III OZ 2/26

III OZ 2/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SA/Ke 533/25 - Postanowienie WSA w Kielcach z 2025-11-28
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.131
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art.232 §1 pkt  2, art.197 §1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 listopada 2025 r. sygn. akt II SA/Ke 533/25 o odrzuceniu skargi M.P. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 5 sierpnia 2025 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, 2. oddalić wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 28 listopada 2025 r., II SA/Ke 533/25, odrzucił skargę M.P. (dalej: "skarżący") na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 5 sierpnia 2025 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie.
W tym zakresie Sąd Wojewódzki odnotował, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącemu 25 sierpnia 2025 r., a zatem ustawowy termin do wniesienia skargi upływał 24 września 2025 r. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nadał skargę dopiero 25 września 2025 r.
Biorąc to pod uwagę, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga została wniesiona po terminie i jako spóźnioną, należało ją odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i zarzucając mu:
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), poprzez jego błędne zastosowanie i odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie, podczas gdy strona zastosowała się do błędnego pouczenia organu administracji co do terminu wniesienia skargi, co w świetle art. 112 k.p.a. wyłącza możliwość poniesienia przez stronę negatywnych konsekwencji procesowych z tego tytułu,
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na zaniechaniu rozważenia, czy uchybienie terminowi nie nastąpiło w następstwie błędnego pouczenia strony o terminie do wniesienia środka zaskarżania, w sytuacji gdy istniały oczywiste i wynikające z akt sprawy przesłanki do przyjęcia skargi do rozpoznania, z uwagi na dochowanie przez stronę terminu wskazanego przez organ w pouczeniu postanowienia, a więc działanie strony podyktowane było działaniem w zaufaniu do pouczenia organu.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o dokonanie autokontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku o uchylenia zaskarżonego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jednocześnie zwrócił się o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu zażalenia została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie jego zasadności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast w myśl art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Zaskarżone postanowienie zostało doręczone 25 sierpnia 2025 r., a zatem ustawowy termin na złożenie skargi upływał 24 września 2025 r.
Skarżący słusznie jednak zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.
Biorąc to pod uwagę należy odnotować, że postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 5 sierpnia 2025 r., znak: [...], zostało opatrzone błędnym pouczeniem, według którego skargę do sądu administracyjnego można wnieść w terminie miesiąca od doręczenia postanowienia.
Zgodnie z art. 83 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego. Zaś stosownie do art. 112 k.c. termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Jeżeli zatem zakwestionowane postanowienie zostało doręczone 25 sierpnia 2025 r., to stosując się do błędnego pouczenia i kierując się zaufaniem do organu administracji publicznej, skarżący mógł pozostawać w uzasadnionym przekonaniu o możliwości złożenia skargi do 25 września 2025 r., co też uczynił.
Oceniając skutki takiego stanu rzeczy, należy dokonać wykładni użytego w art. 112 k.p.a. zwrotu "nie może szkodzić stronie". W tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyodrębniły się dwa podejścia.
Według pierwszego z nich uchybienie terminowi, będące wynikiem błędnego pouczenia nie szkodzi stronie, gdyż ma ona prawo złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności (por. m.in. postanowienia NSA z: 1 stycznia 1998 r., III SA 230/97, 27 października 1998 r., III SA 6382/97, a także wyroki z: 21 grudnia 2005 r., I OSK 271/05, 23 stycznia 2018 r., II OSK 1364/17).
Zgodnie z drugim podejściem, które Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie uznaje za słuszne, zastosowanie się do błędnego pouczenia z mocy prawa sanuje uchybienie terminu i nie wymaga dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. m.in. wyroki NSA z: 28 listopada 2000 r., IV SA 1899/98, 12 czerwca 2008 r., II GSK 169/08, postanowienie z 26 października 2017 r., II OZ 1206/17, z 5 kwietnia 2022 r., III OZ 207/22).
Powyższa interpretacja jest rezultatem wykładni funkcjonalnej i systemowej art. 112 k.p.a., która nakazuje wzięcie pod uwagę wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy bowiem stwierdzić, że wymaganie od strony złożenia wniosku o przywrócenie terminu prowadziłoby do zbędnego formalizmu i nieuzasadnionego przedłużania postępowania. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu niepotrzebnie dodatkowo angażowałoby uwagę sądu administracyjnego. W związku z tym stałoby w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 p.p.s.a. zasadą szybkości postępowania sądowoadministracyjnego.
Jednocześnie dla jednostki byłoby ono zbędnym i niezrozumiałym dla niej obowiązkiem procesowym, utrudniającym realizację prawa do sądu, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, że postąpiła ona tak, jak pouczył ją organ władzy publicznej. Działając w zaufaniu do informacji uzyskanej od tego organu, zostałaby zobowiązana do podjęcia dodatkowych czynności procesowych, których nie musiałaby w normalnym toku sprawy przedsięwziąć (por. W. Piątek, Glosa do postanowienia NSA z 26 października 2017 r., II OZ 1206/17 , OSP 2018, nr 4, s. 42.). W zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym wymaganie złożenia przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu należy uznać za sprzeczne z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, w szczególności z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania oraz wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadą udzielania informacji.
Skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a. w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest obowiązek wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpatrzenia go bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu.
Jednocześnie podkreślić należy, że fakt reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika, pozostaje bez wpływu na możliwość zastosowania art. 112 k.p.a., ponieważ przepis ten nie różnicuje sytuacji prawnej strony w zależności od tego czy działa ona osobiście, czy przez pełnomocnika.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).
Niezależnie od tego, zgodnie z art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od zażalenia na postanowienie, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione. Z tymże w niniejszej sprawie, z uwagi na przedmiot sprawy, skarżący był zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Nie ma zatem podstaw do zasądzenia zwrotu wpisu, który nie został wcześniej opłacony.