III OZ 97/26

III OZ 97/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
ART.18, ART.19, ART.24
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2025 r., sygn. akt III SPP/Gl 298/25 oddalające wniosek o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek w sprawie ze skargi A.G. na bezczynność Prokuratora Rejonowego Katowice-Północ w Katowicach w przedmiocie skargi na działalność prokuratora postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia
17 grudnia 2025 r., sygn. akt III SPP/Gl 298/25, oddalił wniosek A.G. (dalej także jako: skarżący) o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek od orzekania w sprawie ze skargi A.G. na bezczynność Prokuratora Rejonowego Katowice-Północ w Katowicach w przedmiocie skargi na działalność prokuratora.
Sąd I instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący, wnioskując o wyłączenie starszego referendarza sądowego powołał się na zainicjowane przez niego wobec ww. starszego referendarza sądowego postępowania dyscyplinarne w związku z przekroczeniem – zdaniem skarżącego - uprawnień oraz fałszywe zarzucanie skarżącemu haniebnych działań, pozbawienie prawa do sądu, a ponadto narażeniem Polski na straty finansowe i wizerunkowe spowodowane koniecznością skierowania skargi do ETPC.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przywołał treść art. 18 i art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz dodał, że ww. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego (art. 24 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt I OZ 696/08 Sąd I instancji wyjaśnił, że charakter instytucji wyłączenia sędziego jest oczywisty i sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki bezwzględne, wymienione enumeratywnie w art. 18 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 ww. ustawy, jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenie jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy".
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w niniejszej sprawie podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 w związku z art. 24 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co skutkowałoby wyłączeniem referendarza sądowego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Sąd I instancji nie dopatrzył się także wystąpienia w sprawie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnianą wątpliwość co do bezstronności objętego wnioskiem referendarza, stosownie do treści art. 19 w związku z art. 24 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W szczególności w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie jest przesłanką wyłączenia fakt zainicjowania przez skarżącego postępowań dyscyplinarnych wobec objętego wnioskiem referendarza. Jak wskazał Sąd I instancji kwestia ta była przedmiotem odrębnego postępowania i podlegała rozpatrzeniu przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w trybie przepisów Działu I Rozdziału 5a ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, który to nie dopatrzył się spełnienia żadnej z przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 152 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych).
Sąd I instancji dodał, że za uwzględnieniem złożonego wniosku nie może przemawiać również samo przeświadczenie skarżącego o prowadzeniu przez referendarza postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, czy niezgodny z oczekiwaniami strony. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwości co do bezstronności sędziego (referendarza) w danej sprawie. Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego.
Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił również oświadczenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek i podkreślił, że jeżeli sędzia (w tym wypadku referendarz sądowy), którego dotyczy wniosek o wyłączenie złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w określonej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika natomiast z treści oświadczenia, żadne okoliczności wyłączenia objętego wnioskiem referendarza nie zachodzą.
Pismem z dnia 27 stycznia 2026 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że podtrzymuje wszelkie okoliczności podniesione we wniosku oraz wskazując, że istnieje wyjątkowo uzasadnione podejrzenie popełnienia przez starszego referendarza sądowego objętego wnioskiem przestępstwa fałszerstwa, uregulowanego w art. 271 § 1 Kodeksu karnego oraz że ww. starszy referendarz sądowy jest uprzedzony co do skarżącego, co przejawia się w zarzucaniu mu bierności w zmianie swojej sytuacji. Skarżący podniósł pomięcie wniosków o przesłuchanie świadków, którzy potwierdzają wzorową postawę skarżącego i wskazał, że jego zdaniem brak pozytywnego rozpoznania wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego, naruszy elementarne prawo do sądu i podważy kolejny raz wiarygodność Ojczyzny na arenie międzynarodowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 w związku z art. 24 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. W art. 18 i art. 19 p.p.s.a. wymieniono bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie zaś z art. 24 p.p.s.a. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego oraz prokuratora. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziów (referendarza sądowego) nie może odwoływać się do argumentacji dotyczącej prowadzenia postępowania w sposób wadliwy lub odmienny względem oczekiwań skarżącego, gdyż te okoliczności mogą przemawiać za ewentualnym wniesieniem środka odwoławczego, nie zaś zastosowaniem instytucji wyłączenia sędziego/referendarza sądowego od rozpoznania danej sprawy.
Bazując na oświadczeniu starszego referendarza sądowego objętego wnioskiem skarżącego o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak i nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonego przez starszego referendarza sądowego oświadczenia.
Skarżący nie kwestionował stanowiska Sądu I instancji co do niewystąpienia w sprawie innych przesłanek wyłączenia sędziów (referendarza sądowego) z mocy ustawy, wskazanych w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (referendarzem sądowym), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (referendarza sądowego) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (referendarza sądowego) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego/referendarza sądowego). Wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (referendarza sądowego). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (referendarza sądowego) – wyłącznie w danej sprawie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek od orzekania w niniejszej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego nie jest zasadne. Podkreślić należy, że o wyłączeniu referendarza sądowego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego starszego referendarza sądowego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętego wnioskiem starszego referendarza sadowego. Przedstawiane przez skarżącego okoliczności i zastrzeżenia, koncentrujące się wokół jego przeświadczenia o uprzedzeniu starszego referendarza sądowego do skarżącego oraz prowadzenia postępowania w sposób – w ocenie skarżącego - wadliwy bądź niespełniający oczekiwań strony, nie mogą stanowić podstawy wyłączenia referendarza sądowego od orzekania, jak i nie wpływają na jego ewentualny brak bezstronności w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy. Strona, która nie zgadza się z wydanym orzeczeniem sądu, może zwalczać takie rozstrzygnięcie za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie referendarza sądowego, wpływać na skład rozpoznający daną sprawę. Kontrola orzeczenia pod kątem uchybień przepisom prawa procesowego albo prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie bada natomiast zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający.
Odnosząc się zarazem do twierdzeń skarżącego dotyczących postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec objętego wnioskiem starszego referendarza sądowego, należy stwierdzić, że wystąpienie z wnioskiem i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego, nie skutkuje automatycznie wyłączeniem referendarza sądowego od rozpoznania danej sprawy. Podkreślenia zresztą wymaga, że w niniejszej sprawie, co wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym postanowieniu, postępowanie dyscyplinarne prowadzone przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wobec starszego referendarza sądowego objętego wnioskiem o wyłączenie nie potwierdziło zaistnienia żadnej z przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej uregulowanej w art. 152 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.)
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie
art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.