III OSK 957/22

III OSK 957/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2147/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-18
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 10, art. 90, art. 185 par 1 i par 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
art. 6 ust. 1
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych T. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2147/21 w sprawie ze skargi T. Z. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz T. Z..
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 października 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2147/21 oddalił skargę T. Z. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] miasta stołecznego Warszawy z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr 6016/2021 w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zarząd Dzielnicy [...] m.st. Warszawy (dalej: "organ", "Zarząd Dzielnicy") podjął w dniu 6 kwietnia 2021 r. uchwałę nr 6016/2021 o odmowie zakwalifikowania T. Z. (dalej: "skarżący") do udzielenia pomocy mieszkaniowej. W podstawie prawnej uchwały powołano:
- § 45 pkt 2, 4 i 5 oraz § 50 ust. 1 Statutu Dzielnicy [...] Miasta Stołecznego Warszawy stanowiącego załącznik nr 17 do uchwały nr LXX/2182/2010 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2018 r. poz. 8814 ze zm.),
- § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725);
- § 4 w związku z § 5 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3; § 7 ust. 2 pkt 1 lit. a; § 9 ust. 1 pkt 2; § 32 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3, pkt 6 i ust. 8 oraz § 35 ust. 1 uchwały nr XXIll/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836 ze zm., zwana dalej: "uchwała z 5 grudnia 2019 r.").
W uzasadnieniu powołanej na wstępie uchwały z dnia 9 kwietnia 2021 r. organ wskazał, że skarżący (według oświadczenia) przez ok. 10 ostatnich lat zamieszkiwał w garażu położonym w W. przy ul. [...]. Skarżący został zameldowany pod ww. adresem w 2014 r. Właścicielem garażu jest Skarb Państwa, a skarżący nie posiada do tego pomieszczenia tytułu prawnego.
W dniu 20 lipca 2020 r. Zarząd Mienia Skarbu Państwa wezwał skarżącego do opróżnienia i wydania garażu w nieprzekraczalnym terminie do 31 lipca 2020 r., zaznaczając, że od 7 sierpnia 2020 r. niemożliwy będzie dojazd do garażu z uwagi na prace związane z rozbudową Dworca [...]. Skarżący wskazał, iż w grudniu 2020 r. był zmuszony opuścić garaż ze względu na trwające prace rozbiórkowe. Przez 2 miesiące nie posiadał miejsca stałego zamieszkania i codziennie nocował w innym miejscu, korzystając z pomocy znajomych, przy czym nie podał żadnego adresu, zaś adres korespondencyjny zmienił na skrytkę pocztową w T. Natomiast w dniu 15 lutego 2021 r. skarżący przedłożył Zarządowi Dzielnicy postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Woli w Warszawie z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II C 84/21 w przedmiocie zabezpieczenia jego powództwa, nakazujące B. S.A. w W. i P. S.A. w W. - do czasu zakończenia postępowania w sprawie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem - zapewnienie swobodnego i nieograniczonego dostępu w zakresie przejścia i przejazdu do garażu położonego przy ul. [...] oraz zakazujące prowadzenia jakichkolwiek czynności ingerujących w substancję garażu.
W odpowiedzi na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień dotyczących aktualnego faktycznego miejsca zamieszkania, skarżący 8 marca 2021 r. oświadczył, że aktualnie zamieszkuje w ww. garażu. W ramach prowadzonego postępowania Zarząd Dzielnicy nie potwierdził powyższego; ustalił bowiem w oparciu o ewidencję wejść i wyjść na teren budowy, iż w ostatnim czasie skarżący w garażu widziany był tylko raz – 5 lutego 2021 r. przez pół godziny (vide pismo P. S.A. w W. z 10 marca 2021 r., wizja przeprowadzona 11 marca 2021 r. przez pracowników Zasobów Lokalowych, pismo Straży Miejskiej z 17 marca 2021 r., informacja prezesa B. S.A. w W. z 18 marca 2021 r. - w aktach administracyjnych sprawy).
