Pełny tekst orzeczenia

III OSK 658/26

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III OSK 658/26 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-10-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SAB/Łd 164/25 - Wyrok WSA w Łodzi z 2025-12-03
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 4 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 6 października 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Towarzystwa Budownictwa Społecznego w Z. Spółka z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 grudnia 2025 r. sygn. akt II SAB/Łd 164/25 w sprawie ze skargi P.J. na bezczynność Towarzystwa Budownictwa Społecznego w Z. Spółka z o.o. z siedzibą w Z. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Towarzystwa Budownictwa Społecznego w Z. Spółka z o.o. z siedzibą w Z. na rzecz P.J. kwotę 115,20 (sto piętnaście 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 3 grudnia 2025 r., sygn. akt II SAB/Łd 164/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.J. (dalej: skarżący) na bezczynność Towarzystwa Budownictwa Społecznego w Z. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: Spółka) w sprawie udostępnienia informacji publicznej: zobowiązał Spółkę do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 2 lipca 2025 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku (pkt 1); stwierdził, że bezczynność Spółki miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa (pkt 2); zasądził od Spółki na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 3).
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 2 lipca 2025 r. skarżący złożył za pośrednictwem poczty elektronicznej wniosek o udostępnienie informacji w zakresie:
1. zestawienia imiennej listy wynagrodzeń brutto w ujęciu miesięcznym wraz z podaną kwotą kosztów pracodawcy oraz kosztem całkowitym ponoszonym przez Spółkę z miejskimi udziałami TBS Sp. z o.o. (kwota brutto + koszty pracodawcy) związanym z wypłatą wynagrodzeń następujących osób: członków zarządu oraz prokurentów, członków rady nadzorczej - (zestawienie za okres 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2025 r.),
2. zestawienia imiennej listy przyznanych nagród, w tym samym okresie dla ww. kierownictwa Spółki,
3. zestawienia dat posiedzeń zarządu oraz rad nadzorczych za okres 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2025 r.,
4. informacji na temat obowiązującej na chwilę obecną struktury organizacyjnej wewnątrz spółki oraz schematu organizacyjnego wraz z podaniem zakresów obowiązków osób zarządzających poszczególnymi komórkami organizacyjnymi.
Jako sposób i formę udostępnienia wnioskowanych informacji wskazano przygotowanie materiałów w postaci elektronicznej i przesłanie ich zwrotnie na wskazany adres mailowy.
W dniu 14 lipca 2025 r. skarżący otrzymał zwykłym pismem informację od organu, że wniosek nie może zostać rozpoznany w terminie 14 dni. Organ wskazał maksymalny ustawowy termin na załatwienie sprawy, uzasadniając go wymogiem zweryfikowania oraz dokonania dodatkowych czynności służących udzieleniu informacji. W dniu 1 września 2025 r. skarżący otrzymał odpowiedź od organu, w której wyrażono stanowisko, że przedmiotem złożonego wniosku nie jest informacja podlegająca udostępnieniu, ponieważ organ ten nie podlega przepisom ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji do publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm.; dalej: u.d.i.p.).
Skargę na bezczynność Spółki złożył skarżący, zarzucając naruszenie: art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 u.d.i.p.
W odpowiedzi na skargę Spółka wniosła o odrzucenie skargi w całości, ewentualnie o jej oddalenie, a także o oddalenie w całości zarzutów zawartych w skardze, jako bezzasadnych oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Odnosząc się do zarzutów skargi Spółka podtrzymała w całości stanowisko zajęte w piśmie z dnia 1 września 2025 r., tj. o niepodleganiu regulacjom u.d.i.p., wskazując jednocześnie, że zasady i tryb dostępu do informacji o działalności Spółki uregulowane są w innych przepisach rangi ustawowej, tj. w szczególności w ustawie Kodeks spółek handlowych oraz ustawie o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa.
