co do zasady natychmiast wykonalne. Na tym tle ukształtowane zostały prze-

 
4
słanki (gdyby wskutek wykonania wyroku mogła wyniknąć dla pozwanego niepowe-
towana szkoda) wstrzymania wykonania wyroku aż do uprawomocnienia się. Okre-
ślonej w tym przepisie, w zakresie kompetencji, właściwość sądu drugiej instancji 
(sądu rozpoznającego apelację) nie można transponować do postępowania z rewizji 
nadzwyczajnej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazać tu można 
byłoby szereg trudności poczynając od tej, że mało przydatne wydaje się odniesienie 
wynikającego z art. 388 § 1 KPC znaczenia wykonania wyroku - do wyroku NSA - 
oddalającego skargę, którego wstrzymanie nie spowodowałoby braku podstawy do 
wykonywania ostatecznej decyzji administracyjnej. Wątpliwe jest także odniesienie 
przesłanki zagrożenia niepowetowanej szkody pozwanego w stosunku do stron po-
stępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. art. 41 ust 1 i 2 ustawy 
z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym – Dz.U. Nr 74, poz. 
368 ze zm.). Nie ma jednakże potrzeby szczegółowego przedstawienia tych zagad-
nień, gdyż o nieodpowiedniości odniesienia kompetencji sądu rozpoznającego ape-
lację (sądu drugiej instancji według art. 388 § 1 KPC) do kompetencji Sądu Najwyż-
szego w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej od orzeczenia NSA przesądza to, że 
wskazana możliwość wstrzymania wykonania wyroku dotyczy określonej ingerencji w 
stosunku do wyroku nieprawomocnego – na czas do jego uprawomocnienia się. 
Przepis ten nie ma zatem odpowiedniej relacji do skutków orzeczenia prawomocne-
go, o których mowa w art. 365 § 1 KPC. Nie ma podstawy do przeniesienia instytucji 
wstrzymania wykonania nieprawomocnego wyroku do postępowania, którego 
przedmiotem jest wyrok prawomocny, który aż do jego uchylenia wiąże nie tylko 
strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe (art. 
365 § 1 KPC). 
 
Rozpatrywany wniosek dotyczył także żądania wstrzymania wykonania zas-
karżonej do NSA decyzji, a nawet decyzji ją poprzedzającej. W tym zakresie należy, 
oprócz zastrzeżeń wyżej podniesionych zauważyć ponadto, że brak jest przepisu, 
który w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej stanowiłby równoważnik instytucji 
wstrzymania „wykonania aktu lub zawieszenia czynności”, określonej w postępowa-
niu sądowoadministracyjnym (por. art. 40 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o Naczelnym 
Sądzie Administracyjnym). Podkreślić przy tym należy, że postanowienie NSA o 
wstrzymaniu wykonania aktu (decyzji) wygasa w razie orzeczenia oddalenia skargi 
oraz, że z oczywistych względów wydanie takiego postanowienia już po prawomoc-
nym oddaleniu skargi byłoby niedopuszczalne. 

 
5
Nie zachodzi więc podstawa do jakiejś analogii kompetencji Naczelnego Sądu 
Administracyjnego w zakresie toku postępowania przed wydaniem wyroku i kompe-
tencji Sądu Najwyższego w toku rozpoznawania rewizji nadzwyczajnej od prawo-
mocnego wyroku, który aż do czasu jego uchylenia – zachowuje pełną moc wiążącą. 
Sąd Najwyższy dla swego prawa wstrzymania ostatecznej, a więc w pełni wykonalnej 
decyzji administracyjnej, musiałby mieć szczególne ustawowe upoważnienie. Tym-
czasem, jak o tym już wyżej wspomniano, ustawa z dnia 1 marca 1996 r. uchyliła 
przepisy o rewizji nadzwyczajnej, w tym przepis upoważniający do wstrzymania zas-
karżonego orzeczenia. Ustawa ta nie zawiera żadnego uregulowania, z którego mo-
głaby wynikać kompetencja Sądu Najwyższego do wstrzymania wykonania ostatecz-
nej decyzji administracyjnej, co do której oddalający skargę wyrok sądu administra-
cyjnego niejako tylko dodatkowo dodaje znaczenia prawomocności, a która korzy-
stała z atrybutów wykonalności już mocą własnej „ostateczności”. 
 
Z powyższych przyczyn wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego re-
wizją nadzwyczajną wyroku i „poprzedzających ten wyrok decyzji administracyjnych” 
nie ma podstawy prawnej, a więc jako bezzasadny podlega oddaleniu.  
========================================