III OZ 284/26

III OZ 284/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-05-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 247 p.p.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SPP/Lu 19/26 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 lutego 2026 r. nr MC.II.5400.2148D.1.000197.2026 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
K.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 lutego 2026 r. nr MC.II.5400. 2148D.1.000197.2026 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.
Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SPP/Lu 19/26 odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Oczywista bezzasadność skargi zachodzi wówczas, gdy bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga nie może być uwzględniona. Taka sytuacja ma miejsce zwłaszcza wtedy, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Tego rodzaju sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a."), od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 1 i § 2 k.p.a.). W świetle natomiast art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć natomiast sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Wskazać przy tym należy, że nie wystarczy samo złożenie środka zaskarżenia od kwestionowanej decyzji czy postanowienia organu pierwszej instancji, lecz wymagane jest, aby skarga została wniesiona na stosowne działanie organu odwoławczego podjęte po rozpatrzeniu takiego środka prawnego. Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w danej sprawie, otwiera tej stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji podał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł skargę na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 lutego 2026 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, a więc decyzję wydaną w pierwszej instancji. Od decyzji tej przysługiwał środek odwoławczy w postaci odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia 12 lutego 2026 r. zawierała prawidłowe pouczenie w tym zakresie. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący skorzystał z przysługującego mu uprawnienia.
W ocenie WSA w Lublinie, wniesienie skargi na decyzję organu pierwszej instancji, od której zostało wniesione odwołanie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie przez organ odwoławczy, należało uznać za niewyczerpanie środka zaskarżenia w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest zatem niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. W sytuacji zaś, gdy skarga podlega odrzuceniu, to w świetle art. 247 p.p.s.a. już z tej tylko przyczyny nie zachodzą podstawy do przyznania stronie prawa pomocy.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrębnym postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SA/Lu 188/26, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucił skargę K.S. na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 lutego 2026 r. nr MC.II.5400.2148D.1.000197. 2026 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołując tożsamą argumentację co w w/w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy (niewyczerpanie środka zaskarżenia).
Powyższe postanowienie z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SPP/Lu 19/26 stało się przedmiotem zażalenia K.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, iż w świetle art. 247 p.p.s.a. o oczywistej bezzasadności skargi można mówić w przypadku, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie nasuwa najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że w szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a.
W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się jednak, że po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność sąd nie może – na podstawie art. 247 p.p.s.a. – odmówić stronie przyznania jej prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi będącą skutkiem jej niedopuszczalności (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 906). Na bezzasadność skargi sąd administracyjny może się powołać, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Trudno bowiem przyjąć za właściwą proceduralnie sytuację, aby w ramach kontroli instancyjnej postanowienia w przedmiocie prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny badał kwestię niedopuszczalności skargi, gdy jednocześnie z tej samej przyczyny nastąpiło już odrzucenie skargi, przy czym okoliczności faktyczne i prawne tego odrzucenia są przez stronę kwestionowane. Ponadto wskazać należy, iż takie działanie Sądu pierwszej instancji mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę (stosownie do treści art. 173 p.p.s.a.) i naruszało wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności (por. np. postanowienia NSA z dnia: 13 września 2013 r., sygn. akt I OZ 778/13 oraz 7 grudnia 2021 r., sygn. akt III OZ 1094/21).
Powyższa sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę K.S. na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 lutego 2026 r. nr MC.II.5400.2148D.1.000197.2026 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego (postanowienie z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SA/Lu 188/26), a następnie w tym samym dniu wydał zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, powołując w nim tożsamą argumentację. Okoliczność ta ma tym większe znaczenie, że skarżący nie jest uprawniony do samodzielnego wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt III SA/Lu 188/26, jeśli chciałby zakwestionować prawidłowość odrzucenia jego skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Miał on zatem prawo oczekiwać na rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przed ewentualnym wywiedzeniem skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie błędnie zastosował art. 247 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając wniosek K.S. o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji oceni go w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.