III PK 119/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez pozwanego pracodawcę od wyroku Sądu Okręgowego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego zasądzający od pozwanego na rzecz powoda H. F. kwotę ponad 46 tys. zł tytułem ryczałtów za noclegi wraz z odsetkami. Pozwany zarzucił m.in. obrazę prawa materialnego, w tym art. 77[5] § 2, 3 i 5 k.p. w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz przepisami rozporządzeń wykonawczych, kwestionując podstawę prawną do zasądzenia ryczałtu za nocleg dla kierowcy w transporcie międzynarodowym, zwłaszcza po wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznającym część przepisów za niekonstytucyjne. Pozwany argumentował, że umowa o pracę odwołuje się do przepisów, które zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, a także że ryczałt przysługuje tylko za poniesiony nocleg. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odwołał się do art. 398[9] § 1 k.p.c. i stwierdził, że podniesione przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczące ryczałtów za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym zostało już rozstrzygnięte w jego wcześniejszych orzeczeniach (m.in. wyroki I PK 300/15, II PK 106/16, I PK 154/16 oraz uchwała III PZP 2/17). Sąd Najwyższy podkreślił, że nawet po wyroku TK, stosuje się art. 77[5] § 5 k.p., a nocleg w kabinie pojazdu nie wyklucza prawa do ryczałtu. W związku z brakiem istotnego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie prawa do ryczałtu za nocleg dla kierowców w transporcie międzynarodowym, w tym po zmianach legislacyjnych i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Potwierdzenie, że nocleg w kabinie pojazdu nie wyklucza prawa do ryczałtu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kierowców w transporcie międzynarodowym i interpretacji przepisów prawa pracy w tym kontekście. Wartość praktyczna może być ograniczona do spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., K 11/15, w przypadku roszczeń z tytułu ryczałtów za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym należy stosować art. 77[5] § 1 k.p., czy też przepisy rozporządzenia nr 561/2016 należy stosować w pierwszej kolejności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że kwestia ta została już rozstrzygnięta w jego orzecznictwie. Nawet po wyeliminowaniu art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, stosuje się art. 77[5] § 5 k.p., a nocleg w kabinie pojazdu nie wyklucza prawa do ryczałtu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo (m.in. wyroki I PK 300/15, II PK 106/16, I PK 154/16 oraz uchwałę III PZP 2/17), zgodnie z którym przepisy Kodeksu pracy dotyczące podróży służbowych (w tym art. 77[5] § 1 i 5 k.p.) mają zastosowanie do kierowców w transporcie międzynarodowym, a ryczałt za nocleg przysługuje nawet, gdy pracownik ma możliwość noclegu w kabinie pojazdu, chyba że pracodawca w sposób jednoznaczny wykluczył jego wypłatę.
Czy zapewnienie kierowcy noclegu w przystosowanej kabinie pojazdu wyklucza prawo do ryczałtu za nocleg?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zapewnienie noclegu w kabinie pojazdu nie eliminuje obowiązku pracodawcy wypłacania ryczałtu za nocleg.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 8 ust. 8 rozporządzenia (WE) nr 561/06 dotyczy możliwości wykorzystania odpoczynku w pojeździe, ale nie reguluje uprawnień kierowcy do należności na pokrycie kosztów wyjazdów służbowych, w tym ryczałtu za nocleg. Podkreślono, że ryczałt jest świadczeniem kompensacyjnym, oderwanym od faktycznego poniesienia kosztów, a brak rachunku za nocleg nie oznacza braku kosztów, lecz uprawnia do ryczałtu.
Czy pracodawca może ustalić niższy ryczałt za nocleg niż wynikający z przepisów powszechnie obowiązujących?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pracodawca może ustalić niższy ryczałt za nocleg w aktach prawa zakładowego albo w umowie o pracę, ale jeśli tego nie zrobi lub jednoznacznie wykluczy jego wypłatę, pracownik może dochodzić ryczałtu w wysokości wynikającej z rozporządzeń wykonawczych.
Uzasadnienie
Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (III PZP 2/17), ryczałt za nocleg może być określony w niższej wysokości niż wynikająca z przepisów, jednakże brak takiej regulacji lub jej wykluczenie otwiera drogę do dochodzenia ryczałtu w wysokości wynikającej z rozporządzeń wykonawczych do art. 77[5] k.p.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. F. | osoba_fizyczna | powód |
| P. G. - „G.” P. G. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p. art. 77[5] § § 1
Kodeks pracy
Zwrot "na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową" ma szeroki kontekst i obejmuje wszelkie koszty (należności), jakich rekompensaty może oczekiwać pracownik, w tym koszt noclegu. Nocleg w kabinie pojazdu nie jest równoznaczny z zapewnieniem bezpłatnego noclegu.
