III OW 4/26

III OW 4/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Kazimierz Bandarzewski
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 19 § 1 oraz art. 124 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Artur Kuś sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty grzywny w celu przymuszenia wskazać Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Wójt Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") wnioskiem z dnia 10 grudnia 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego [...] dalej w skrócie: "Naczelnik US") w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. i Z. P. z dnia 30 kwietnia 2024 r. (dalej w skrócie: "wnioskodawcy" lub "zobowiązani") o rozłożenie na raty kwoty 5.000 zł, stanowiącej grzywnę w celu przymuszenia, nałożoną na mocy postanowienia Wójta Gminy [...] z dnia 9 lipca 2020 r. nr WGK.ZP.6331.62450.2018-103 w związku z niewykonaniem obowiązku wynikającego z decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 16 listopada 2018 r. nr WGK.ZP.6331.62450.2018-103 – poprzez wyznaczenie Naczelnika US organem właściwym w sprawie.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w dniu 7 maja 2024 r. do Urzędu Gminy [...] wpłynął wniosek A. i Z. P. w sprawie rozłożenia na raty kwoty 5.000 zł, wynikającej z otrzymanego upomnienia w związku z niezapłaceniem w/w grzywny w celu przymuszenia. W ocenie Wójta, organem właściwym do rozpatrzenia tego wniosku jest Naczelnik US. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt III FW 12/22 – organem właściwym do rozłożenia na raty grzywny nałożonej w celu przymuszenia jest naczelnik urzędu skarbowego, jednak warunkiem merytorycznego rozpatrzenia wniosku jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w ramach którego podanie może być rozpatrzone. Wynika to z faktu, że grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym, a nie sankcją administracyjną sensu stricto. Postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia konkretyzuje środek egzekucyjny, kreując dodatkowy, wtórny i wykonawczy względem zasadniczego (pierwotnego) obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma zatem charakter akcesoryjny względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. Istnieje zatem instrumentalny związek między sprawą nałożenia grzywny w celu przymuszenia a sprawą egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny. Jest to jednak związek tylko instrumentalny a obie sprawy pozostają formalnie odrębne. Oznacza to, że rozłożenie na raty dotyczy należności egzekucyjnej, a nie pierwotnego zobowiązania, a tym samym właściwość organu egzekucyjnego jest funkcjonalnie związana z etapem egzekucji administracyjnej.
Naczelnik US w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wniósł o wskazanie Wójta jako organu właściwego w sprawie. Podkreślił, że w dniu 30 czerwca 2025 r. – jako organ egzekucyjny – na podstawie otrzymanego od Wójta tytułu wykonawczego wszczął wprawdzie postępowanie egzekucyjne w związku z nałożoną na wnioskodawców grzywną w celu przymuszenia w kwocie 5.000 zł, jednak postępowanie to zostało zakończone, z uwagi na wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku w dniu 9 września 2025 r., a uzyskane środki zostały przekazane na rachunek bankowy Gminy [...]. Naczelnik US nie prowadzi zatem aktualnie postępowania egzekucyjnego, jak również nie prowadził on postępowania egzekucyjnego w dacie złożenia wniosku przez zobowiązanych. W konsekwencji nie można uznać, że jest on właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, bowiem postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, a okoliczność ta była wskazana jako kluczowy warunek w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 k.p.a., należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, bowiem ani Wójt, ani Naczelnik US, nie uważa się za organ właściwy do rozpoznania wniosku A. i Z. P. o rozłożenie na raty kwoty 5.000 zł, stanowiącej grzywnę w celu przymuszenia. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż wniosek Wójta z dnia 10 grudnia 2025 r. dotyczy ustalenia organu właściwego wyłącznie w zakresie rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty wskazanej kwoty.
Wskazać należy, że w art. 124 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 132 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.e.a.") ustawodawca stwierdził, że grzywny nałożone w celu przymuszenia "podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych". W świetle art. 19 § 1 u.p.e.a. naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV (z zastrzeżeniem art. 19 § 2-8 u.p.e.a., które w tej sprawie nie mają zastosowania). Stosownie zatem do treści art. 19 § 1 u.p.e.a., organem właściwym do wydania decyzji w sprawie rozłożenia na raty kwoty grzywny nałożonej w celu przymuszenia będzie naczelnik urzędu skarbowego, pod warunkiem jednak złożenia do tego organu tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela (por. postanowienia NSA z dnia: 16 marca 2023 r., sygn. akt III FW 12/22; 14 grudnia 2021 r., sygn. akt III FW 5/21).
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, w dniu 30 czerwca 2025 r. Wójt (jako wierzyciel) wydał wobec zobowiązanych tytuł wykonawczy nr SW5/1/2025/WFK na należność pieniężną w kwocie 5.000 zł i w tym samym dniu, na podstawie art. 26 u.p.e.a., przekazał go do organu egzekucyjnego – Naczelnika US. Powołany warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego został zatem spełniony i to na Naczelniku US (jako organie egzekucyjnym) spoczywał obowiązek rozpoznania wniosku zobowiązanych z dnia 30 kwietnia 2024 r. o rozłożenie na raty w/w kwoty stanowiącej grzywnę w celu przymuszenia.
Powyższej oceny nie zmienia podnoszony przez Naczelnika US fakt, iż postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, z uwagi na wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku w dniu 9 września 2025 r., a uzyskane środki zostały przekazane na rachunek bankowy Gminy [...]. Okoliczność ta pozostaje bowiem bez wpływu na określenie organu właściwego w tej sprawie, a jedynie determinuje sposób jej załatwienia. Skoro bowiem – wskutek skutecznego wyegzekwowania od zobowiązanych dochodzonej należności – rozłożenie jej na raty stało się bezprzedmiotowe, to właściwy organ egzekucyjny (Naczelnik US) nie może wprawdzie załatwić wniosku zobowiązanych w sposób merytoryczny, ale winien wydać w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie o charakterze procesowym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., wskazał Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] jako organ właściwy w sprawie.