W latach 1991-2010 skarżący mieszkał w lokalu nr [...] położonym w W. przy ul. [...], który był własnością jego rodziców. Lokal ten został sprzedany w 2010 r. Obecnie rodzice skarżącego zamieszkują w lokalu nr [...] przy ul. B. w Warszawie, który składa się z 3 pokoi i kuchni o powierzchni użytkowej [...] m2. Skarżący utrzymuje, że rodzice nie zgadzają się, aby on zamieszkał w ww. lokalu. Skarżący nie osiąga żadnych dochodów; od 10 grudnia 2012 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie korzysta też z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej.
Komisja Mieszkaniowa 25 marca 2021 r. negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego z dnia 10 listopada 2020 r. o pomoc mieszkaniową, dotyczący zawarcia umowy najmu lokalu z zasobu m.st. Warszawy.
Uzasadniając podjęcie odmownej uchwały, Zarząd Dzielnicy wskazał, iż skarżący złożył nieprawdziwe oświadczenie odnośnie miejsca aktualnego zamieszkania, co uniemożliwia ocenę jego rzeczywistych warunków mieszkaniowych, a także ocenę, czy dzielnica Wola jest właściwa do rozstrzygnięcia jego wniosku. Organ uwzględnił też fakt dotychczasowego korzystania z garażu bez zgody właściciela oraz użytkowania go niezgodnie z przeznaczeniem. Ponadto warunki mieszkaniowe rodziców skarżącego mogą zabezpieczyć jego potrzeby mieszkaniowe.
Na powyższą uchwałę skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej z uchybieniem terminu, ewentualnie o oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę T. Z. uznając, że zaskarżona uchwała została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że podstawą materialnoprawną zaskarżonego aktu jest uchwała z dnia 5 grudnia 2019 r., która zawiera zarówno przepisy materialne, jak i procesowe – reguluje tryb podejmowania uchwały indywidualnej, a także faktyczne podstawy jej przyjęcia. Natomiast wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały podstawy odmowy udzielenia skarżącemu pomocy mieszkaniowej z zasobu m.st. Warszawy poprzez zawarcie umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony są wynikiem wnikliwej analizy przesłanek określonych w § 32 ust. 8 uchwały z dnia 5 grudnia 2019 r.
W rozpoznawanej sprawie WSA w Warszawie stwierdził, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 22 października 2010 r. skarżący zawarł ze Skarbem Państwa – Zarządem Mienia Skarbu Państwa z siedzibą w Warszawie umowę najmu przedmiotowego garażu na czas oznaczony nie dłuższy niż do 30 września 2013 r. Stosownie do § 1 ust. 2 tej umowy, skarżący jako najemca zobowiązał się wykorzystywać garaż zgodnie z jego przeznaczeniem, tj. w celu przechowywania własnego pojazdu mechanicznego. Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 30 stycznia 2014 r. nr AO-D-XVII.5343.367.2.2013.BKO skarżący został zameldowany w lokalu użytkowym, tj. garażu położonym w W. przy ul. T. W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, iż zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdza fakt pobytu w lokalu. Natomiast nie rodzi prawa do lokalu, jak również pozostaje bez wpływu na kwestię oceny legalności pobytu danej osoby. O ile w toku postępowania zakończonego ww. decyzją stwierdzono fakt zamieszkania skarżącego w przedmiotowym garażu, o tyle w ramach kontrolowanego postępowania nie znaleziono dowodów na jego stały pobyt w tym lokalu.
Zdaniem Sądu I instancji w celu ustalenia stanu faktycznego organ podjął szereg czynności - zwrócił się o udzielenie informacji do P. S.A. w W., prezesa B. S.A. w W. oraz do Straży Miejskiej. Wszystkie te podmioty, do których wystąpił organ, zgodnie stwierdziły, iż skarżący nie mieszka w przedmiotowym garażu. Również pracownicy Wydziału Zasobów Lokalowych podczas wizji lokalnej, przeprowadzonej w dniu 11 marca 2021 r. ustalili, iż skarżący nie mieszka w garażu. Skarżący nie osiąga żadnych dochodów – figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, przy czym nie jest beneficjentem żadnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił źródeł swojego utrzymania, w szczególności nie wskazał żadnych osób, które pomagałyby mu w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
W ocenie WSA w Warszawie miał rację Zarząd Dzielnicy, że potrzeby skarżącego może zaspokoić lokal mieszkalny nr [...] przy ul. B. w W. o powierzchni użytkowej [...] m2, złożony z 3 pokoi i kuchni, w którym obecnie mieszkają rodzice skarżącego. Natomiast okoliczności takie jak brak zgody rodziców na zamieszkiwanie skarżącego w ww. lokalu czy konfliktowe relacje skarżącego z jego rodzicami nie mają znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Ponieważ organ zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy oraz poczynił istotne dla przyjętej podstawy prawnej ustalenia faktyczne, to nie było podstaw do usunięcia zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego.