Rozpoznając powyższą skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi doszedł do przekonania, iż zasługuje ona na uwzględnienie.
Analizując wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej oraz odpowiedzi na powyższy wniosek udzielonej przez Spółkę, Sąd wskazał, iż spór dotyczy wyłącznie tego, czy Spółka jest jednym z podmiotów wskazanych art. 4 u.d.i.p., na których spoczywa obowiązek udzielenia informacji publicznej w trybie ww. ustawy.
Odnosząc się do powyższej kwestii Sąd zauważył, iż Spółka została powołana przez Gminę Miasto Z., a jej udziałowcami jest sześć gmin. Następnie, powołując przepisy art. 7 ust. 1 pkt 1, 7 i 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2025 r., poz. 1153) podał, że do zadań gminy należy gospodarka nieruchomościami, sprawy gminnego budownictwa mieszkaniowego, utrzymanie gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych.
Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, bowiem informacje te wynikają z odpisu z KRS, że przedmiotowa Spółka zajmuje się: wynajmem i zarządzaniem nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, budowaniem domów mieszkalnych, zarządzaniem budynkami mieszkalnymi nie stanowiącymi własności spółki na podstawie umów zlecenia, prowadzeniem remontów i modernizacji obiektów przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych i użytkowych, pełnieniem funkcji inwestora zastępczego w działalności inwestycyjnej, gospodarowaniem i sprzedażą nieruchomości na własny rachunek, zawieraniem umów w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokali mieszkalnych.
Z powyższego, zdaniem Sądu pierwszej instancji wynika, że przedmiotem działalności Spółki są również zadania z zakresu użyteczności publicznej, a więc zadania publiczne właściwe gminom, w tym w szczególności w zakresie gospodarki nieruchomościami, gminnego budownictwa mieszkaniowego. Sąd uznał, że ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy udziałowcami Spółki pozostają gminy, a Spółka dysponuje majątkiem publicznym. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, nie może być wątpliwości co do tego, że Spółka jest podmiotem, o którym stanowi art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że powyższej konkluzji nie podważa fakt niepełnienia przez gminy funkcji dominującej w Spółce w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów, skoro dysponowanie przez Spółkę majątkiem publicznym, jest wystarczającą przesłanką dla uznania, że jest ona podmiotem, o którym stanowi art. 4 ust. 1 pkt 5 u.i.d.p. Sąd wskazał na orzecznictwo, w którym wskazuje się, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. stanowi, iż obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są podmioty reprezentujące inne niż wcześniej wskazane w tym przepisie osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego, albo zawodowego, mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Powyższe oznacza, że spełnienie choćby jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek pozwala przyjąć, że podmiot jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej (vide: wyrok NSA z dnia 3 października 2017 r., I OSK 3288/15, Lex nr 2415255).
