III OW 23/26

III OW 23/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Starosta~Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Odrzucono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 58 par 1 pkt 1, 64 par 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J.K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] a Starostą [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.K. i J.K. z dnia 24 marca 2025 r. o wyłączenie od udziału w sprawie oskarżyciela publicznego niebędącego prokuratorem postanawia: 1) odrzucić wniosek; 2) zwrócić J.K. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od wniosku.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 19 września 2025 r. J.K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego (sprawa przekazana do NSA na mocy postanowienia WSA w [...] z dnia 21 listopada 2025 r. sygn. akt III SO/Kr 26/25) o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] a Starostą [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.K. i J.K. z dnia 24 marca 2025 r. o wyłączenie od udziału w sprawie oskarżyciela publicznego niebędącego prokuratorem. W uzasadnieniu wniosku J.K. (dalej w skrócie: "wnioskodawca") wskazał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej w skrócie: "PINBW") skierował przeciwko niemu do sądu karnego wniosek o ukaranie w sprawie o wykroczenie. Wnioskodawca złożył jednak wniosek z dnia 24 marca 2025 r. o wyłączenie w/w oskarżyciela od udziału w postępowaniu. Wniosek ten został skierowany do organu nadzoru budowlanego drugiej instancji, lecz ten – stwierdziwszy swoją niewłaściwość – przekazał sprawę do rozstrzygnięcia Staroście [...]. Wnioskodawca zakwestionował właściwość Starosty, powołując się na fakt, iż bezspornie nie jest on organem postępowania karnego. Zwrócił się więc do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o wskazanie organu właściwego dla wyłączenia PINBW jako oskarżyciela publicznego. Pismem z dnia 22 sierpnia 2025 r. nr [...] Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie, powołując się na ograniczenie swojej właściwości jedynie do spraw rozstrzyganych w postępowaniu administracyjnym. Wnioskodawca podzielił wprawdzie stanowisko Kolegium, zgodnie z którym żaden z w/w organów nie jest właściwy w sprawach karnych, to jednak stwierdził, że nie rozwiązuje to problemu właściwości, prowadzącego do uszczuplenia praw obywatelskich strony domagającej się wyłączenia oskarżyciela publicznego innego niż prokurator.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w piśmie z dnia 24 kwietnia 2026 r. wskazało, że w tej sprawie spór o właściwość nie występuje, bowiem nie jest to sprawa administracyjna. Podkreśliło, że wydane przez Starostę [...] postanowienie z dnia 11 czerwca 2025 r. nr [...] o oddaleniu wniosku S.K. i J.K. z dnia 24 marca 2025 r. o wyłączenie PINBW od udziału w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w [...] o sygn. akt [...] – nie stanowi postanowienia w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), bowiem zostało wydane w oparciu o art. 40 § 1 pkt 1-4 i pkt 6, art. 41 i art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 46 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.k.") w związku z art. 19 § 1 i § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 860 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.s.w.").
Z kolei Starosta [...] w piśmie z dnia 12 maja 2026 r. wskazał, że w tej sprawie spór o właściwość nie występuje, bowiem postanowieniem z dnia 11 czerwca 2025 r. nr [...] oddalił on wniosek S.K. i J.K. z dnia 24 marca 2025 r., uznając się tym samym za organ właściwy w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych jest objęte właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 15 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a., do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Według natomiast art. 64 § 3 p.p.s.a., do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z przepisów tych wynika, że – tak samo, jak w przypadku skargi – merytoryczne rozpoznanie wniosku o rozstrzygnięcie sporu jest możliwe dopiero wtedy, gdy wniosek ten jest dopuszczalny. Dopuszczalność ta jest oceniana w świetle art. 58 § 1 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
W niniejszej sprawie J.K. domaga się rozstrzygnięcia sporu o właściwość pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] a Starostą [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.K. i J.K. z dnia 24 marca 2025 r. o wyłączenie PINBW od udziału w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w [...] o sygn. akt [...].
Należy jednak zauważyć, iż nie każdy spór może być rozstrzygnięty w trybie określonym w powołanym art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. Z istoty sporu o właściwość wynika bowiem, że spór taki może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Spór ten może zatem powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania. Przesłanką, która jest podstawowa dla ustalenia właściwości, jest zatem przedmiot sprawy administracyjnej w znaczeniu określonym w art. 1 pkt 1 lub 2 k.p.a. Ponadto przedmiotem sporu mogą być także czynności lub akty z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie zainicjowane wnioskiem S.K. i J.K. z dnia 24 marca 2025 r. o wyłączenie PINBW od udziału w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w [...] o sygn. akt [...] (wszczętej z wniosku PINBW o ukaranie w sprawie o wykroczenie) – w związku z którym J.K. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość – przedstawionych powyżej elementów nie zawiera. W okolicznościach niniejszej sprawy nie nasuwa bowiem wątpliwości fakt, że w/w sprawa toczy się przed sądem karnym i nie podlega kognicji sądu administracyjnego. W konsekwencji uznać należy, że rozpoznanie sporu dotyczącego wskazania organu właściwego do rozpoznania w/w wniosku z dnia 24 marca 2025 r. nie należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oceny tej nie zmienia fakt wydania przez Starostę [...] postanowienia z dnia 11 czerwca 2025 r. nr [...] o oddaleniu przedmiotowego wniosku, gdyż – jak słusznie wskazało Kolegium – nie jest to postanowienie wydane na podstawie k.p.a.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że spór będący przedmiotem niniejszej sprawy, nie jest sporem, o którym mowa w art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. i nie podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a. Wniosek J.K., jako niedopuszczalny, podlega zatem odrzuceniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia.
O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od wniosku orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji postanowienia).