W imieniu T. Z. skargę kasacyjną z 2 lutego 2022 r. sporządził od tego wyroku r.pr. A. D., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
1. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") naruszenie:
1) art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i w konsekwencji brak stwierdzenia nieważności uchwały Zarządu Dzielnicy [...] miasta stołecznego Warszawy a także braku stwierdzenia że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w całości.
2. Jednocześnie, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") poprzez błędne przyjęcie, iż Zarząd Dzielnicy [...] miasta stołecznego Warszawy wnikliwie zbadał przesłanki przemawiające za odmową udzielenia skarżącemu pomocy mieszkaniowej (określone w § 32 ust. 1 uchwały z dnia 5 grudnia 2019 r.), przy czym całkowicie zaniechano zbadania czy rodzice skarżącego wyrażają zgodę na to aby skarżący z nimi zamieszkał,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., w zw. z art. 9 oraz 11 k.p.a. poprzez brak rozważenia czy organ wydający przedmiotową uchwałę, podlegającą zaskarżeniu, wyczerpująco wyjaśnił przesłanki mojemu Mocodawcy dla załatwienia sprawy, czy pouczył o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie Jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z § 32 ust. 1 p. 1, 2, 3, 4, oraz 6 uchwały Zarządu Dzielnicy [...] miasta stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. poprzez wyczerpującego zbadania: zamieszkiwania i warunków mieszkaniowych skarżącego, czy warunków mieszkaniowych wstępnych skarżącego i w konsekwencji niezbadanie istoty sprawy.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy w trybie rozprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Następnie wniesiona została kolejna skarga kasacyjna z dnia 7 lutego 2022 r. sporządzona przez r.pr. M. K.
W powyższym piśmie wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2021 r. zarzucono:
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj.:
1. § 4 w zw. z § 7 i § 9 ust. 2 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz.Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836 ze zm.) poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia kryteriów określonych w § 7 z zastrzeżeniem § 9 tej uchwały, podczas gdy skarżący kryteria te spełnia,
2. § 32 ust. 1 pkt 1 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz.Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836 ze zm.) poprzez dokonanie oceny warunków mieszkaniowych bez przeprowadzenia jej bezpośrednio w miejscu zamieszkiwania skarżącego.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1. art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do sytuacji indywidualnej skarżącego i bezpodstawnym odmówieniu wiarygodności jego oświadczeniom, zeznaniom oraz nieuwzględnienie słusznego interesu strony,
2. art. 10 i 90 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 ETPCz poprzez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, tym samym skarżący został pozbawiony skutecznych środków dochodzenia swoich praw.
3. art. 134 p.p.s.a., co spowodowało niewłaściwe i sprzeczne z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 powołanej ustawy uznanie, że w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia prawa. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy został oceniony w sposób wybiórczy, z pominięciem procedury przewidzianej w § 9 ust. 2 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz.Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836 ze zm.) poprzez dokonanie analizy wniosku i załączonych dokumentów bez ustalenia tego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie uchwały Zarządu Dzielnicy [...] miasta stołecznego Warszawy z dnia 6 kwietnia 2021 nr 6016/2021 w całości i rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie z ostrożności procesowej o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie dla pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu według norm przewidzianych za postępowanie kasacyjne przy tym oświadczył jednocześnie, iż opłaty te nie zostały opłacone przez skarżącego ani w całości ani w części, a także wyznaczenie rozprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W świetle zarzutów podniesionych w obu skargach kasacyjnych wniesionych przez skarżącego, w pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idącego zarzutu tj. naruszenia art. 10 i 90 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 ETPCz poprzez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, w skutek czego skarżący został pozbawiony skutecznych środków dochodzenia swoich praw.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącego, zaprezentowane w skardze kasacyjnej, że w warunkach niniejszej sprawy wystąpiła okoliczność, skutkująca nieważnością postępowania, o której stanowi art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że ziszczenie się tej przesłanki należy oceniać przez pryzmat okoliczności konkretnej sprawy. Nieważność postępowania występuje, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzi bezpośrednio w istotę procesu i pojawia się w razie fundamentalnych uchybień godzących bezpośrednio w uprawnienia procesowe strony. Pozbawienie strony możności obrony swych praw należy wiązać nie tylko z całkowitym jej wyłączeniem od udziału w postępowaniu, ale i uniemożliwieniem jej podjęcia stosownych czynności procesowych (zob. wyrok NSA z 9 lipca 2021 r., I OSK 1939/20, CBOIS).