W ocenie Sądu, w sytuacji stwierdzenia, iż przedmiotowa Spółka dysponuje majątkiem publicznym okolicznością irrelewantną pozostaje zakres tegoż majątku w proporcji do całego majątku Spółki. Pozbawiona znaczenia jest także kwestia nie posiadania przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego pozycji dominującej w Spółce. Istota przepisu art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. sprowadza się do objęcia obowiązkiem udostępnienia informacji publicznej również podmiotów prywatnych realizujących zadania publiczne lub dysponujących majątkiem publicznym.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Spółka, z naruszeniem art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., a także art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych uznała, iż nie spoczywa nie niej obowiązek udzielenia dostępu do informacji o sprawach publicznych na podstawie przepisów u.d.i.p. i orzekł jak w powołanym na wstępie wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Spółka, zaskarżając go w całości zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku przez Sąd pierwszej instancji w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, to jest bez wskazania przez Sąd na czym polegało naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych i przyjęcie że Spółka wykonuje zadania publiczne i dysponuje majątkiem publicznym;
2) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodu w postaci odpisu KRS Spółki, na który powołał się Sąd pierwszej instancji w zakresie zadań realizowanych przez Spółkę i odniesienia zakresu działalności Spółki do zadań jednostek samorządu terytorialnego i na tej podstawie wyprowadzenia wniosku, że Spółka realizuje zadania publiczne, co miało wpływ na wydane orzeczenie i uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Spółka jest jednym z podmiotów wskazanych w art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej, na którym spoczywa obowiązek udzielenia informacji publicznej;
3) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału w sprawie, to jest wskazanie w uzasadnieniu wyroku, że Spółka została powołana przez Gminę Miasto Z. a jej udziałowcami jest 6 gmin z pominięciem faktycznego składu udziałowców Spółki, skutkującego uznaniem przez Sąd pierwszej instancji, że Spółka dysponuje majątkiem publicznym i wobec powyższego jest podmiotem, o którym stanowi art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., podczas, gdy o charakterze Spółki decyduje struktura własności i kontrola nad Spółką;
4) art. 149 §1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi w całości pomimo wskazania przez Spółkę, że z materiału sprawy wynika, że gminy będące udziałowcami w Spółce nie mają pozycji dominującej względem Spółki bowiem nie mogą samodzielnie decydować o najważniejszych sprawach Spółki, nie posiadają pakietu kontrolnego, nie mogą przegłosowywać uchwał, decydować o strategii Spółki, dokonywać wyboru zarządu i go odwołać;
5) art. 145a § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 p.p.s.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie skargi w całości w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do oddalenia skargi;
6) art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., poprze błędne ustalenie, że "wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, budowanie domów mieszkalnych, zarządzanie budynkami mieszkalnymi nie stanowiącymi własności spółki na podstawie umów zlecenia, prowadzenie remontów i modernizacji obiektów przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych i użytkowych, pełnienie funkcji inwestora zastępczego w działalności inwestycyjnej, gospodarowanie i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek, zawieranie umów w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokali mieszkalnych" stanowi o tym, że przedmiotem działalności Spółki są również zadania z zakresu użyteczności publicznej, a więc zadania publiczne właściwe gminom, co skutkowało uznaniem przez Sąd, że Spółka jest podmiotem na którym spoczywa obowiązek udzielenia informacji publicznej;
7) art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., poprzez błędne ustalenie, że Spółka jest osobą prawną, w której jednostki samorządu terytorialnego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów, pomimo, że jednostki samorządu terytorialnego posiadają łącznie tylko około 8 % udziałów, a nie zostały ustalone i wskazane żadne inne okoliczności, które uzasadniałyby twierdzenie, że jednostki samorządu terytorialnego (gminy) mają możliwość wywierania decydującego wpływu na Spółkę;
8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że doszło do bezczynności Spółki mimo, że Spółka nie mieści się w zakresie podmiotowym ustawy o dostępie do informacji publicznej, a tym samym wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji o naruszeniu przez Spółkę art. 10 ust. 1 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p.
Ponadto, skarżąca kasacyjnie Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Spółka jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej podczas gdy Spółka nie spełnia przesłanek podmiotu, który wykonuje zadania publiczne a także nie dysponuje majątkiem publicznym;
2) art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że okoliczność posiadania przez gminy udziałów w Spółce, zbieżność przedmiotu działalności Spółki z zadaniami własnymi gminy przesądza o uznaniu Spółki za podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej, podczas gdy przesłanką tą jest rzeczywiste wykonywanie zadań publicznych;
3) art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. przez błędną wykładnię pojęcia “dysponowania majątkiem publicznym", polegającą na utożsamianiu majątku Spółki, będącej spółką prawa handlowego z majątkiem publicznym mimo, że majątek Spółki stanowi jej odrębny majątek prywatnoprawny, a nie jest majątkiem gmin.
