III PZP 6/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale zasady prawnej rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące zgodności jednoosobowego składu sądu drugiej instancji, ukształtowanego na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, z prawem do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy stwierdził, że choć sama zmiana składu na jednoosobowy nie narusza standardu konwencyjnego wynikającego z art. 6 ust. 1 EKPC, to jednak ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy gwarantowane przez Konstytucję RP. Uzasadniono to tym, że zasada kolegialności orzekania w sądzie drugiej instancji jest istotnym elementem rzetelnego procesu sądowego, zapewniającym wyższy standard orzeczniczy, obiektywizm i zapobiegającym arbitralności rozstrzygnięć. Wprowadzone przepisy covidowe, wyłączając zasadę kolegialności, nie spełniły testu proporcjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż nie były konieczne dla ochrony zdrowia publicznego i prowadziły do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Uchwała nadano moc zasady prawnej, a jej wykładnia obowiązuje od dnia podjęcia. Orzeczenia wydane do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie w jednoosobowym składzie nie są uznawane za dotknięte nieważnością z powodu naruszenia prawa do sądu, aby uniknąć negatywnych skutków społecznych i dla powagi wymiaru sprawiedliwości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie nieważności postępowania w przypadku rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie ukształtowanym na podstawie przepisów covidowych; interpretacja prawa do sądu w kontekście Konstytucji RP i przepisów przejściowych.
Dotyczy głównie spraw cywilnych rozpoznawanych w drugiej instancji w okresie obowiązywania przepisów covidowych, a także kwestii proceduralnych związanych z prawem do sądu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd w składzie 1-osobowym wynikającym z epizodycznych regulacji art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 jest "sądem ustanowionym ustawą" w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd w składzie jednoosobowym wynikający z art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 jest "sądem ustanowionym ustawą" w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz.
Uzasadnienie
Standard konwencyjny nie przewiduje wymogu składu kolegialnego. Kluczowe jest, aby sąd był ustanowiony ustawą i działał niezależnie i bezstronnie. Zmiana składu na jednoosobowy sama w sobie nie narusza standardu konwencyjnego.
Czy zasadnym jest pomijanie regulacji art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 na podstawie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP i ukształtowanie składu Sądu w postępowaniu zażaleniowym na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (skład 3-osobowy), w przypadku uznania, że Sąd w składzie 1-osobowym nie jest "Sądem ustanowionym ustawą" w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.).
Uzasadnienie
Zasada kolegialności orzekania w sądzie drugiej instancji jest istotnym elementem prawa do rzetelnego procesu sądowego gwarantowanego przez Konstytucję RP. Wprowadzone przepisy covidowe, wyłączając tę zasadę, nie spełniły testu proporcjonalności i konieczności, a ich stosowanie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ł. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. T. | spółka | wspólnik spółki partnerskiej |
| D. Ż. | spółka | wspólnik spółki partnerskiej |
| Prokuratura Rejonowa w Nowym Sączu | organ_państwowy | udział w sprawie |
Przepisy (8)
Główne
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis ten, wprowadzający jednoosobowy skład sądu drugiej instancji, został uznany za ograniczający prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzący do nieważności postępowania.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez stosowanie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego poprzez nieproporcjonalne ograniczenie prawa do sądu.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie prawa do sądu nie było konieczne dla ochrony zdrowia publicznego.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie sprawy w składzie sprzecznym z ustawą (jedoosobowym zamiast kolegialnego) prowadzi do nieważności postępowania.
k.p.c. art. 767 § 4 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący składu sądu w postępowaniu zażaleniowym, który mógłby być stosowany w miejsce przepisu covidowego.
Konstytucja RP art. 91 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Możliwość pominięcia przepisów ustawy sprzecznych z ratyfikowaną umową międzynarodową.
k.p.c. art. 367 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Ogólna zasada rozpoznawania spraw w sądzie drugiej instancji w składzie trzech sędziów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zasada kolegialności orzekania w sądzie drugiej instancji jest istotnym elementem prawa do rzetelnego procesu sądowego. • Przepis art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, wprowadzający jednoosobowy skład sądu drugiej instancji, narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. • Ograniczenie prawa do sądu nie było konieczne dla ochrony zdrowia publicznego i nie spełniało testu proporcjonalności. • Stosowanie przepisu covidowego prowadzi do nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Jednoosobowy skład sądu drugiej instancji wynikający z ustawy COVID-19 jest "sądem ustanowionym ustawą" w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz. • Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, w tym w zakresie składu sądu.
Godne uwagi sformułowania
Rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. [...] ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy [...] i prowadzi do nieważności postępowania. • Sama rezygnacja przez prawodawcę krajowego ze składu kolegialnego na rzecz składu jednoosobowego bez wykazania obiektywnych argumentów świadczących o zagrożeniu niezawisłości i bezstronności sądu nie stanowi naruszenia standardu konwencyjnego. • Kolegialność orzekania przez sąd drugiej instancji jest istotnym elementem składowym sposobu ukształtowania postępowania sądowego, który [...] spełnia standard wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. • Ochrona zdrowia stanowiła w polskim procesie legislacyjnym pretekst dla bezrefleksyjnego uchwalania i wprowadzania [...] takich rozwiązań, które w normalnych czasach nie znalazłyby poparcia racjonalnie myślących i działających parlamentarzystów.
Skład orzekający
Piotr Prusinowski
przewodniczący
Bohdan Bieniek
członek
Jolanta Frańczak
członek
Halina Kiryło
sprawozdawca
Dawid Miąsik
sprawozdawca, uzasadnienie
Krzysztof Rączka
członek
Romualda Spyt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie nieważności postępowania w przypadku rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w jednoosobowym składzie ukształtowanym na podstawie przepisów covidowych; interpretacja prawa do sądu w kontekście Konstytucji RP i przepisów przejściowych."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw cywilnych rozpoznawanych w drugiej instancji w okresie obowiązywania przepisów covidowych, a także kwestii proceduralnych związanych z prawem do sądu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnego prawa do sądu i jego ograniczeń w kontekście przepisów wprowadzonych w związku z pandemią COVID-19. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje i stosuje Konstytucję RP w obliczu zmian legislacyjnych, a także analizuje relacje między prawem krajowym a międzynarodowym.
“Jednoosobowy skład sądu drugiej instancji to nieważność postępowania – uchwała SN przywraca prawo do rzetelnego procesu.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.