k.p. art. 77[5] § § 5
Kodeks pracy
Stosuje się, gdy pracodawca nie uregulował zasad zwrotu należności z tytułu podróży służbowej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania albo umowie o pracę.
k.p.c. art. 398[9] § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Pomocnicze
k.p. art. 77[5] § § 2
Kodeks pracy
Na zwrot kosztów podróży składają się: diety, zwrot kosztów przejazdów i dojazdów, zwrot kosztów noclegów i innych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.
k.p. art. 77[5] § § 3
Kodeks pracy
Ryczałt za nocleg w podróży służbowej kierowcy zatrudnionego w transporcie międzynarodowym może zostać określony w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę.
u.c.p.k. art. 2 § ust. 7
Ustawa o czasie pracy kierowców
Wprowadzenie odrębnej definicji podróży służbowej kierowców oznacza objęcie tym obowiązkiem w sposób szerszy – niż dotychczas – określonej grupy osób wykonujących pracę podporządkowaną.
u.c.p.k. art. 4
Ustawa o czasie pracy kierowców
W zakresie nieuregulowanym ustawą stosuje się przepisy Kodeksu pracy.
k.p.c. art. 398[9] § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398[21]
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p. art. 8 § § 2
Kodeks pracy
Zasady współżycia społecznego sprzeciwiają się działaniu polegającemu na przysporzeniu pracownikom dodatkowych korzyści, które nie są związane z pokryciem dodatkowych kosztów i wydatków.
rozp. MPiPS z 19.12.2002 art. 9 § ust. 1, 2 i 4
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r.
Dotyczy wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.
rozp. MPiPS z 29.01.2013 art. 16
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r.
Dotyczy należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.
Rozporządzenie (WE) nr 561/2006
Dotyczy możliwości wykorzystania przez kierowcę dziennego (także tygodniowego) skróconego (ale już nie tygodniowego regularnego) odpoczynku w pojeździe (w kabinie samochodu), jeżeli dokona on takiego wyboru, pod warunkiem, że pojazd posiada odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i znajduje się na postoju. Nie dotyczy uprawnień w zakresie przysługiwania kierowcy od pracodawcy należności na pokrycie kosztów wyjazdów poza bazę w celu wykonywania pracy (podróży służbowych).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy uznał, że zagadnienie prawne podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostało już rozstrzygnięte w jego orzecznictwie, co wyklucza potrzebę ponownego rozpoznania sprawy na podstawie art. 398[9] § 1 pkt 1 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Zarzuty obrazy prawa materialnego dotyczące m.in. błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów o ryczałtach za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym, w tym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. • Argument, że umowa o pracę nie zawiera podstawy do zasądzenia ryczałtu za nocleg, ponieważ przepisy, do których się odwołuje, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. • Argument, że ryczałt za nocleg przysługuje tylko za faktycznie poniesiony i udokumentowany nocleg.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjął, że chociaż po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2016 r., K 11/15, do kierowców w transporcie międzynarodowym nie stosuje się art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, to jednak stosuje się art. 77[5] § 5 k.p., gdy pracodawca nie uregulował zasad zwrotu należności z tytułu podróży służbowej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania albo umowie o pracę. • Wyeliminowanie art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców z porządku prawnego nie spowodowało powstania luki w przepisach. • Nocleg w kabinie pojazdu nie może być uznany za zapewnienie bezpłatnego noclegu. • Istota ryczałtu, jako świadczenia kompensacyjnego, przeznaczonego na pokrycie kosztów noclegu, polega na tym, że świadczenie wypłacane w takiej formie z założenia jest oderwane od rzeczywistego poniesienia kosztów (bo się ich nie dokumentuje) i nie pokrywa w całości wszystkich wydatków z określonego tytułu. • Zapewnienie kierowcy noclegu w przystosowanej do tego kabinie samochodu nie eliminuje obowiązku pracodawcy wypłacania ryczałtu za nocleg.
Skład orzekający
Jolanta Strusińska-Żukowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie prawa do ryczałtu za nocleg dla kierowców w transporcie międzynarodowym, w tym po zmianach legislacyjnych i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Potwierdzenie, że nocleg w kabinie pojazdu nie wyklucza prawa do ryczałtu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kierowców w transporcie międzynarodowym i interpretacji przepisów prawa pracy w tym kontekście. Wartość praktyczna może być ograniczona do spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu ryczałtów za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym, który budzi wiele wątpliwości prawnych i jest istotny dla branży transportowej. Orzeczenie Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe kwestie interpretacyjne.
“Kierowco, czy nocleg w kabinie odbiera Ci ryczałt? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
WPS: 46 672,46 PLN
ryczałt za noclegi: 46 672,46 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 1350 PLN
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.