Wskazując na powyższe zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Najdalej idące zarzuty skargi kasacyjnej tj.: art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. odnoszą się do kwestii, czy Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. z siedzibą w Z. jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej w trybie u.d.i.p., bowiem jak stwierdził Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a co jest kwestionowane przez Spółkę, wykonuje ona zadania publiczne oraz dysponuje majątkiem publicznym.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy na art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., zgodnie z którym zobowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że obowiązany do udostępniania informacji publicznej jest każdy podmiot, który wykonuje zadania publiczne lub dysponuje majątkiem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2015 r., I OSK 1603/14). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie "zadania publiczne" jest pojęciem szerszym od pojęcia "zadania władzy publicznej" (art. 61 Konstytucji RP). Pojęcia te różnią się przede wszystkim zakresem podmiotowym, zadania władzy publicznej mogą być bowiem realizowane przez organy tej władzy lub podmioty, którym zadania te zostały powierzone w oparciu o konkretne i wyrażone unormowania ustawowe. Pojęcie "zadanie publiczne", użyte w art. 4 u.d.i.p., zamiast pojęcia "zadanie władzy publicznej", użytego w art. 61 Konstytucji RP, ignoruje element podmiotowy i oznacza, że zadania publiczne mogą być wykonywane przez różne podmioty niebędące organami władzy i bez konieczności przekazywania tych zadań. Tak rozumiane "zadanie publiczne" cechuje powszechność i użyteczność dla ogółu, a także sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji lub ustawie. Wykonywanie zadań publicznych zawsze wiąże się z realizacją podstawowych publicznych praw podmiotowych obywateli (por. wyroki NSA z dnia: 18 sierpnia 2010 r., I OSK 851/10 i 4 listopada 2016 r., I OSK 900/15). U.d.i.p. nie definiuje pojęcia zadań publicznych, wobec czego celem ustalenia jego zakresu znaczeniowego w orzecznictwie podjęto taką próbę odwołując się do poglądów doktryny, m.in. opracowania S. Biernata, Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka prawna (Warszawa 1994). Uznano, że chodzi o zadania służące zaspokajaniu potrzeb zbiorowych i realizujących interes społeczny, które zachowują swój publiczny status także w przypadku, gdy w drodze tzw. prywatyzacji zadań publicznych zostają one przeniesione z podmiotów publicznych, jakie tradycyjnie je wykonywały, na podmioty prawa prywatnego, w coraz większym stopniu współdziałające w wykonywaniu administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2017 r., I OSK 3195/15). W kontekście powyższych uwag nie można z omawianej kategorii wyłączyć zadań realizowanych wprawdzie przez przedsiębiorców w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ale zaspokajających jednocześnie powszechne potrzeby obywateli i z tego powodu istotnych z punktu widzenia celów i zadań państwa.
Ponadto, szczególne znaczenie ma utrwalony pogląd, że ocena, czy dany podmiot wykonuje zadania publiczne, wymaga każdorazowo analizy podstawy normatywnej jego działania oraz rzeczywistego zakresu aktywności. Sam prywatnoprawny status organizacyjny nie wyłącza stosowania u.d.i.p., jeżeli podmiot działa w sferze realizacji zadania publicznego. Podobnie sama okoliczność braku dominującego udziału jednostki samorządu terytorialnego nie przesądza o braku obowiązku informacyjnego, skoro ustawodawca nie uzależnił zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. od kryterium własnościowego, lecz od funkcjonalnego związku z zadaniem publicznym.