W warunkach niniejszej sprawy skarżący powołując się w skardze kasacyjnej na naruszenie art. 10 i 90 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 ETPCz, wskazał na pozbawienie go skutecznych środków dochodzenia swoich praw przez skierowanie jego skargi do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Zauważyć także należy, że przedmiotowa sprawa została skierowana do rozpoznania przez WSA w Warszawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (k. 61 a.s. – zarządzenie z 6 września 2021 r.), a nie ze względu na szczególne okoliczności związane z pojawieniem się wirusa SARS-CoV- 2 i wprowadzeniem najpierw stanu zagrożenia epidemicznego, a później stanu epidemii – jak sugeruje to pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (k. 118 a.s.).
Mając to na uwadze zauważyć należy, że niniejsza sprawa jako należąca do kategorii spraw, o których stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a. została rozpoznana przez Sąd I instancji w trybie uproszczonym, a zaskarżony wyrok wydany został na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 120 p.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Sama dopuszczalność rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w tym trybie nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postępowanie uproszczone stanowi bowiem ustawowy wyjątek od zasady jawności postępowania sądowego wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP oraz art. 10 p.p.s.a. Nie budzi też wątpliwości Sądu, że odstąpienie w określonych warunkach od publicznej rozprawy nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. W przypadku tego rodzaju posiedzeń zwiększona jest rola pism składanych przez strony. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym powinno być zatem tak zorganizowane, aby umożliwić stronie obronę jej praw przez zajęcie stanowiska na piśmie. W sytuacji gdy, przepisy p.p.s.a. nie przewidują obowiązku informowania stron postępowania o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, ani o terminie posiedzenia tym większej wagi nabiera konieczność zapewnienia wszystkim stronom postępowania możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed jej rozpoznaniem na posiedzeniu niejawnym. Dopuszczalne odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu najistotniejsze jest natomiast zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Ten standard ochrony praw skarżącego w niniejszej sprawie, nie został zachowany. Jak wynika z akt postępowania sądowoadministracyjnego, skarżącemu wprawdzie doręczono odpis odpowiedzi na skargę, w której zawarty został wniosek organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (k. 9, k. 21-22, k.24, k. 36 a.s.), lecz nie pouczono go o treści tego przepisu, a tym samym o możliwości złożenia w terminie 14 dni żądania przeprowadzenia rozprawy.
Takie działanie Sądu I instancji pozbawiło skarżącego możliwości zajęcia stanowiska w sprawie i odniesienia się do wniosku o rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy, co uznać należy za równoznaczne z pozbawianiem go możności obrony swych praw. W warunkach niniejszej sprawy doszło tym samym do spełnienia przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Doręczenie skarżącemu odpisu odpowiedzi organu na jego skargę, która to odpowiedź zawierała wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wymagało jednoczesnego pouczenia go o treści tego przepisu i umożliwienia mu ustosunkowania się w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu takiego wniosku poprzez ewentualne zażądanie przeprowadzenia rozprawy.
Uznanie zasadności zarzutu skutkującego nieważnością postępowania sądowego podniesionego w skardze kasacyjnej czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku w celu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, a to pozbawia w konsekwencji zasadności odnoszenia się do pozostałych zarzutów skarg kasacyjnych skarżącego odnoszących się do meritum uchylanego rozstrzygnięcia, gdyż ocena wydanego w nieważnym postępowaniu wyroku jest bezprzedmiotowa (zob. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 2156/10, CBOIS, i wskazane w jego uzasadnieniu orzecznictwo).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 183 § 1 i § 2 pkt 5 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Jednocześnie uwzględniając charakter sprawy Sąd na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.