Działalność skarżącej kasacyjnie Spółki regulują m. in. przepisy ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 790 ze zm. dalej jako "ustawa") i okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie. Wprawdzie jej aktualnie obowiązujące regulacje nie umożliwiają już tworzenia nowych towarzystw budownictwa społecznego, jednak jak wynika z art. 24 ust. 5 jej przepisy regulujące nową przewidzianą przez ustawodawcę formę budownictwa społecznego tj. społeczne inicjatywy mieszkaniowe (SIM), mają zastosowanie to towarzystw budownictwa społecznego utworzonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkalnictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 11, z 2022 r. poz. 807 i 2666 oraz z 2024 r. poz. 1762). Jak wynika z przepisów ustawy, również w poprzednich jej wersjach, w tym i w brzmieniu z daty powołania towarzystwa tj. ustawy z 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U z 1995 r. nr 133, poz. 654) celem powołania tego rodzaju podmiotów była i jest budowa tanich mieszkań na wynajem dla społeczności gminnej o dochodach, które nie pozwalają na zakup mieszkania na rynku prywatnym. Ścisła współpraca najpierw towarzystw budownictwa mieszkalnego a obecnie społecznych inicjatyw budowlanych z gminą polegająca m.in. na określaniu kategorii mieszkańców jako najemców, wysokości czynszu regulowanego w lokalach budowanych przez towarzystwo (często przy wsparciu środków publicznych) czy przedstawicielstwie gminy w składach rad nadzorczych (por. art. 23-33 ustawy), zakaz podziału dochodów między wspólników lub członków i obowiązek ich przeznaczenia w całości na działalność statutową ( art. 24 ust. 2 ustawy) i inne tego rodzaju, sytuują towarzystwo jako podmiot, którego podstawowym celem, niejako założeniowym, jest realizacja zadań nałożonych na gminy w art. 7 ust. 1 pkt 1, pkt 7 i pkt 15 ustawy o samorządzie gminnym. Sam fakt, że TBS (a obecnie SIM) są tworzone w jednej z form przewidzianych w art. 23 ustawy tj. spółki z o.o., spółki akcyjnej lub spółdzielni osób prawnych i w jej działalności zastosowanie znajdują odpowiednie przepisy kodeksu spółek handlowych lub prawa spółdzielczego sam w sobie nie skutkuje zmianą celu założeniowego i charakteru tych podmiotów jako podmiotów ściśle współpracujących z samorządem w zakresie tworzenia nowego zasobu mieszkań na wynajem o dostępnym czynszu, współpracujących w tym zakresie z jednostkami samorządu terytorialnego i zaangażowanych w różne programy mieszkaniowe państwa realizowane m. in. w oparciu o rozwiązania przyjęte w ustawie o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (jak np. Narodowy Program Mieszkaniowy z 2016 r., por. uzasadnienie do projektu ustawy z 10 grudnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkalnictwa druk IX.534 dostępny w Lex). Ten szczególny charakter TBS sytuuje je jako podmioty realizujące zadania publiczne. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za podmioty "wykonujące zadania publiczne" w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. uznano m.in. przedsiębiorców telekomunikacyjnych prowadzących przedsięwzięcia inwestycyjne w zakresie łączności publicznej (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1897/15, czy wyrok NSA z 5 kwietnia 2016 r., I OSK 3103/14), spółki realizujące zadania w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych (wyrok EWSA w Szczecinie z 12 stycznia 2017 r., II SAB/Sz 138/16), jak również zakłady energetyczne (wyrok WSA w Gdańsku z 4 października 2017 r. r., II SAB/Gd 47/17 wszystkie powołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). Podsumowując powyższy wywód, w sytuacji gdy struktura własnościowa konkretnego towarzystwa budownictwa społecznego nie podpada pod tę część przepisu art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. w której mowa o "osobach prawnych, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów", ani pod "podmiot dysponujący majątkiem publicznym", to i tak pozostaje on podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej wyłącznie z tego względu, że "wykonuje zadania publiczne" polegające na czynnym udziale w realizacji polityki mieszkaniowej państwa, którego zadaniem jest realizacja dostępnego budownictwa czynszowego we współpracy z gminą.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafne, choć lakonicznie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalenia Sądu pierwszej instancji, że skarżąca kasacyjnie Spółka wykonuje zadania publiczne.
Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przekonuje natomiast kategoryczne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka dysponuje majątkiem publicznym. Sam udział gmin w skarżącej kasacyjnie Spółce nie oznacza jeszcze, że majątek spółki jest majątkiem publicznym ani że spółka dysponuje nim w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się do okoliczności wskazywanych przez Spółkę w odpowiedzi na skargę dotyczących majątku Spółki, a który jak wskazywała skarżąca kasacyjnie, należy wyłącznie do Spółki, a nie jest własnością gmin (udziałowców). Sam udział gmin w skarżącej kasacyjnie Spółce nie jest samodzielnym dowodem dysponowania majątkiem publicznym, dlatego należy uznać, że w tym zakresie uzasadnienie Sądu pierwszej instancji jest błędne i narusza art. 141 § 4 p.p.s.a.
Nie mniej jednak próbę podważenia dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny, że Spółka dysponuje majątkiem publicznym, należało uznać za bezskuteczną. Ustawodawca dopuszcza bowiem oddalenie skargi kasacyjnej, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 184 in fine p.p.s.a.), w sytuacji gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja wyroku wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny nie uległaby zmianie.
Nawet gdyby zatem przyjąć za skarżącą kasacyjnie, że Spółka jest w pełni prywatna pod względem właścicielskim, nie zmieniałoby to faktu, że w obszarze społecznego budownictwa mieszkaniowego realizuje ona zadanie publiczne, co czyni ją w świetle przepisu 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Przesłanka wykonywania zadań publicznych jest bowiem autonomiczna względem dysponowania majątkiem publicznym dla uznania podmiotu za zobowiązany do udostępniania informacji w trybie u.d.i.p.
Natomiast zupełnie niezrozumiałe jest uzasadnienie przez Spółkę zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. w zakresie uznania przez Sąd, że Spółka jest osobą prawną, w której jednostki samorządu terytorialnego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wyraźnie wskazał na fakt niepełnienia przez gminy funkcji dominującej w Spółce, uznając tą kwestię za pozbawioną znaczenia w niniejszej sprawie.
Tym samym, nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania tj:. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. W konsekwencji niezasadne okazały się zarzuty podniesione w ramach naruszenia przez Sąd przepisów prawa materialnego dotyczące błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania w/wym przepisu ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Również nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. Zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postepowania cywilnego. W sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., powoływanie się na przepisy k.p.c. dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe. Tak postawiony zarzut nie mógł stanowić podstawy skutecznego zarzutu zastosowania błędnych kryteriów oceny dowodów, czy podważania wniosków Sądu pierwszej instancji, skutkujące błędną oceną stanu faktycznego. Uszło bowiem uwadze autora skargi kasacyjnej, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przeprowadzał żadnych dowodów uzupełniających z dokumentów w oparciu o w/w przepisy. Nie wnioskowała o to żadna ze stron postępowania oraz nie było potrzeby dopuszczania powołanych dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. przez Sąd z urzędu, gdyż dokumenty te znajdowały się w aktach sprawy i były przedmiotem oceny Sądu.
Z kolei zarzuty naruszenia art. 145a § 1, art. 145 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zostały błędnie sformułowane. Powołane normy są normami o charakterze procesowym i mogą być powołane wyłącznie w związku z konkretnymi przepisami administracyjnego prawa materialnego lub procesowego, które w ocenie strony zostały błędnie zastosowane lub błędnie zinterpretowane przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Ponadto, normy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ są normami o charakterze wynikowym i określają wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd I instancji. Ponadto, uwzględniając skargę na bezczynność Spółki w przedmiocie rozpoznania wniosku z o udostępnienie informacji publicznej, Sąd nie stosował i nie mógł stosować powołanych wyżej przepisów p.p.s.a., które dotyczą kompetencji sądu administracyjnego w fazie orzekania w sprawach ze skarg na decyzje i postanowienia administracyjne, a nie w sprawach ze skarg na bezczynność.
Wobec wyżej zaprezentowanej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia złożonej skargi kasacyjnej orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.